II OZ 94/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1105/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia przeglądania akt sprawy dotyczących budynku mieszkalnego oraz sporządzania z nich notatek i odpisów postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1105/11, odmówił J.B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż J. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Posiada mieszkanie o powierzchni 37 m². Małżonkowie uzyskują dochody z tytułu emerytur w łącznej kwocie 3.494 zł. Strona nie zadeklarowała posiadania żadnego innego wartościowego majątku, oszczędności ani papierów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym. W uzasadnieniu wniosku podał, że wraz z żoną są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi. Miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania i leczenie to kwota rzędu 1.025 zł. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że z zestawienia dochodów i deklarowanych wydatków wynika, że jest on w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów udziału w postępowaniu przed sądem, w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Ponadto w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca pominął, iż jest właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. K., co jedynie wzmacnia przekonanie o braku podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia J. B. przytoczył okoliczności budowy domu na nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy K., która rozpoczęła się w 1996 r. i podniósł, że od 2002 r. żona nie uczestniczy w kosztach budowy, a swoją emeryturę przeznacza na leczenie, a ponadto przez ostatnie 9 lat żyją w separacji. Dodał także, że w przyszłym roku czeka go wydatek ponad 10.000 zł na pokrycie dachu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż nie ma on jakichkolwiek środków na pokrycie udziału w postępowaniu przed sądem. Zawarte w urzędowym formularzu oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest sprzeczne z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2011 r. Z informacji zawartych w urzędowym formularzu wynika, że skarżący razem z żoną prowadzi gospodarstwo domowe i wspólnie osiągają miesięczny dochód w wysokości 3.493 zł. Natomiast w sprzeciwie skarżący zaznaczył, iż od 2002 r. żyje z żoną w separacji. Wnioskodawca nie wskazał jednak, czy zestawienie deklarowanych wydatków, które opiewają miesięcznie na kwotę ok. 1.025 zł, obejmują wydatki ponoszone razem z żoną, czy wyłącznie przez niego. Jeżeli bowiem wnioskodawca faktycznie prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i osiąga dochód miesięczny w wysokości 1.229,39 brutto, a ponoszone przez niego wydatki przekraczają ponad 80% osiąganych dochodów, to w związku uzasadnione byłoby przekonanie, że nie ma on środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Taki wniosek kłóci się jednak, zdaniem Sądu, z oświadczeniem o zamiarze dokonania w przyszłym roku inwestycji polegającej na pokryciu dachu, która to inwestycja, zdaniem wnioskodawcy, przekroczy kwotę 10.000 zł. Z powyższego wynika, że wnioskodawca dysponuje już określoną kwotą przeznaczoną na realizację powyższej inwestycji, natomiast zestawienie miesięcznych dochodów (1.229,39 zł) i deklarowanych wydatków (1.025 zł) nie daje podstaw do stwierdzenia, że skarżący byłby w stanie zaoszczędzić kwotę przekraczającą 10.000 zł, wyłącznie z dochodów wykazanych w formularzu urzędowym. W związku powyższym Sąd stwierdził, że J.B. nie uzasadnił należycie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a jego oświadczenia o uzyskiwanych miesięcznych dochodach i deklarowanych miesięcznych wydatkach są niewiarygodne. Zażaleniem J. B. zaskarżył powyższe postanowienie wskazując, że żona wyprowadziła się do córki i tam prowadzi gospodarstwo domowe, całą swoją emeryturę przeznacza dla siebie i swoje leczenie. Oświadczył, że budowę prowadzi sam ze swojej emerytury, a odnośnie wspomnianej w sprzeciwie inwestycji wskazał, że ze względu na obecną sytuację będzie mógł tylko zakonserwować dach, przekładając inwestycję na późniejsze lata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Sąd I instancji słusznie uznał, iż skarżący nie uzasadnił należycie przedmiotowego wniosku, a jego oświadczenia o uzyskiwanych miesięcznych dochodach są niewiarygodne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, który wpłynął do Sądu 14 listopada 2011 r., skarżący wskazał bowiem, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, a ich wspólny miesięczny dochód wynosi 3494 zł. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 listopada 2011 r. podniósł natomiast, że żyje z żoną w separacji od 2002 r., każde z nich osobno. Z oświadczenia żony skarżącego, załączonego do niniejszego zażalenia wynika z kolei, że ta "nosi się" dopiero z zamiarem złożenia pozwu o rozwód lub separację. Skarżący, w złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu pominął również okoliczność, iż jest właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. K. Słusznie również wskazano w zaskarżonym postanowieniu na to, że twierdzenie skarżącego o braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania kłóci się z jego oświadczeniem o zamiarze dokonania inwestycji, której koszty przekroczą 10 000 zł. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedstawionych powyżej warunkach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji uprawniony był do stwierdzenia braku wiarygodności co do oświadczeń składanych przez skarżącego, a mających wskazywać, w jego ocenie, na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uznać należało, że ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wyrażona w zaskarżonym postanowieniu, jest prawidłowa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Niezależnie od powyższego dodać należy, że obecne rozstrzygnięcie nie zamyka skarżącemu drogi do skorzystania ze środka służącego do ochrony jego praw, jakim jest prawo pomocy. Stosownie bowiem do art. 243 § 1 p.p.s.a. w kwestii prawa pomocy, w toku postępowania przed Sądem I instancji, może zostać złożony nowy wniosek, odpowiadający ustawowym wymogom.