II OZ 389/12

Dnia 15 maja 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmiasiak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L.F. i M.F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2012 roku, sygn. akt IV SA/Po 803/11 o odmowie przyznania L.F. i M.F. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L.F. i M.F. i innych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] maja 2011 roku nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. L.F. i M.F, i inni wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W toku postępowania sądowego L. i M.F. - zwani dalej skarżącymi - złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo z synem synami M.F., uczącym się w Technikum Policealnym i M.F., studiującym na V roku AWF w Poznaniu. Skarżący osiągają miesięczny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego w kwocie 8.500 zł według przelicznika. Skarżący wskazali również, że niekorzystne warunki pogodowe w styczniu oraz maju 2011 r. spowodowały znaczne obniżenie plonów. Skarżący spłacają również kredyty na zakup 60 ha ziemi oraz na zakup ciągnika. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2012 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni w zakresie wyciągu z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowanie dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali, otrzymywanych dopłat do produkcji rolnej, przedstawienie dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2011 r., określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, załączenia umowy kredytowej na zakup 60 ha oraz zakup ciągnika wraz ze wskazaniem źródła ich finansowania, podania informacji dotyczących posiadanego majątku. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że składając wniosek skarżący nie przedstawili precyzyjnie swojej sytuacji majątkowej, pomimo skierowanego do nich wezwania o przedłożenie konkretnych dokumentów, które ukazywałyby ich sytuację materialną. Skarżący nie dopełnili tym samym podstawowego warunku dla przyznania prawa pomocy w postaci rzetelnego przedstawienia swojej trudnej sytuacji majątkowej. Argumentu przemawiającego za brakiem wywiązania się z tego obowiązku nie może stanowić konieczność poniesienia dodatkowych nakładów na dostarczenie wydruków bankowych oraz kosztów dojazdu do tych instytucji celem ich uzyskania. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący osiągają stały miesięczny dochód w wysokości 8.500 zł, który pozwalał im na poniesienie kosztów wykonania kserokopii posiadanych wydruków za media oraz dojazdu do instytucji publicznych celem uzyskania żądanych zaświadczeń oraz kserokopii. Regularnie osiągany dochód w kwocie 8.500 zł pozwala również na uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący. Skarżący wnieśli o zmianę postanowienia i zwolnienie ich z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi wskazując, że Sąd I instancji dokonał pobieżnej oceny ich sytuacji majątkowej. Jednocześnie wnieśli o zawieszenie postępowania w związku z wszczęciem postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, które to wszczęcie nastąpiło przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., Nr 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący pomimo wezwania nie przedstawili wymaganych przez Sąd dokumentów. Podkreślić należy, że na aprobatę zasługuje sama odmowa przyznania prawa pomocy, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym pogląd zaprezentowany przez Sąd I instancji, zgodnie z którym osiągany przez skarżących stały miesięczny dochód umożliwiał im wykonanie kserokopii żądanych dokumentów i przedłożenie ich Sądowi. Nie bez znaczenia jest również okoliczność faktyczna, że osiągany stały, miesięczny dochód niewątpliwie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania zamykają się w kwocie wpisu sądowego od skargi, a więc kwocie 200 zł. Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania im prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania należy wskazać, że nie ma on znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii przyznania skarżącym prawa pomocy. Podzielić należy pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym złożony przez skarżących wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego będzie mógł zostać rozpoznany wówczas, gdy sprawie zostanie nadany bieg, a więc po uzupełnieniu jej braków formalnych oraz fiskalnych. Ratio legis przepisu art. 56 p.p.s.a. sprowadza się do wyeliminowania zbiegu kontroli aktu przez wojewódzki sąd administracyjny i kontroli prowadzonej przez organ administracji w postępowaniu nadzwyczajnym (zmiana, uchylenie, stwierdzenie nieważności aktu lub wznowienie postępowania). Oznacza to, że zastosowanie przepisu art. 56 p.p.s.a. celowe jest dopiero po skutecznym wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, a więc po wniesieniu skargi wolnej od braków. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.