II GSK 1230/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 923/11 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 22 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 923/11, oddalił skargę E. K. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia 25 lipca 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Sąd I instancji podał, że [...] marca 2011 r. skarżący w związku z trudną sytuacją materialną złożył wniosek o umorzenie kosztów doręczenia upomnień powstałych w związku z dochodzeniem nieopłaconych, obowiązkowych składek na ubezpieczenia społecznie oraz Fundusz Pracy za okres od stycznia do grudnia 2004 r. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia kosztów doręczeń upomnień w kwocie 202,40 zł. W następstwie złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek podlega zasadom określonym w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585; dalej: u.s.u.s.). W sprawie nie zaistniała przesłanka do umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności. Wskazano, że zadłużenie z tytułu składek dochodzone jest w drodze egzekucji administracyjnej, która jest skuteczna poprzez zajęcie świadczeń emerytalnych (w wysokości 2.910,63 zł) i comiesięczne wpłaty egzekucyjne (w wysokości 702,89 zł od lipca 2011 r.). Dodatkowo skarżący posiada ponadto majątek (jest współwłaścicielem) dwóch działek zabudowanych domami, położonymi w K. (działka o pow. 1978 m2 oraz o pow. 1106 m2). Stąd też zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane należnościami z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zadłużenie z tytułu należności ubocznych nie podlega umorzeniu, gdyż nie zaistniały przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na trwałe zagrożenie egzystencji; jak również nie wskazuje, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego całkowicie i trwale uniemożliwiła dokonanie spłaty zadłużenia z tytułu powstałych kosztów upomnienia. Zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne (również jego żona – w wysokości 914,40 zł), a ponadto zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości, które mogą być przedmiotem egzekucji (zadłużenie wobec ZUS zostało zabezpieczone hipoteką), a ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych enumeratywnie wymienia sytuacje, kiedy może dojść do umorzenia należności, co tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaistnienie przesłanki określonej w tej normie, może skutkować umorzeniem należności, jednakże tzw. uznanie administracyjne – oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może ale nie musi umorzyć zaległości. Sąd I instancji podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności i – w konsekwencji – braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Skarżący uzyskuje stałe świadczenie emerytalne (w wysokości 2.910,63 zł), jak również jego żona (w wysokości 914,40 zł), co stanowi źródło zaspokojenia powstałych zaległości. Zadłużenie wobec skarżącego jest dochodzone w drodze egzekucji administracyjnej, która jest skuteczna poprzez zajęcie wymienionych świadczeń emerytalnych i comiesięcznych wypłat egzekucyjnych. Skarżący posiada majątek – jest współwłaścicielem nieruchomości, które mogą być przedmiotem egzekucji. Zgodnie z dyspozycją art. 28 u.s.u.s. w rozpoznawanej sprawie nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, który mógłby uzasadniać umorzenie zaległości. Konstrukcja powołanego przepisu daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednakże Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, który nie znalazł podstaw do umorzenia należności z przyczyn określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z godnie z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie ponieść ciężaru uregulowania należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ na podstawie materiału dowodowego, jego analizy i w ramach przysługującego mu uprawnienia doszedł do przekonania, że jakkolwiek sytuacja skarżącego i jego stan zdrowia nie jest zadawalający, to jednak nie uniemożliwia ona spłaty całości zobowiązań, a tym samym nie zaistniały przesłanki do umorzenia o jakich mowa w § 3 rozporządzenia i art. 28 u.s.u.s. E. K. złożył skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi. Skargą kasacyjną zarzucono: I. Naruszenie prawa materialnego: - art. 28 ust. 3a oraz 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez jego niewłaściwym zastosowaniu polegającym na błędzie w subsumcji, tj. przyjęciu, iż wobec ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie zachodzą przesłanki dla umorzenia należności skarżącego. II. Naruszenie przepisów postępowania: - art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7,8,9, 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu, pomimo iż nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono, czy sytuacja majątkowa skarżącego w związku z jego sytuacją zdrowotną nie uzasadnia umorzenia jego zobowiązań publicznoprawnych; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a oraz 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez nieuchylenie decyzji organu mimo zaistnienia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie niewłaściwym zastosowaniu tegoż prawa przez organ polegającym na błędzie w subsumcji, tj. przyjęciu, iż wobec ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie zachodzą przesłanki dla umorzenia należności skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumentację dotyczącą tych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia zarówno mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego sprowadza się w istocie do tego, iż Sąd I instancji w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego wadliwie uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. Skarżący dochodził umorzenia należności związanych z kosztami doręczenia upomnień w wysokości 202,40 zł; przy czym uzyskuje dochody w postaci świadczeń emerytalnych w wysokości 2.910,63 zł, a jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 914,40 zł, a zatem łącznie uzyskiwane dochody wynoszą 3.825,03 zł, z których skarżący dokonuje wpłat egzekucyjnych w wysokości 702,89 zł. Wbrew zatem zarzutom skargi kasacyjnej z dochodów tych skarżący jest w stanie opłacić należność w kwocie 202,40 zł, a spłata tej należności nie spowoduje skutków określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z tym ostatnim przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd I instancji nie miał też podstaw do przyjęcia, iż zachodzi przesłanka do umorzenia tej należności na podstawie § 3 pkt 3 omawianego rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności), skoro skarżący jest wprawdzie przewlekle chory, lecz uzyskuje dochody umożliwiające spłacenie należności w kwocie 202 zł. Nie można też zauważyć, że skoro uzyskiwane przez skarżącego dochody pozwalają na spłatę należności głównej, w postaci zaległych składek, to trudno uznać, iż dochody nie pozwalają na spłatę należności ubocznej w postaci kosztów upomnienia. W myśl zaś art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. W świetle powyższych okoliczności należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż ZUS mógł odmówić skarżącemu umorzenia wspomnianej należności, gdyż nie zachodziły uzasadnione przypadki do jej umorzenia o jakich mowa w art. 28 ust. 3a omawianej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Bez znaczenia dla sprawy była przy tym podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż "(...) należności, których dochodzi ZUS oparte są na niezasadnych obciążeniach (...)", gdyż kwestia prawidłowości wymierzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne nie może być kontrolowana w postępowaniu dotyczącym umarzania tych należności. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.