I OSK 727/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz, Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 519/11 w sprawie ze skargi [...] Akcyjnej z siedzibą w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 519/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej jako [...]) na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], stwierdzającej nabycie przez Gminę Kozłów z dniem 27 maja 1990 roku, z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej Kozłów, w obrębie P., oznaczonej jako działki nr 356 o pow. 12,3184 ha oraz nr 357 o pow. 0,6704 ha, objęte księgą wieczystą nr 58194. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż z akt sprawy nie wynika, aby [...] przysługiwały prawa do przedmiotowej działki gruntu, bowiem na dzień 27 maja 1990 roku przedmiotowa działka stanowiła własność Skarbu Państwa oraz znajdowała się we władaniu [...], jednakże bez tytułu prawnego w formie prawem przewidzianej. [...] nie przedłożyło żadnego dokumentu z którego wynikałoby prawo zarządu do przedmiotowej działki gruntu według stanu na dzień 27 maja 1990 roku. Oznacza to, że [...] nie może wylegitymować się dokumentem potwierdzającym jej prawo zarządu tą nieruchomością. Brak po stronie [...] tytułu prawnorzeczowego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa. Sąd przyjął, iż mając na uwadze brak tytułu prawnego dla Polskich Kolei Państwowych do władania tą nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., należało uznać, że zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody Małopolskiego wydana była zgodnie z prawem. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły [...] S.A. z siedzibą w Warszawie, prawidłowo reprezentowane, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna oparta została o obie podstawy z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej P.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie na skutek: – błędnej wykładni art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy Przepisy wprowadzające, ustawę o samorządzie terytorialnym (dalej p.w.s.t.) i błędne przyjęcie, że brak dokumentów poświadczających ustanowienie zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego oznacza, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co skutkuje jej komunalizacją; – art. 16 ust. 1 i 2 (w jego pierwotnym brzemieniu) ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1989 r. nr 26 poz. 138) poprzez pominiecie ciągłości prawnej mienia należącego do PP [...], – art. 46 ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" poprzez pominięcie przesłanki negatywnej komunalizacji należenia mienia do przedsiębiorstwa państwowego, dla którego funkcję organu założycielskiego pełnił organ administracji centralnej, – art. 34, 34a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji , restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez błędną wykładnię polegającą na niezastosowaniu pomimo, iż przepisy te stanowią podstawę nabycia z mocy prawa gruntów pozostających w posiadaniu [...], co oznacza że dla tych nieruchomości stosuje się art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., – art. 87 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, polegającej na błędnej wykładni 2. art. 144 § 4 P.p.s.a. polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organy za prawidłowy i tym samym pominięcie nabycia przez skarżącego zarządu nad nieruchomością z mocy prawa; 3. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracji art. 7, 8, 10, 15, 75, 77 § 1 oraz art. 107 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie były decyzje komunalizacyjne na rzecz Gminy Kozłów nieruchomości, na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), dalej: "ustawa komunalizacyjna", tj. jej art. 5 ust. 1. Zgodnie z nim mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Istotnym zatem w sprawie było ustalenie czy w dniu 27 maja 1990 r. (wejścia w życie ustawy) mienie położone w Gminie Kozłów należało do rady narodowej albo terenowego organu i czy na przeszkodzie komunalizacji nie stały okoliczności wskazane w dalszych przepisach ustawy, tj. art. 11. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu, że przesłanki art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej zostały spełnione, a przeszkód do komunalizacji nie było. Podstawowym zagadnieniem było w sprawie ustalenie czy Polskie Koleje Państwowe na dzień 27 maja 1990 r. legitymowały się tytułem prawnym do nieruchomości będącej przedmiotem decyzji komunalizacyjnej, czy też, że władanie tą nieruchomością było tylko faktyczne. Istotą zatem było stwierdzenie stanu prawnego, stan faktyczny bowiem przeszkodą komunalizacji tego mienia nie mógł być. Bezsporne w sprawie jest, że mienie stanowiło na dzień 27 maja 1990 r. przedmiot prawa własności Skarbu Państwa, że pozostawało w faktycznym władaniu Polskich Kolei Państwowych. Jednak konieczne było wykazanie przez Koleje tytułu prawnego do tej nieruchomości, wydanego na podstawie i zgodnie z przepisami wówczas obowiązującymi. Stosownie do nich o tytule prawnym, prawie zarządu, bo o taki tu chodzi, przesądzało istnienie aktu administracyjnego indywidualnego, dotyczącego konkretnej nieruchomości. Prawo zarządu nie mogło być domniemane, wynikać z przepisów ogólnych, dotyczących utworzenia, organizacji i funkcjonowania Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, obowiązujących w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, a już zwłaszcza wydanych po tej dacie. Jakkolwiek przepisy ogólne dotyczące Kolei przewidywały, że zarządzają one mieniem państwowym, to jednak z przepisów dotyczących gospodarowania nieruchomościami wynikało, w jaki sposób powstaje tytuł prawny zarządu do konkretnie omawianej nieruchomości, a nie mienia jako takiego. Tylko bowiem tytuł prawny co do indywidualnie opisanej w nim nieruchomości mógł stanowić podstawę wpisu do ksiąg wieczystych, przepisy ogólne zaś takiej podstawy stanowić nie mogły. W sprawie organy i Wojewódzki Sąd uznały, że skarżące [...] nie posiadały na dzień 27 maja 1990 r. aktu administracyjnego ustanawiającego prawo zarządu do nieruchomości, z czym należy się zgodzić. Skutkiem braku takiego tytułu po stronie Kolei była komunalizacja mienia. Podkreślić należy, że komunalizacja mienia jest przeniesieniem tytułu własności mienia między podmiotami publicznymi – Skarbem Państwa a właściwą gminą, co pociąga taki skutek dla Polskich Kolei Państwowych, że aktualny właściciel będzie władny regulować tytuł prawny Kolei do tego mienia. Z powyższych przyczyn należało uznać, że skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw i oddalić ją na zasadzie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)