I SA/Wa 2156/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości [...] S.A. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] umorzył postępowanie z wniosku Syndyka masy upadłości [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej własną decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...], w części odnoszącej się do działki nr [...] z obrębu [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 1991 r. stwierdził nabycie przez P. w W. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2, oznaczonego na mapie sytuacyjnej do celów prawnych z dnia [...] listopada 1990 r. nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Następnie po rozpatrzeniu wniosku współspadkobiercy byłych właścicieli działki nr [...] Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2010 r. stwierdził nieważność uwłaszczeniowej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...], w części odnoszącej się do działki nr [...]. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Syndyk masy upadłości [...] S.A. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ nadzoru. Po zapoznaniu się z jego treścią Minister Infrastruktury stwierdził, że nie może on zostać rozpatrzony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska Minister wyjaśnił, że stronami postępowania w sprawie rozstrzygniętej jego decyzją z dnia [...] maja 2010 r. były osoby fizyczne oraz Minister Skarbu Państwa. Syndyk masy upadłości [...] S.A., który wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie był stroną postępowania. Zatem mając na uwadze treść art. 127 § 3 kpa organ podniósł, że złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obliguje organ do ponownego rozpatrzenia sprawy (od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego (co do istoty), albo utrzymującego w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, albo uchylającego decyzję wydaną w pierwszej instancji, bądź umorzenie postępowania dotyczącego ponownego rozpatrzenia sprawy wtedy, kiedy wniosek został wniesiony przez osoby, które nie były uczestnikami postępowania prowadzonego w pierwszej instancji i nie są stroną w rozumieniu art. 28 kpa. W niniejszej sprawie Syndyk masy upadłości [...] S.A. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że jest on podmiotem, na rzecz którego zostanie przeniesione prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowych działek wpisane w księdze wieczystej, bowiem w/w wstępuje z mocy prawa w obowiązki przejmującego mienie po zlikwidowanym P. w W. Wobec czego organ nadzoru zważył, że wskazane P. zostało zlikwidowane zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia [...] stycznia 1991 r. nr [...] [...] umową notarialną z dnia [...] października 1991 r. rep. [...] Minister Przemysłu i Handlu - działający w imieniu Skarbu Państwa - oddał [...] Sp. z o.o. w W. do odpłatnego korzystania m.in. nieruchomość Skarbu Państwa położoną w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 (nieruchomość uwłaszczoną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. na rzecz P. w W.). Umowa ta została zawarta na czas oznaczony od dnia [...] lipca 1991 r. do dnia [...] czerwca 2001 r., tj. na [...] lat, a zatem wygasła w 2001 r. Nowa umowa o przeniesieniu na rzecz w/w Spółki prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków położonych na tych gruntach nie została zawarta. Własność nieruchomości w całości przysługuje Skarbowi Państwa. Ponadto [...] Sp. z o.o. przekształciło się w Spółkę [...] S.A. w W. Wobec tego, że [...] Sp. z o.o., ani [...] SA, nie nabyły praw rzeczowych do przedmiotowej działki nr [...], zatem Syndyk masy upadłości [...] SA, do którego także skierowano zawiadomienie o wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1991 r., nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Uwzględniając powyższe Syndyk masy upadłości [...] S.A. w chwili obecnej nie posiada praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości, a więc nie ma interesu prawnego, aby być stroną w postępowaniu. W konsekwencji Minister Infrastruktury wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. umarzającą postępowanie z przedmiotowego wniosku Syndyka masy upadłości [...] S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Syndyk masy upadłości [...] S.A. w W., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że stanowisko organu przedstawione w kwestionowanym orzeczeniu jest nieuzasadnione. Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia [...] lipca 1991 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą: P. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w W. przy ulicy [...] o pow. [...] m2, w tym działki nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Dla nieruchomości objętej tą decyzją uwłaszczeniową prowadzona była przez Sąd Rejonowy [...] księga wieczysta nr [...]. W dniu [...] października 1991 r. Skarb Państwa zawarł ze Spółką pod firmą: [...] Sp. z o.o. w W., ul. [...] (obecnie działającą pod firmą [...] S.A. z siedzibą w W.) umowę o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania - Repertorium A Nr [...], na mocy której zobowiązał się do przeniesienia na Spółkę własności przedmiotu umowy, w tym nieruchomości objętych tą decyzją uwłaszczeniową, po całkowitej spłacie należności za korzystanie z mienia Skarbu Państwa. Spółka spłaciła całą należność za przedmiot umowy, w tym obejmującą m.in. wartość gruntu o pow. [...] m2, co zostało potwierdzone pismem Ministerstwa Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2001 r. Księga wieczysta nr [...] zaginęła w 2003 r., na skutek czego Skarb Państwa Minister Skarbu Państwa nie mógł wywiązać się ze zobowiązania wynikającego z § 16 umowy i przenieść na Spółkę własności przedmiotu umowy oraz związanego z nim prawa użytkowania wieczystego gruntów. Zatem mimo podnoszonej przez Ministra Infrastruktury kwestii wygaśnięcia w 2001 r. umowy o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania, Spółce nadal przysługuje roszczenie o przeniesienie własności mienia Skarbu Państwa na Spółkę. Skarżący podkreślił, że w dniu [...] listopada 2005 r. postanowieniem Sądu Rejonowego [...], sygn. akt. [...] ogłoszona została upadłość spółki z możliwością zawarcia układu, zmieniona następnie w dniu [...] listopada 2007 r. postanowieniem Sądu Rejonowego [...] dla praw upadłościowych i naprawczych sygn. akt [...] na upadłość likwidacyjną. Działka nr [...] będąca przedmiotem niniejszego postępowania w dacie ogłoszenia upadłości ([...] listopada 2005 r.) weszła, zdaniem skarżącego, w skład masy upadłości. Skarżący przywołał treść art. 61, art. 62 oraz art. 173 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze i stwierdził, że syndyk prowadzi postępowania na rzecz upadłego, lecz we własnym imieniu. Zatem syndykowi przysługuje prawo do reprezentowania Spółki we wszelkich postępowaniach mających na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości przysługujących Spółce z tytułu umowy prywatyzacyjnej zawartej ze Skarbem Państwa w dniu [...] października 1991 r. Zdaniem skarżącego Spółka posiada również prawa strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących nieruchomości, których jest użytkownikiem i ma uzasadnione roszczenie o przeniesienie ich własności wraz z prawem użytkowania wieczystego gruntów. Przy czym Skarb Państwa Minister Skarbu Państwa reprezentowany przez Dyrektora Delegatury Ministra Skarbu Państwa w C. w piśmie z dnia [...] maja 2010 r. skierowanym do Syndyka masy i upadłości [...] S.A. potwierdził gotowość do zawarcia umowy przeniesienia własności przedmiotu umowy na Spółkę. Jednocześnie poinformował Syndyka, że zaginięcie księgi wieczystej KW Nr [...] w 2003 r. uniemożliwiło wykonanie terminowo umowy z dnia [...] października 1991 r. i przeniesienie pozostałych składników majątkowych objętych tą umową następować będzie sukcesywnie w miarę regulowania stanu prawnego gruntu objętego prawem użytkowania wieczystego. Zgodnie z prezentowanym wyżej stanowiskiem w dniu [...] lipca 2010 r. Skarb Państwa zawarł z [...] S.A. w upadłości likwidacyjnej reprezentowaną przez syndyka umowę przeniesienia mienia Skarbu Państwa w wykonaniu umowy o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania obejmującą część nieruchomości, dla których została urządzona, w miejsce zaginionej, nowa księga wieczysta prowadzona przez Sąd Rejonowy [...] nr [...]. Powyższą skargę skarżący uzupełnił pismem z dnia [...] października 2010 r., w uzasadnieniu którego ponownie szczegółowo opisał stan sprawy, który potwierdza w ocenie skarżącego zasadność wniesionej skargi. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Do akt sprawy wpłynęło również pismo Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2011 r. w którym wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie prawy do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi oraz potwierdza, że Minister Infrastruktury prawidłowo ustalił w zaskarżonej decyzji stan faktyczny przedmiotowej sprawy. Przedmiotem skargi do Sądu jest decyzja Ministra Infrastruktury wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa, którą organ II instancji umorzył postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Syndyka masy upadłości [...] Spółka Akcyjna. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 127 § 1 kpa odwołanie od decyzji organu I instancji (dotyczy to również wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) służy tylko stronie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ II instancji ma obowiązek ustalić, czy złożone do organu odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) zostało wniesione przez uprawniony podmiot. W rozpatrywanej sprawie Minister Infrastruktury stanął na stanowisku, że wnioskującemu taki przymiot strony nie przysługuje i dlatego w trybie art. 138 § 1 pkt 3 kpa umorzył postępowanie. Zgodnie bowiem z treścią 138 § 1 pkt 3 kpa organ odwoławczy może wydać decyzję, w której umorzy postępowanie, jeśli uznał, że stało się ono bezprzedmiotowe. Nastąpić to może np. w sytuacji skutecznego cofnięcia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) oraz, tak jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, w sytuacji kiedy organ stwierdzi, że wnoszący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa. W związku z tym przypomnieć należy, że stosownie do przepisu art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten określa podmioty posiadające legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja procesowa oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Omawiany przepis wiąże pojęcie strony z interesem prawnym lub prawnym obowiązkiem. Jest się stroną, jeżeli posiada się w danym postępowaniu interes prawny lub obowiązek prawny albo, jeśli żąda się postępowania ze względu na posiadany interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, zgodnie z którym interes prawny można wyprowadzić tylko z przepisów prawa materialnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 1999 r. sygn. akt IV SA 39/99, niepub.).Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 kpa, nie jest więc legitymowany do żądania wszczęcia postępowania czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Od pojmowanego w ten sposób interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to jednostka jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jej roszczenia i w konsekwencji uprawniał ją do żądania stosownych czynności organu administracji. O tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama wola czy też subiektywne przekonanie danego podmiotu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danego podmiotu jako "interes prawny". Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty stanowiące własność Skarb Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że na podstawie art. 2 ust. 1 wskazanej ustawy grunty będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych stały się z tym dniem ex lege (z mocy prawa) przedmiotem ich użytkowania wieczystego, przy czym nabycie tego prawa stwierdza się decyzją wojewody. Decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa i własności budynków ma zaś charakter deklaratoryjny. Potwierdza ona zatem nabycie z mocy prawa przez państwową osobę prawną, posiadającą w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności budynków. Dlatego też w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym stronami postępowania uwłaszczeniowego są: Skarb Państwa, państwowa osoba prawna twierdząca, że w dniu wejście w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) posiadała daną nieruchomość w zarządzie, oraz podmioty twierdzące, że to im na dzień uwłaszczenia przysługuje prawo rzeczowe (własność lub użytkowanie wieczyste) do przedmiotowej nieruchomości. Stronami zaś postępowania o stwierdzenie nieważności w trybie art. 156 § 1 kpa decyzji uwłaszczeniowej są przede wszystkim strony postępowania uwłaszczeniowego oraz te podmioty, które wywodzą, że to im a nie Skarbowi Państwa, w dniu uwłaszczenia, przysługiwało prawo własności spornej nieruchomości lub też takie prawo przysługuje obecnie. Jak wynika z akt sprawy byli właściciele działki nr [...] położonej w W. ul [...] zakwestionowali, w części dotyczącej tej działki, legalność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nr [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez P. w W. w likwidacji prawa użytkowania wieczystego m.in. działki nr [...]. Decyzja uwłaszczeniowa została wydana na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 446, z zm.). Stronami tej decyzji uwłaszczeniowej był Skarb Państwa jako właściciel uwłaszczanej nieruchomości i P. w likwidacji jako podmiot uwłaszczany. Likwidacja Przedsiębiorstwa przeprowadzana była na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia [...] stycznia 1991 r. w sprawie likwidacji przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą P., w celu jego prywatyzacji. W wyniku przeprowadzonej likwidacji P. cały jego majątek wraz z uzyskanym prawem użytkowania wieczystego m.in. przedmiotowej działki nr [...], stał się ponownie własnością Skarbu Państwa. Następnie [...] października 1991 r., na mocy przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Skarb Państwa zawarł z nową spółką pod nazwą [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., umowę o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania (rep. A nr [...]). Umowa ta zgodnie z treścią § 5 została zawarta na lat [...], czyli do dnia [...] czerwca 2001 r. W umowie tej (§ 16) Skarb Państwa zobowiązał się, po spłacie wszystkich należności przez P., do przeniesienia na rzecz [...] z o.o. "własności przedmiotu umowy oraz związane z nim prawo użytkowania wieczystego gruntów". Z zobowiązania tego Skarbu Państwa, z powodu zaginięcia księgi wieczystej, do dnia wydania zaskarżonej decyzji nadzorczej nie wywiązał się jednak. Oznacza to, że sporna działka nr [...] nadal pozostaje własnością Skarbu Państwa i nie jest obecnie przekazana w użytkowanie wieczyste żadnemu podmiotowi. Fakt ten potwierdza nadesłana Sądowi kserokopia pisma Delegatury Ministra Skarbu Państwa w C. z dnia [...] maja 2010 r., treść aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2010 r., który nie dotyczy spornej działki [...] (§ 4 i 6 aktu notarialnego), a także treść pisma Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2011 r., nadesłanego do akt sądowych. Ponadto z zebranych w sprawie materiałów dowodowych wynika, że skarżący niewątpliwie nie był stroną postępowania uwłaszczeniowego. Obecnie również nie legitymuje się żadnym tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią § 6 aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2010 r. skarżącemu przysługuje obecnie jedynie prawo do "korzystania" z przedmiotowej działki, które to prawo nie daje skarżącemu przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym. Także przysługujące skarżącemu roszczenie o przeniesienie własności mienia Skarbu Państwa, o którym mowa w piśmie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2010 r. oraz akcie notarialnym z dnia [...] lipca 2010 r., wbrew przekonaniu skarżącego, nie daje mu prawnorzeczowego tytułu do spornej nieruchomości, nie może zatem stanowić podstawy do uznania skarżącego za stronę postępowania nadzorczego. Reasumując, mając na uwadze wszystkie powyżej omówione okoliczności, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury jest zgodna z prawem, a podniesione w skardze zarzuty uznać należy za niezasadne. Wbrew zarzutom skargi organ nadzoru wydane rozstrzygnięcia oparł o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa oraz właściwą analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez ten organ decyzji. Minister wyjaśnił kwestię w sprawie zasadniczą, tzn. brak legitymacji skarżącego do bycia stroną postępowania nadzorczego w rozumieniu art. 28 kpa. Skarżącemu nie przysługiwały na dzień uwłaszczenia i nie przysługują obecnie żadne prawa rzeczowe do przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że skarżący nie posiadając praw rzeczowych do spornej nieruchomości nie mógł skutecznie żądać przeprowadzenia przez Ministra postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prawidłowo zatem Minister w trybie art. 138 § 1 pkt 3 kpa umorzył wnioskowane postępowanie. Brak bowiem przymiotu strony przez skarżącego uniemożliwia organowi II instancji prowadzenie postępowania dotyczącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez nieuprawniony podmiot. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.