II GZ 100/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 677/11 w zakresie oddalenia wniosku w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 677/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżąca pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. wniosła między innymi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Skarżąca złożyła wymagany przepisami prawa stosowny formularz, uzupełniła w terminie jego braki formalne poprzez oświadczenie, że domaga się adwokata, jak również w terminie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, nadesłała odpowiednie dokumenty źródłowe i dodatkowe oświadczenie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 stycznia 2012 r. oddalił wniosek skarżącej. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. również nie przychylił się do jej wniosku ustalając, że skarżąca otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2356,20 zł brutto, 1200,18 zł netto, nie ma nikogo na utrzymaniu. Posiada dom o powierzchni 110 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,73 ha, budynek gospodarczy o powierzchni 35 m2 i użytkuje grunty rolne o powierzchni 3,8754 ha fiz. i 3,7715 ha przel. Skarżąca określiła poziom stałych miesięcznych wydatków na kwotę 2.464,86 zł, a z przedstawionej przez nią informacji o wynagrodzeniu i składkach ubezpieczeniowych (RMUA) ze stycznia 2012 r., 465 zł jest potrącane z wynagrodzeń celem spłaty zadłużenia PKZP. Ponadto podała, że miesięczne opłaty za gaz w grudniu 2011 r. i styczniu 2012 r. wynosiły odpowiednio 737,92 zł i 690,18 zł, a opłata za telefon 310,78 zł. Nie wykazała natomiast wysokości dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Na podstawie tych danych Sąd I instancji ustalił, że podane przez skarżącą koszty utrzymania przewyższają wysokość uzyskanego przez nią dochodów i uznał, że taki stan rzeczy nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez skarżącą oświadczeń o stanie majątkowym i jej zdolności płatniczych. M. S. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznania prawa pomocy, wskazując że niezasadne jest zarzucanie jej zawyżanie kosztów utrzymania, skoro są one potwierdzone kserokopiami odpowiednich dokumentów jak rachunki za gaz czy telefon. Podkreśliła, że nie wykazała jakichkolwiek dochodów z gospodarstwa rolnego, gdyż takich nie uzyskuje i dlatego stara się o wsparcie bezpośrednie ze środków z Unii Europejskiej. Dodała, że utrzymanie domu, a zwłaszcza jego ogrzanie wiąże się z dużymi kosztami, a rachunki za gaz otrzymuje co miesiąc, a nie jak stwierdził referendarz sądowy w swoim postanowieniu, co dwa miesiące. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) o przyznanie tego prawa. Jednakże uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego, a podane przez nią koszty utrzymania przewyższają wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu, co nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez nią oświadczeń o stanie majątkowym i jej zdolnościach płatniczych. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca rzetelnie i w terminie nadsyłała kopie odpowiednich dokumentów obrazujących jej stan majątkowy, jak również składała dokładne wyjaśnienia. Nie ma więc podstaw do odmowy uznania wiarygodności tych kserokopii. I tak, z informacji o wynagrodzeniu za styczeń 2012 r. wynika, że skarżąca otrzymała wynagrodzenie za pracę w wysokości 1200,18 zł. Faktura VAT, rozliczenie za gaz za okres od 20-11-2011 do 20-01-2012 wynosi 690,18 zł; rachunek za telefon za okres 17.12.2011-16.01.2012 wynosi 310,78 zł; rachunek za gaz z terminem płatności do dnia 5-12-2011 r.: 737,92 zł; wysokość podatku rolnego i leśnego za 2011 r. wynosi w łącznej wysokości 407 zł; z wyciągów bankowych za okres od 4.10.2011 do 3.01.2012 r. wynika, że saldo końcowe jest ujemne. Ponadto skarżąca załączyła kilka rachunków za leki oraz zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 7.10.2011 r., z którego wynika, że skarżąca na skutek wypadku w pracy doznała urazu głowy i kręgosłupa. Niezrozumiały jest więc pogląd Sądu I instancji o zawyżeniu przez skarżącą kosztów utrzymania własnego. Nie wiadomo również, na jakiej podstawie referendarz sądowy uznał, że płatności za gaz przypadają za okres dwumiesięczny, zatem opłacona z tego tytułu kwota za gaz jest zawyżona. Skarżąca w sprzeciwie wyjaśniła, że rachunki za gaz otrzymuje co miesiąc, a Sąd w żaden sposób nie odniósł się do jej wyjaśnień. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji winien ponownie dokładnie przeanalizować sytuację majątkową skarżącej z uwzględnieniem wszystkich dokumentów załączonych do sprawy, a swoje stanowisko dokładnie i rzetelnie wyjaśnić, nie ograniczając się do jednego, lakonicznego zdania. Należy podkreślić, że skarżąca dokładnie wyjaśniła swoją sytuację materialną odnosząc się do stanowiska wyrażonego w postanowieniu referendarza sądowego, natomiast Sąd I instancji w ogóle do jej wyjaśnień się nie odniósł, a zwrócić należy uwagę, że ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej kondycji finansowej strony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.