II GZ 8/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. D. G. Sp. z o.o. w B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 20 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Go 765/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. D. G. Sp. z o.o. w B. W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił B. Sp. z o.o. w B. (dalej: skarżąca Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2011 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż 12 października 2011 r. wpłynął wniosek skarżącej Spółki o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca Spółka podała, że w 2010 r. poniosła stratę, a obecny stan finansowy Spółki nie pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych (30.279,39 zł), wysokość straty (61.735,14 zł), stan konta (93,67zł). W uzupełnieniu złożonego wniosku spółka przedłożyła zbiorcze zestawienie przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, odpisy deklaracji miesięcznych od podatku VAT oraz aktualny wyciąg obrazujący saldo na rachunku bankowym Spółki. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. WSA rozpoznając sprzeciw od ww. postanowienia wskazał, iż z treści wniosku skarżącej, wynika iż Spółka posiadała straty, jednak w ocenie Sądu nie oznacza to jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W dalszej kolejności WSA wyjaśnił, iż skarżąca Spółka pomimo złej sytuacji finansowej, na jaką wskazywała we wniosku, nadal funkcjonuje w obrocie prowadząc działalność gospodarczą, co wynikało wprost zarówno z jej oświadczenia, jak również z przedłożonych deklaracji VAT, a co więcej utrzymuje określoną płynność finansową, pozwalającą na kontynuowanie prowadzonej działalności gospodarczej, i jak sama wskazywała, kontynuowanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że analiza sytuacji finansowej Spółki w odniesieniu do wysokości obciążeń finansowych, jakie skarżąca musi ponieść w niniejszym postępowaniu, nie daje zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W konkluzji WSA stwierdził, że wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, również we wniesionym sprzeciwie Spółka nie wskazała żadnych okoliczności istotnych dla oceny jej zdolności finansowej. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik Spółki wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił obrazę przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) mającą wpływ na treść tego orzeczenia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej Spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy szczegółowa i wnikliwa analiza sytuacji materialnej skarżącej Spółki prowadzi do wniosku, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Skarżąca Spółka zarówno we wniosku PPf jak i w zażaleniu wskazała, na okoliczność odnotowywania systematycznie strat i nie posiadania możliwości płatniczych oraz pokrycia nieprzewidzianych wydatków w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji wskazał, że powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Jednocześnie z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał wnikliwie sytuację materialną Spółki. Nadto w ocenie NSA skarżąca Spółka nie może się powoływać na fakt, iż wszystkie swoje przychody musi jak wskazał w zażaleniu pełnomocnik "wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, dlatego nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów, a takie właśnie koszty wystąpiły w przedmiotowej sprawie". NSA w tym miejscu podkreśla, iż Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponoszenie kosztów związanych z wydatkami skarżącej Spółki nie może być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, o braku podstaw do przyjęcia, że skarżąca Spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.