II OZ 76/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Polskiego Stowarzyszenia [...] w "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2012 r., VII SA/Wa 2091/11 odmawiające Polskiemu Stowarzyszeniu [...] w "[...]" przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Polskiego Stowarzyszenia [...] w "[...]" na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania egzekucji administracyjnej postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako: WSA) postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r., VII SA/Wa 2091/11 odmówił Polskiemu Stowarzyszeniu [...] w "[...]" (dalej jako: Stowarzyszenie) przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego wynika, że Stowarzyszenie nie ma żadnych dochodów i posiada nieruchomość o powierzchni ok. 2 ha, przeznaczoną na pole namiotowe. Stowarzyszenie oświadczyło, że na koncie bankowym posiada jedynie 14 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących złożonego wniosku Stowarzyszenie oświadczyło, że liczy 10 członków, a składek członkowskich nie ustalono. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ok. 1000 zł rocznie). Odpowiadając na wezwanie do wskazania czy uzyskuje dochody z nieruchomości przeznaczonej na pole namiotowe, Stowarzyszenie wskazało, że otrzymuje ok. 1000 zł rocznie. W dalszej części uzasadnienia WSA wskazał, że sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenie, prowadząc statutową działalność, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia stałaby się finansowana ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Mając na uwadze powyższe okoliczności WSA uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem skoro samo Stowarzyszenie nie ustaliło wysokości obowiązkowych składek, które umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, to samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł w imieniu Stowarzyszenia K. B. Ponownie zwrócił się z prośbą o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, a uzasadniając powyższe wskazał, że uzyskiwane przez Stowarzyszenie pieniądze nie wystarczają nawet na utrzymanie w całości biura Stowarzyszenia. Autor zażalenia podkreślił także, że Stowarzyszenie działa "na rzecz dobra społecznego drugiego człowieka". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako: NSA) wskazuje, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: ppsa), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawidłowo przy tym Sąd I instancji podkreślił, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 568). Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Oznacza to, że chociaż Stowarzyszenie jest organizacją non-profit, to nie zwalnia to automatycznie danego Stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Należy także podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona w jakikolwiek sposób odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swojej działalności na Skarb Państwa. Z tych względów i na podstawie art. 184 w z związku z art. 197 § 2 ppsa, NSA orzekł jak w postanowieniu.