II FZ 246/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Kr 1789/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 29 sierpnia 2011r., Nr [...] w przedmiocie podatku od gier za styczeń 2010r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1789/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. o zwolnienie od kosztów sądowych. A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 29 sierpnia 2011r., w przedmiocie podatku od gier za styczeń 2010 r. Wysokość wpisu sądowego w sprawie ustalono na 1.497 zł. Z uzasadnia wniosku, przesłanych dokumentów oraz akt sprawy wynika, iż Skarżąca zajmuje się działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi 2.117.000 zł., wartość środków trwałych 5.191.559,97 zł, zaś rachunek zysków i strat z dnia 24 marca 2011 r. wykazuje, że ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości 3.237.584,63 zł. przy przychodzie na poziomie 15.867.897,15 zł. W dniu 31 grudnia 2010 r. skarżąca posiadała w kasie i na rachunkach kwotę 94.497,10 zł. W chwili obecnej ma dwa rachunki bankowe, jeden w B. S.A., na którym w dniu 24 października 2011 r. zgromadzona była kwota 5.899,81 zł oraz drugi w B. na którym w dniu 28 października 2011r. znajdowała się suma 77,90 zł. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r., Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W ocenie skarżącej Spółki zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego odebrania jej drogi sądowej w sprawie. W kwestii posiadania przez Spółkę środków finansowych na rachunku bankowym – wskazano, że rachunek prowadzony przez B. S.A. jest obciążony tytułami egzekucyjnymi w wysokości ponad 2 milionów złotych, na dowód czego przedłożono zaświadczenie na dzień 15 września 2011r. Dalej podkreślono, że posiadany przez Spółkę majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku nowych regulacji mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku Spółki jest obecnie zerowy. Jednocześnie podkreślono, że sprzedaż majątku nieruchomego Spółki miałaby charakter nieodwracalny. W przypadku gdy w wyniku sądowej weryfikacji zaskarżonej decyzji podatkowej zostałaby ona uchylona (co zdaniem Spółki powinno nastąpić) a na rzecz Spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowoduje to odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie będzie już możliwe. Końcowo stwierdzono, że biorąc pod uwagę ilość zarejestrowanych w chwili obecnej we WSA w Krakowie spraw i łączną wysokość wpisów we wszystkich tych sprawach, tj. 4.429 zł, Spółka nie jest w stanie uiścić wpisu w tej sprawie. Skarżonym postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym, albowiem nie znajduje to uzasadnienia w jej sytuacji majątkowej. Sąd zauważył, że zawarta w przepisach p.p.s.a. regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Dalej Sąd wskazał, że osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także to, że nie ma ich, pomimo tego, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na ten cel. (Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis /wydanie IV/). Oprócz obiektywnego braku środków na pokrycie kosztów postępowania liczy się tutaj więc również możliwość ich pozyskania w inny sposób, taki jak zaciągnięcie kredytu czy podwyższenie kapitału zakładowego (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009r. Sąd zasadność wniosku skarżącej Spółki rozpatrzył w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględnił wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Sąd zauważył w odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe skarżącego, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Sąd uwzględnił w pierwszej kolejności, iż na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których Spółka byłaby zobowiązana składa się wpis w sześciu sprawach oznaczonych sygnaturami od I SA/Kr 1789/11 do I SA/Kr 1791/11 oraz od I SA/Kr 1875/11 do I SA/Kr 1877/11, a to odpowiednio 1 497zł, 1 437zł, 1 495zł, 1 444zł, 1 261zł, 1 249zł, co daje w sumie kwotę 8 383zł. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody – przychód osiągnięty przez Spółkę w 2010r. wyniósł 15 867 897,15 zł. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez danego przedsiębiorcę. Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada płynność finansową, a w sytuacji obawy pogorszenia sytuacji majątkowej powinna skoncentrować się na obniżeniu kosztów działalności. Sąd wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie poza - powoływaniem się na stratę oraz dołączonym do sprzeciwu zaświadczeniu o obciążeniu rachunku bankowego tytułami egzekucyjnymi na kwotę 2 515 800,47zł - Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej. Stąd twierdzenia Spółki o trudnej sytuacji finansowej ocenił jako gołosłowne. Jego zdaniem trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która uzyskała przychody w 2010r. we wskazanej wyżej wysokości, nie jest w stanie z takiej kwoty wygospodarować około 8 000 zł, na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Podkreślił dalej, że z treści sprzeciwu nie wynikają w istocie żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki. Sprzeciw koncentruje się na uwypukleniu braku możliwości wyzbycia się składników majątku. Tymczasem podkreślić należy, iż na majątek Spółki nie składają się tylko i wyłącznie rzeczone automaty do gier o niskich wygranych. W świetle rachunek zysków i strat za rok 2010 oraz bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010r. Spółka dysponuje również środkami trwałymi w postaci budynków i lokali o wartości 1 065 577,64zł, czy też środkami transportu o wartości blisko 50 000zł. Posiadane przez Spółkę aktywa finansowe zdaniem Sądu wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, uwzględniając konieczność poniesienia kosztów także w pozostałych sprawach, zawisłych przed Sądem. Podkreślić przy tym trzeba, że strata z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wykazywana przez skarżącą, jest wynikiem jedynie bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych, a zatem nie decyduje o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Dodatkowo, wskazał Sąd, nie wydaje się przy tym by choćby z uwagi na wartość poszczególnych komponentów składających się na przedmiotowe urządzenia do gier w perspektywie najbliższych lat nie będą przedstawiały one już żadnych walorów gospodarczych, przy uwzględnieniu dodatkowo możliwości sprzedaży ich na rynku światowym. Sąd podkreślił, iż przedsiębiorca powinien w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, to posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Sąd uznał, iż łączna kwota wpisu sądowego w przywołanych sprawach nie może być uznana za decydującą dla kondycji finansowej Spółki. Należy przy tym podkreślić, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.), poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Spółka wskazała że jej rachunki obciążony jest tytułem egzekucyjnym na kwotę ponad 2 miliony złotych. A nadto posiadany majątek nie może być spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które nie ma popytu. Co więcej, sprzedaż majątku trwałego, będącego jedynym źródłem dochodu, w ocenie spółki, uniemożliwiłaby dalsze jej istnienie w obrocie gospodarczym. Natomiast sprzedaż jej majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Biorąc pod uwagę ilość zarejestrowanych spraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie i łączną wysokość wpisów we wszystkich sprawach Spółka nie jest w stanie ich uiścić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na złą kondycję finansową, o której świadczyć miała strata poniesiona w poprzednim roku obrotowym. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 1.497 zł. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że jej sytuacja finansowa nie uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji. Wbrew twierdzeniu spółki nie doszło do naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zaskarżonym postanowieniu. Sąd dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Ocena wynikająca z powyższych dokumentów potwierdza, że aktualna sytuacja finansowa spółki nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Potwierdza to niewątpliwie - na co słusznie zwrócił uwagę WSA - posiadanie przez spółkę znacznego majątku trwałego, o wartości znacznie przekraczającej kwotę wpisu sądowego. Natomiast argumenty skarżącej spółki odnośnie braku możliwości, nawet w części, sprzedaży majątku trwałego, nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zawsze powinno być wliczane w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. W świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności w znacznych rozmiarach. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Nadto prawidłowo zauważył Sąd I instancji, że Spółka nawet nie próbowała uprawdopodobnić, iż poszukuje źródeł finansowania kosztów sądowych w sposób inny niż poprzez ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca jest w stanie znaleźć źródła finansowania wpisu sądowego ustalonego na kwotę 1.497 zł nawet w przypadku kilku, czy kilkunastu sporów toczących się przed sądami administracyjnymi ogólnej kwoty 8 383zł . Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.