II SA/Po 920/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty O. z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Starosta O. decyzją z dnia (...) czerwca 2011 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 9 ust. 1, art. 14 lit. d i art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) odmówił D. D. umorzenia zwrotu środków przyznanych na podjęcie działalności gospodarczej. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, iż decyzją z dnia (...) października 2009 r. D. D. przyznano kwotę (...) zł na podjęcie działalności gospodarczej. Z przedłożonego w dniu (...) stycznia 2010 r. rozliczenia powyższej kwoty wynikało, że część przyznanych środków nie została spożytkowana zgodnie z katalogiem wydatków zawartym w § 3 decyzji z dnia (...) października 2009 r. W związku z powyższym decyzją z dnia (...) stycznia 2010 r. Starosta zobowiązał D. D. do zwrotu kwoty w wysokości (...) zł plus odsetki naliczone na dzień dokonania spłaty, z tytułu różnicy pomiędzy przyznaną kwotą pomocy, a kwotą rozliczoną. Wnioskiem z dnia (...) lutego 2010 r. D. D. zwrócił się do organu z wnioskiem o umorzenie powyższej kwoty. Powiatowa Rada Zatrudnienia zdecydowała w dniu (...) lutego 2010 r. o odrzuceniu tej prośby. Decyzją z dnia (...) marca 2010 r. Starosta rozłożył kwotę podlegającą spłacie na 18 rat. W dniu (...) sierpnia 2010 r. do organu wpłynęła ponowna prośba D. D. o umorzenie powstałej zaległości. Decyzją z dnia (...) października 2010 r. Starosta odmówił umorzenia należności, które to rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją Wojewody z dnia (...) grudnia 2010 r. Organ II instancji zobowiązał Starostę do oszacowania wartości samochodu zakupionego przez D. D. w ramach przyznanego dofinansowania. Podjęte w Powiatowym Urzędzie Pracy ustalenia wskazują, iż majątkiem wnioskodawcy jest samochód osobowy marki (...), zakupiony ze środków przyznanych na rozpoczęcie działalności gospodarczej, natomiast dochód osiągany z prowadzonej działalności wynosi około (...) zł miesięcznie. Wskazano, że żona wnioskodawcy pobiera rentę w wysokości (...) zł, natomiast syn, prowadzący odrębne gospodarstwo domowe, uzyskuje kwotę (...) zł z tytułu renty socjalnej oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości (...) zł. Oświadczenie majątkowe poręczyciela umowy o przyznanie środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej wskazuje, że osiąga on wynagrodzenie w wysokości (...) zł miesięcznie, posiada samochód osobowy (...) oraz dom o wartości (...) tys. zł, obarczony hipoteką, której miesięczna rata wynosi (...) zł. W opinii organu wnioskodawca ma więc możliwość spłaty powstałej kwoty zadłużenia, co przesądza o braku przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uzasadniających umorzenie należności. Przeciwko uczynieniu zadość wnioskowi D. D. opowiedziała się również Powiatowa Rada Zatrudnienia, która na posiedzeniu w dniu (...) kwietnia 2011 r. jednogłośnie negatywnie zaopiniowała wniosek o umorzenie zwrotu pobranych środków. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D. D. kwestionując jej prawidłowość oraz wskazując, że powstanie kwoty zadłużenia wynikało z braku stosowanej informacji Powiatowego Urzędu Pracy, co do możliwości wydatkowania przyznanej kwoty dofinansowania. Wojewoda decyzją z dnia (...) lipca 2011 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcie przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano, że nietrafne są zarzuty skarżącego dotyczące wadliwości działań Powiatowego Urzędu Pracy w zakresie braku poinformowania skarżącego o zasadach wydatkowania przyznanych środków pomocy na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Następnie organ podtrzymał stanowisko organu I instancji wskazując, iż skarżący posiada środki majątkowe umożliwiające spłatę powstałego zadłużenia stąd nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie powstałej zaległości. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. D. podtrzymując zarzuty, iż powstanie kwoty zadłużenia wynikało z braku stosowanej informacji Powiatowego Urzędu Pracy. Dodatkowo skarżący wskazał, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia Wojewody w przedmiocie odmowy umorzenia należności pobranych przez skarżącego na podjęcie działalności gospodarczej. Tak zakreślony przedmiot sporu uniemożliwia Sądowi wypowiedzenie się co do podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących przyczyn powstałego zadłużenia. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym Starosta może po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć nienależnie pobrane świadczenie, refundację lub jednorazowo przyznane środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższy przepis określa cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wyznaczając w ten sposób granice uznania administracyjnego. Mieć bowiem należy na względzie, iż decyzje wydawane na podstawie art. 76 ust. 7 powołanej ustawy należą do instytucji uznania administracyjnego, charakteryzującego się tym, iż po ustaleniu przez organ spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek normatywnych warunkujących wydanie decyzji, po stronie organu administracji brak jest obowiązku orzeczenia zgodnie z wnioskiem. Występuje natomiast możliwość wyboru konsekwencji stosowanej przezeń normy prawnej. W przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. Na organie administracji spoczywa bowiem obowiązek rzetelnego zbadania stanu faktycznego, wysłuchania argumentów stron i wyjaśnienie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcie motywów, jakimi kierował się wydając decyzję w granicach uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organy odmówiły umorzenia kwoty objętej obowiązkiem zwrotu z uwagi na stwierdzoną możliwość jej spłaty. W ocenie Sądu ocena ta nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych sprawy. Wskazać należy, iż jedną z przesłanek umorzenia należności stanowi okoliczność, iż dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki pomocy albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu, niezbędnych środków utrzymania. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, możliwość zaistnienia powyższej przesłanki wiąże się z koniecznością poczynienia ustaleń co do wysokości dochodów uzyskiwanych w rodzinie osoby wnioskującej o umorzenie należności. Skoro zasadność umorzenia świadczeń na podstawie tej przesłanki odnosi się do kryterium pozbawienia osoby niezbędnych środków utrzymania, to umorzenie tych należności z uwagi na omawianą przesłankę jest w istocie formą udzielenia pomocy społecznej, bowiem przeciwdziałanie pozbawieniu niezbędnych środków utrzymania jest rodzajem wsparcia osoby w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 12 października 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 228/11, publikowany na stronach internetowych www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżący uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wysokości (...) zł. Żona wnioskodawcy pobiera rentę w wysokości (...) zł, natomiast syn uzyskuje kwotę (...) zł z tytułu renty socjalnej oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości (...) zł. Równocześnie, jak wielokrotnie w toku postępowania podnosił skarżący, znaczna części dochodów przez niego uzyskiwanych jest przeznacza na zakup leków dla żony i dziecka. Co więcej, poza samochodem zakupionym na podstawie przyznanej mu pomocy, który stanowi jego narzędzie pracy, skarżący nie posiada żadnego majątku trwałego. Organy administracji okoliczności tych nie uwzględniły, zaniechując tym samym wyjaśnienia, czy w świetle ich przedstawienia przez skarżącego zaplata należności mogłaby spowodować utratę przez niego niezbędnych środków utrzymania. W szczególności organy nie ustaliły jakie są rzeczywiste miesięczne wydatki w rodzinie skarżącego oraz jaka jest rzeczywista kwota pieniędzy, którą on i jego rodzina dysponują w każdym miesiącu. Zauważyć także należy, iż z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, iż syn skarżącego prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, na co wskazano w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Dopiero podjęcie powyższych ustaleń umożliwi stwierdzenie, czy w sprawie ziściła się przesłanka pozbawienia skarżącego niezbędnych środków utrzymania, uzasadniająca umorzenie powstałej kwoty zadłużenia. Fakt, iż skarżący nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej nie może bowiem przesądzać, iż zapłata wymaganej kwoty nie spowoduje znacznego pogorszenia jego sytuacji materialnej. Równocześnie, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. podjęte przez organ ustalenia powinny zostać zawarte w uzasadnieniu decyzji, w którym organy w sposób wyczerpujący wykażą motywy podjętego rozstrzygnięcia. Reasumując, wskazać należy, iż organy administracji publicznej wydając rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuściły się naruszenia art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a więc naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy W ocenie Sądu w sprawie doszło również do naruszenia zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia (...) listopada 2011 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny podjąć działania w celu wyjaśnienia, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W szczególności organy winny przeprowadzić wywiad środowiskowy, który zobrazuje rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego, a w szczególności pozwoli na ustalenie, czy zapłata wymaganej kwoty spowoduje pozbawienie skarżącego i jego rodziny niezbędnych środków utrzymania. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.