II FZ 299/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Gl 908/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 25 lipca 2011 r. nr (...) w przedmiocie podatku od gier za sierpień 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Gl 908/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. - zwanej dalej "Spółką", przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż Spółka we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazała, iż poniosła w ubiegłym roku stratę w wysokości 2.344.896,11 zł, prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęć rachunku bankowego Spółki (zajęcia dotyczą kwot: 80.124,70 zł, 17.415,10 zł, 425.128,20 zł i 71.093,50 zł) oraz że podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych poprzez obniżenie kosztów funkcjonowania firmy. Następnie Spółka poinformowała, iż jej stan rachunku wynosi 2,37 zł, wysokość jej kapitału zakładowego - 1.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych - 13.545.277,28 zł. Spółka wykonując wezwanie referendarza sądowego przedstawiła kserokopie: rachunku zysków i strat w wariancie porównawczym za okres od 1 stycznia do 31 marca 2011 r. (wykazano w nim przychód netto w wysokości 28.693.707,82 zł, koszty operacyjne w wysokości 29.536.032,62 zł, w tym z tytułu opłat i podatków w wysokości 1.920.710 zł oraz stratę w wysokości 842.324,80 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od lipca do września 2011 r. (podstawa opodatkowania w tych miesiącach wynosiła kolejno: 7.714.085 zł, 7.811.947 zł oraz 8.388.760 zł), deklaracji CIT-8 Spółki za 2010 r. (wykazano w niej przychód w kwocie 150.195.624,28 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 158.525.966,41 zł i stratę w kwocie 8.330.342,13 zł), wyciągu z rachunku bankowego za październik 2011 r. (nie wykazujący żadnych operacji - saldo końcowe pozostało niezmienione) oraz ponownie bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r. (wykazano w nim m.in. zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w wysokości 20.913.624,68 zł, w tym z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń w wysokości 6.924.738,27 zł; zobowiązania te przewyższają wartości tak aktywów trwałych (16.323.249,02 zł), jak i aktywów obrotowych (16.098.270,84 zł). Spółka powołała się także na postanowienie referendarza sądowego WSA w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 68/11, którym zwolniono ją od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie Spółka wniosła o uchylenie postanowienia referendarza sądowego oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazując na regulację zawartą w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zwrócił uwagę, iż Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, bo wynoszącej 13.545.277,28 zł, co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym, który może stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił także, iż Spółka pomimo deklarowanych i rzeczywistych problemów finansowych (w tym prowadzenia wobec niej egzekucji) funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Sąd pierwszej instancji analizując dokumentację doszedł do wniosku, iż nie wynika aby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi doprowadziła do utraty tej płynności. Spółka obraca bardzo wysokimi kwotami pieniężnymi, a posiadane przez nią aktywa finansowe wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Strata z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wykazywana przez Spółkę, jest wynikiem jedynie bilansowej nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych, a zatem nie decyduje o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Następnie Sąd pierwszej instancji zauważył, iż Spółka nie złożyła kompletnego materiału źródłowego, o który była wzywana. Dotyczy to w szczególności rachunków bankowych Spółki. Przedstawiła ona bowiem w tym zakresie jedynie wyciąg z jednego rachunku, na którym od dłuższego czasu nie odnotowano jakiejkolwiek operacji finansowej. W opinii Sądu, informacja Spółki odnośnie jej rachunków bankowych jest niekompletna, zważywszy fakt obracania przez nią bardzo dużymi kwotami pieniężnymi. Spółka, co wynika ze złożonych przez nią dokumentów źródłowych, obsługuje zdarzenia gospodarcze, które w skali miesiąca oscylują w granicach 7-8 mln zł. Tymczasem z wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż w okresie od 1 września 2011 r. do końca października 2011 r. nie odnotowano na nim żadnych transakcji, zaś saldo początkowe i końcowe wyniosło jedynie 2,37 zł. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do postanowienia referendarza sądowego WSA w Gdańsku stwierdził, iż orzeczeniem tym zwolniono Spółkę od kosztów sądowych w konkretnym postępowaniu i nie jest ono wiążące w niniejszej sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Spółka podniosła, że posiadany przez nią majątek nie może być spieniężony, gdyż stanowią go głównie automaty do gier o niskich wygranych, które - z uwagi na zmianę przepisów - mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonego zezwolenia, a nowe nie będą wydawane. Co więcej, zbycie rzeczowych składników majątku doprowadziłoby - zdaniem Spółki - do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym, zaś sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Spółka wskazała, że w sprawie I SA/Gd 68/11 uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od zawartej w art. 199 P.p.s.a. generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Odmowę przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji oparł na stwierdzeniu, że Spółka dysponuje majątkiem o znacznej wartości. Stanowisko to jest w pełni uzasadnione biorąc pod uwagę wartość zgromadzonych przez Spółkę środków trwałych - 13.545.277,28 zł. Przy czym bezpodstawny jest argument zawarty w zażaleniu, że Spółka nie może spieniężyć swojego majątku, który stanowią automaty do gier. Automaty te, co sama Spółka przyznała, nie stanowią całości jej majątku. Spółka posiada także inne środki trwałe łatwo zbywalne (środki transportu, udziały), co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację Spółki, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku, zaś sprzedaż należących do Spółki dóbr (w tym nieruchomości) groziłaby jej niewypłacalnością czy też likwidacją. W tym świetle kwota wpisu sądowego w tej sprawie jawi się jako nieznacząca dla kondycji finansowej Spółki, a podobna ocena odnosi się także do innych kosztów, które ewentualnie mogą w tej sprawie wystąpić. Prawidłowa jest ocena Sądu pierwszej instancji, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Spółka w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Trafnie więc wskazał Sąd pierwszej instancji, że posiadane przez Spółkę aktywa finansowe wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie Spółka niewątpliwie nie przedstawiła pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, ponieważ jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, mimo wezwań, nie złożyła wyciągów z pozostałych rachunków bankowych. W związku z tym Spółka powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Nie można przyjąć natomiast, by przedstawiony przez Spółkę wyciąg z rachunku bankowego, wykazujący saldo w kwocie 2,37 zł, odzwierciedlał kwotę środków pieniężnych, jakimi w rzeczywistości dysponuje Spółka. Prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, iż Spółka obsługuje zdarzenia gospodarcze, które w skali miesiąca oscylują w granicach 7 - 8 mln zł, tymczasem z ww. rachunku bankowego wynika, iż nie odnotowano na nim żadnych transakcji. W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Spółkę dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na danym etapie postępowania wynoszą 1.074 zł (wpis do skargi). O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał także fakt przyznania Spółce prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności. Nie sposób również odnieść się do podniesionych w zażaleniu twierdzeń dotyczących cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 133 punktach na terenie Województwa (...). Ogólne twierdzenia Spółki, że z tego powodu "przychody Spółki drastycznie zmalały" nie mogą wpłynąć na zmianę oceny jej sytuacji finansowej. Spółka prowadzi bowiem działalność na terenie całego kraju, stąd nie można przyjąć, że jej zaprzestanie w zakresie 133 automatów mogło znacząco wpłynąć na jej sytuację finansową. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.