II FZ 147/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. w przedmiocie wyłączenia sędziego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 951/11 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 10 maja 2011 r., nr [...], [...] w przedmiocie odwołania od decyzji o zabezpieczeniu na majątku należności pieniężnych z tytułu przewidywanej zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r., I SA/Łd 951/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek A. M. (dalej: Skarżący) z dnia 27 października 2011 r. o wyłączenie Sędziów WSA w Łodzi: J. T., B. K. i E. C. od orzekania w spawie I SA/Łd 951/11 ze skargi Skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 10 maja 2011 r., nr [...], [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku należności pieniężnych z tytułu przewidywanej zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 18 § 1 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje postanowienie WSA w Łodzi podał, że Skarżący w dniu 27 października 2011 r. na rozprawie przed tymże Sądem złożył do akt sprawy pismo procesowe zawierające wniosek o wyłączenie od orzekania w jego sprawie w.w. Sędziów WSA w Łodzi. Uzasadniając skarżący podniósł, że wymienieni we wniosku Sędziowie uprzednio orzekali w innych jego sprawach rozpoznawanych przez WSA w Łodzi. Orzeczenia te w ocenie Skarżącego stanowią rażącą obrazę prawa. Ponadto, zdaniem Skarżącego, skład orzekający jest do niego wrogo nastawiony. 2.2. W dniu 14 listopada 2011 r. w.w. Sędziowie WSA złożyły oświadczenie, że nie są im znane żadne okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie. Oświadczyły również, że nie zachodzą podstawy do wyłączenia z mocy ustawy określone w art. 18 p.p.s.a. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Oddalając wniosek Skarżącego WSA w Łodzi stwierdził, że wyłączenie sędziego może być uzasadnione dwiema grupami przyczyn: (1) przesłankami skutkującymi wyłączeniem sędziego z mocy ustawy oraz (2) przesłankami uzasadniającymi wyłączenie sędziego na wniosek. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały wymienione w sposób enumeratywny w art. 18 § 1 p.p.s.a., stanowią zamknięty katalog i nie można ich interpretować w sposób rozszerzający. Opierają się one na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Powiązania te są tego rodzaju, że - niezależnie od subiektywnych odczuć osób występujących w sprawie - czynią prawdopodobnym przypuszczenie, iż rozpoznanie sprawy nie będzie odpowiadało wymaganiom bezstronności. Z kolei przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony lub na żądanie tego sędziego, którego dotyczą, nie są wymienione w ustawie w sposób wyczerpujący. Ustawodawca ograniczył się jedynie do ogólnego stwierdzenia w art. 19 p.p.s.a., że chodzi o taki "stosunek osobisty" między sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, który "mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego" (iudex suspectus). W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. 3.2. W rozpoznawanej sprawie Skarżący uzasadniając swój wniosek wskazał, że wobec orzekania przez w.w. Sędziów w innych jego sprawach rozpoznawanych przed WSA w Łodzi, winni oni zostać wyłączeni w sprawie niniejszej. Podniósł ponadto, że w jego ocenie skład Sądu jest wrogo nastawiony do jego osoby. W ocenie Sądu pierwszej instancji, uzasadniając swój wniosek Skarżący w żadnym stopniu nie odniósł się do przesłanek zawartych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego spoczywa na wnioskodawcy (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Podniesiona przez Skarżącego okoliczność nie może stanowić podstawy uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Sędzia nie podlega wyłączeniu z mocy ustawy z tej przyczyny, że poprzednio orzekał w innej sprawie, nawet jeśli sprawa ta toczyłaby się między tymi samymi stronami (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2002 r., II UKN 307/01 OSNP 2003/24 poz. 600). Na zasadność wniosku nie może wpływać również subiektywne poczucie Skarżącego co do negatywnego nastawienia składu Sądu do jego osoby. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Łodzi Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji rażące naruszenie prawo materialnego, tj. art. art. 18 § 1 pkt 6 i 6a, art. 19, art. 20, art. 22 § 1 i 2, art. 142 § 1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o "uchylenie, a co najmniej zmianę zaskarżonego postanowienia jako rażąco naruszającego prawo". 4.2. Uzasadniając powyższe zarzuty Skarżący stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie zauważył "...konieczności wyłączenia sędziów WSA J. T., B. K., E. C. z orzekania z powodu zaistnienia przesłanek wynikających z mocy art. 18 § 1 pkt 6 i 6a i dalszych p.p.s.a. Wynikało to wprost z zestawienia poszczególnych dowodów w sprawie, było oczywiste i zdaniem żalącego nie wymagało zbędnego rozwodzenia się na ten temat w swoim wniosku. Dodatkowe wyjaśnienia składano w trakcie rozprawy, co uszło uwadze Wysokiego Sądu. M.in. poruszono sprawę wrogiego stosunku znacznej części sędziów WSA w Łodzi wobec akcjonariatu pracowniczego Banku A. w W. SA. I nie jest to gołosłowne twierdzenie, ale wnioski takie wynikają wprost z analizy orzecznictwa. Dotyczy to zwłaszcza stosunku kierownictwa i sędziów III Wydziału do mojej osoby, ich złej woli i niekompetencji w orzekaniu. Sprawę nietrafnych zmian organizacyjnych we WSA w Łodzi polegających na przekazaniu jednych z najtrudniejszych zagadnień w orzekaniu, tj. spraw związanych z egzekucją administracyjną z I do III Wydziału wielokrotnie poruszałem w korespondencji do Prezesa NSA, jak widać bezskutecznie". W ocenie Skarżącego nietrafnym oraz nieuzasadnionym jest stwierdzenie, że jakobym upatrywał istnienia przyczyny wyłączenia jedynie w fakcie orzekania przez sędziów w jego sprawach i że zarzut ten w żadnym stopniu nie wypełnia zakresu przesłanek zawartych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Skarżący jednoznacznie wskazał, że na wydane z udziałem sędziów wyroki o sygn. akt I SA/Łd 589/11 z dnia 28 czerwca 2011 r. czy też I SA/Łd 990/11 z dnia 27 września 2011 r. złożona została lub zostanie złożona skarga kasacyjna do NSA. Nastąpiło to w przypadku orzeczenia o sygn. akt I SA/Łd 589/1 i skargą z dnia 13 września 2011 r., a w przypadku I SA/Łd 990/11 skargą z dnia 22 grudnia 2011 r. Treść podstaw kasacyjnych w.w. skarg i ich uzasadnienia stanowią zdaniem Skarżącego wyczerpujące uzasadnienie wniosku o wyłączenie z orzekania sędziów WSA w Łodzi. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący podniósł w uzasadnieniu zażalenia subiektywną oceną domniemanego przez niego stosunku sędziów WSA w Łodzi do jego osoby, nie wykazując przy tym zaistnienia okoliczności, które w świetle przesłanek art. 18 i 19 p.p.s.a. uzasadniałyby wyłączenie od orzekania w sprawie w.w. Sędziów WSA w Łodzi. 5.2. Jak prawidłowo stwierdził Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z art. 18 i art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy prawa bądź też na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy prawa zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a) oraz, w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Ponadto, zgodnie z art. 18 § 3 p.p.s.a. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia określonych w art. 18 p.p.s.a. W szczególności żadne ze wskazanych przez Skarżącego orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi podstawy do przyjęcia, że w niniejszej sprawie istnieją przesłanki wyłączenia w.w. Sędziów WSA w Łodzi. 5.3. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 p.p.s.a., sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Stosownie zaś do treści art. 20 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Takich okoliczności Skarżący nie powołał, odwołując się jedynie do wydawanych w jego sprawach rozstrzygnięć. Ponadto, z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów, których dotyczy wniosek wynika, że nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a., ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Skarżący nie wykazał we wniosku okoliczności, które podważałyby wiarygodność złożonych oświadczeń. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że sędzia nie podlega wyłączeniu z mocy ustawy z tej przyczyny, że poprzednio orzekał w innej sprawie, nawet jeśli sprawa ta toczyłaby się między tymi samymi stronami. Ponadto, okoliczność, że od orzeczeń sędziego, który rozpoznawał tożsame sprawy danego skarżącego, wniesiono skargi kasacyjne do NSA, nie przesądza automatycznie o uprzedzeniu danego sędziego wobec wnoszącego skargę kasacyjną, które może skutkować brakiem bezstronności - w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. - w przypadku rozpoznawania kolejnej sprawy skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Taka ocena musi być uprawdopodobniona przez wnoszącego o wyłączenie sędziego, zgodnie z obowiązkiem nałożonym przez art. 20 § 1 wymienionej ustawy. W rozpoznawanej sprawie treść zażalenia nie czyni wątpliwym, że Skarżący kwestionuje bezstronność w.w. Sędziów WSA w Łodzi względem swojej osoby. Jednakże ocena Skarżącego jest czysto subiektywna. Skarżący nie uprawdopodobnił zaistnienia żadnych okoliczności uzasadniających ocenę o braku bezstronności w.w. Sędziów WSA w Łodzi. Nie udowodnił także niewiarygodności oświadczeń tychże Sędziów o braku podstaw do ich wyłączenia z orzekania w sprawach Skarżącego. Nasycone stwierdzeniami pełnymi dezaprobaty dla WSA w Łodzi zażalenie nie zawiera obiektywnych i merytorycznie trafnych argumentów, uzasadniających ocenę Skarżącego. Nieuzasadniony jest także niepokój Skarżącego o wynik swoich spraw, któremu dał obszerny wyraz na s. 3 zażalenia, skoro bowiem – jak stwierdził – wszczął postępowanie kasacyjne przed NSA, to zgodnie z przepisami prawa rozstrzygnięcia WSA w Łodzi zostaną poddane kontroli w postępowaniu drugoinstancyjnym. 5.4. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle akt sprawy oraz okoliczności podniesionych przez Skarżącego na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że Skarżący nie wykazał zasadności wyłączenia od orzekania w jego sprawach w.w. Sędziów WSA w Łodzi. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. jak w sentencji.