II SO/Rz 14/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot zasiłku pielęgnacyjnego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 18 października 2011 r. (data wpływu do Sądu) złożonym na urzędowym formularzu PPF B. B. wskazując jako przedmiot skargi decyzję SKO z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego uzasadniając, że nie stać go na bardzo drogie porady prawne. Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia, pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką - właścicielką zajmowanego przez nich domu. Źródło ich dochodów stanowią emerytury skarżącego i żony (odpowiednio 1400 i 650 zł.) oraz renta socjalna córki w wysokości 650 zł. Ponieważ informacje udzielone przez B. B. w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny jego wniosku, został on wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów w zakresie szczegółowo wskazanym w wezwaniu z dnia 3 listopada 2011 r. W złożonym w odpowiedzi dodatkowym oświadczeniu skarżący oświadczył, iż na zakup żywności przeznacza od 60 – 100 zł., ponosi także koszty utrzymania domu obejmujące 4 raty podatku po 176 zł., gaz – 140 zł., wodę – 80 zł., telefon – 32 zł. i wywóz śmieci – 44 zł. oraz wydatki na zakup opału, remonty i leczenie. Wraz z członkami rodziny nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, nie posiada też pojazdów mechanicznych. Jako załączniki zostały dołączone potwierdzenia wypłat z rachunku bankowego skarżącego z dnia 29 sierpnia i 17 października 2011 r. na kwoty odpowiednio 1419 i 1420 zł. oraz z rachunku jego córki z dnia 17 października 2011 r. na kwotę 690 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych m.in. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skoro zatem przedmiot skargi objęty jest zakresem regulacji tego artykułu, oznacza to, że B. B. jako osoby korzystającej z ustawowego zwolnienia nie obciążają w sprawie żadne związane z nią koszty sądowe i nie będzie wzywany do ich opłacenia. W tej sytuacji złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zbędne, a on sam w tym zakresie nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu. W tych okolicznościach podstawą rozpoznania wniosku u ustanowienie adwokata jest art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez osobę wnioskującą, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą. Potwierdza to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, stosownie do którego to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Analiza udzielonych przez skarżącego informacji nie potwierdziła spełnienia przez niego wskazanej powyżej przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy. Wynika to przede wszystkim z braku w miarę dokładnego określenia – pomimo treści wezwania – ponoszonych w skali miesiąca wydatków oraz uzyskiwanych dochodów. Koszty zakupu żywności określone jako "60 zł. do 100 zł." nie pozwalają ustalić sposobu ani częstotliwości z jaką są ponoszone; dotyczy to także braku jednoznacznego wskazania okresów rozliczeniowych wydatków za energię elektryczną, gaz, wodę i śmieci (podane kwoty zwłaszcza w odniesieniu do należności za wodę i śmiecie nasuwają przypuszczenie, że obejmują one dłuższe niż 1-miesięczne czasookresy). Wysokość wydatków na zakup opału, remonty i leczenie, wskazanych jako dodatkowo w istotny sposób obciążające domowy budżet nie została wogóle kwotowo określona. Załączone do dodatkowego oświadczenia potwierdzenia wypłat z rachunków bankowych w określonych datach nie spełniają także kryterium żądanych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i domowników rachunków bankowych za okres od dnia 1 września do dnia wykonania wezwania; trudno też na ich podstawie domniemywać wysokości dochodów netto skarżącego i jego członków rodziny, o które to informacje był on również wezwany. Udzielenie przez B. B. odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić złożony przez niego wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, przyznać mu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W tym zakresie nie może być jednak uznane za wystarczające jego twierdzenie zawarte w uzasadnieniu formularza PPF, iż nie stać go na porady prawne. Z treści złożonego wniosku ani dodatkowego oświadczenia w żaden sposób nie wynika, czym miałby się dla niego i członków rodziny objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w związku z ustanowieniem przez niego radcy prawnego z wyboru (uwzględniając ustawowe zwolnienie od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych). Wnioskodawca wraz z żoną i córką posiada w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła comiesięcznych dochodów, które jakkolwiek nie są wysokie, nie mogą być też uznane za rażąco niskie, zapewniając finansowanie koniecznych potrzeb życiowych. Brak dostatecznych informacji pozwalających ustalić rzeczywistą sytuację materialno – bytową i możliwości płatnicze wnioskodawcy skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Przepis ten nie rozciąga się wyłącznie na osoby posiadające nadwyżkę dochodów względem wydatków, lecz dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m. in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Niewywiązanie się przez B. B. z ciążącego na nim ustawowego obowiązku wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy wyłącza możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego przez niego wniosku o ustanowienie zastępcy prawnego. Ubocznie należy zauważyć, iż obowiązujące przepisy nie ustanawiają wymogu działania przez strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi). Sąd administracyjny bierze przy tym z urzędu pod uwagę przy orzekaniu wszystkie naruszenia prawa przez organy administracji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 239 pkt 1 a oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.