II OZ 332/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 393/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] grudnia 1998 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 393/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił J. R. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] grudnia 1998 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Sąd wskazał, że wnioskiem z dnia 3 stycznia 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 17 stycznia 2012 r., skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że przebywa on obecnie w areszcie śledczym, prowadzi samodzielne gospodarstwo, nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wobec tego, że w niniejszej sprawie skarżący ubiegał się już bezskutecznie o przyznanie prawa pomocy, a składane przez niego oświadczenia co do stanu rodzinnego oraz majątkowego zawierają rozbieżności (akta sądowe k. 49-50, 90-91), koniecznym było wezwanie wnioskodawcy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W odpowiedzi na wydane w tym trybie zarządzenie referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2012 r., skarżący nadesłał zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w G. z dnia 10 lutego 2012 r., z treści którego wynika, że przebywając w areszcie śledczym, wnioskodawca od dnia 12 grudnia 2011 r. jest zatrudniony nieodpłatnie na podstawie art.123a § 2 kkw. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających aktualne źródło oraz miesięczną wysokość dochodów uzyskiwanych przez braci; kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury otrzymywanej przez matkę; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego, matkę oraz braci, rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, albo alternatywnie oświadczenia o ich nieposiadaniu. Powyższych braków skarżący nie uzupełnił również przy wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2012 r. W piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2012 r. zakwestionował natomiast zasadność zarządzenia z dnia 24 stycznia 2012 r., wskazując, iż przepisy o ochronie danych osobowych uniemożliwiają jego wykonanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że wnioskodawca powinien we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Pomimo skorzystania z tej możliwości, wnioskodawca konsekwentnie uchyla się od przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, na którą wpływ mają również m.in. dane o dochodach, czy saldach rachunków bankowych członków jego rodziny. Zdaniem Sądu, nadesłanie żądanych dokumentów umożliwiłoby ustalenie okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Bez tych danych nie można bowiem ustalić liczby posiadanych przez wnioskodawcę i członków jego rodziny rachunków bankowych, stanu ich sald, historii operacji oraz wysokości dochodu tych osób. Sąd nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego, iż przepisy o ochronie danych osobowych stanowią przeszkodę do żądania informacji o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy nie może bowiem zasłaniać się ochroną danych osobowych przed udzieleniem Sądowi informacji służących weryfikacji oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Jeżeli zatem postawa wnioskodawcy, który wybiórczo prezentuje dane mające potwierdzać jego sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby po prawomocnym oddaleniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła taka zmiana jego sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. R. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zgodnie natomiast z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątku i dochodach oraz o stanie rodzinnym. Wymóg ten podyktowany jest koniecznością dokonania jak najpełniejszej oceny zdolności strony do poniesienia kosztów sądowych pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a., warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. Z tego powodu strona poza własną sytuacją majątkową zobowiązana jest do wykazania sytuacji majątkowej członków rodziny, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W rozpatrywanej sprawie skarżący oświadczył, że od 2002 r. przebywa w zakładzie karnym i nie posiada żadnych środków. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2012 r. skarżący nadesłał zaświadczenie wystawione przez Dyrektora Aresztu Śledczego w G., stanowiące, że skarżący przebywa w w/w areszcie śledczym i jest zatrudniony nieodpłatnie na zasadzie art. 123 a § 2 kkw od dnia 12 grudnia 2011 r. Skarżący wyjaśnił także, że od roku 1998, kiedy to został wymeldowany, nie znajduje się "w żadnym stosunku rodzinnym, mającym charakter prowadzenia wspólnego gospodarstwa". W tych okolicznościach skarżący nie miał obowiązku przedstawiać sytuacji majątkowej matki i braci, skoro z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że pomiędzy skarżącym, a w/w osobami została zerwana więź gospodarcza. Natomiast taka sytuacja nie może automatycznie przemawiać na niekorzyść skarżącego i jednoznacznie przesądzać o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Należy przy tym mieć na względzie, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowane pouczenie na formularzach urzędowych wniosku o prawo pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w/w reżim prawny obejmuje także oświadczenia składane w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dokonując takiej oceny Naczelny Sąd Administracyjny miał również na względzie, że prawo pomocy istotnie stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ) orzekł jak w sentencji postanowienia.