II FSK 1068/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 497/11 w sprawie ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 16 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r., I SA/Ke 497/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. D. (zwanego dalej skarżącym) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 16 sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Kielcach utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 23 maja 2011 r. odmawiające umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja była następstwem stwierdzenia w dniu 9 października 2001 r. na podstawie czynności policji faktu nielegalnego wprowadzenia w 1999 r. na polski obszar celny towaru w postaci trzydrzwiowego samochodu osobowego, podlegającego należnościom celnym przewozowym. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na niemożności ustalenia w trakcie postępowania kto i kiedy wprowadził samochód na polski obszar celny - za datę powstania długu przyjęto dopiero dzień 9 października 2001 r. Ustalenie niezbędnych informacji do obliczenia i zarejestrowania długu - w tym danych dłużnika (skarżącego) - nastąpiło zaś w dniu 14 maja 2003 r. Organ ustalił, że z powodu nieuregulowania należności przez dłużnika został wystawiony przez Dyrektora Izby Celnej w Łodzi tytuł wykonawczy z dnia 11 października 2004 r., który doręczono dłużnikowi (skarżącemu) w dniu 28 czerwca 2007 r. Za bezzasadny uznał organ odwoławczy zarzut skarżącego dotyczący przedawnienie dochodzonej należności oraz niemożności jej egzekwowania po dniu 10 stycznia 2007 r. Organ stwierdził, że do długów celnych powstałych przed dniem 1 maja 2004 r. na podstawie art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo Celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), zastosowanie ma ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. Nr 75 poz. 802 ze zm., zwana dalej: Kodeks celny), a w szczególności art. 242 § 4 Kodeksu celnego, wskazujący, że kwot należności można dochodzić w ciągu 5 lat, licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane. Opierając się o art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego organ uznał, że bieg przedawnienia w stosunku do skarżącego wskutek wszczęcia egzekucji został przerwany z chwilą doręczenia tytułu wykonawczego, tj. w dniu 28 czerwca 2007 r. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia termin ten biegnie na nowo, zgodnie z art. 242 § 6 Kodeksu celnego. Organ wskazał dalej, że w sprawie nie nastąpiło zakończenie postępowania w drodze stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, co powoduje że nie toczy się bieg terminu przedawnienia. Zatem bez znaczenia dla jego biegu pozostaje to, że w trakcie egzekucji doszło w dniu 12 stycznia 2010 r. do wyegzekwowania części należności, a także to, iż wobec skarżącego toczy się postępowanie karne, dotyczące nielegalnego wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny. Za bezzasadny organ uznał też zarzut, że zarejestrowanie długu celnego winno nastąpić w terminie nie później niż 3 miesiące od daty powstania długu celnego. Wskazał, że kwestia daty rejestracji długu celnego nie może być kontrolowana na etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż orzeczenie w tej sprawie wydane zostało w odrębnym trybie postępowania, tj. zostało zawarte w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 14 maja 2003 r. Organ wyjaśnił nadto, że skarżący został poinformowany o zarejestrowaniu długu w terminie przewidzianym w art. 230 § 4 Kodeksu celnego, tj. w terminie 3 lat od daty powstania długu celnego. Za datę powstania długu celnego w decyzji przyjęto dzień 9 października 2001 r., natomiast jego obliczenie nastąpiło na podstawie materiałów zebranych w dochodzeniu Prokuratury Rejonowej, tj. w dniu wydania decyzji w dniu 14 maja 2003 r. 3. Powyższe postanowienie organu odwoławczego skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzucając mu naruszenie: - art. 227§ 1 Kodeksu celnego, poprzez przyjęcie, że rejestracja długu celnego jest tożsama z wydaniem decyzji celnej określającej dług celny; - art. 228 § 1 Kodeksu celnego, poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że zarejestrowanie długu (czynność materialno- techniczna) nie może być utożsamiane z faktem wydania decyzji określającej dłużnikowi wysokość należności celnej. Podkreślił, że dokonanie rejestracji długu celnego winno nastąpić niezwłocznie. Nawet w przypadku gdyby w sprawie zastosowanie miał przepis art. 227 § 3 Kodeksu celnego - termin rejestracji długu nie mógł przekroczyć 7 dni od chwili, kiedy organ celny miał możliwości obliczenia kwoty należności i określenia dłużnika. Skarżący wskazał m.in., że od chwili rejestracji zaczyna bieg termin przedawnienia należności celnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skargę wskazał, że organ prawidłowo ustalił, iż z treści decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 14 maja 2003 r. wynika fakt powiadomienia skarżącego o zarejestrowaniu długu celnego w przewidzianym art. 230 § 4 Kodeksu celnego terminie, tj. w czasie 3 lat od dnia powstania długu (termin liczony od dnia 9 października 2001 r.). Sąd stwierdził także brak upływu terminu przedawnienia z art. 242 § 4 Kodeksu celnego egzekwowanej należności w związku z wszczętym - z momentem doręczenia skarżącemu tytułu wykonawczego w dniu 28 czerwca 2007 r. - postępowaniem egzekucyjnym oraz przerwaniem tym samym biegu terminu przedawnienia. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnego przyjęcia przez organ momentu rejestracji długu celnego sąd podniósł, że zakres tych ustaleń nie jest objęty kognicją organów egzekucyjnych w zakresie istnienia egzekwowanego obowiązku. Uprawnienie do kontroli prawidłowości dokonania tej czynności istniało na etapie możliwej kontroli instancyjnej decyzji określającej egzekwowaną należność celną, którą to decyzją skarżący został zawiadomiony o dokonaniu rejestracji długu celnego. Sąd uznał także za bezzasadny zarzut naruszenia art. 227 § 1 Kodeksu celnego poprzez przyjęcie przez organ, że rejestracja długu celnego jest tożsama z wydaniem decyzji określającej dług celny. Organ w treści zaskarżonego postanowienia ustalił, że skarżący został powiadomiony decyzją określającą o fakcie rejestracji długi celnego w dacie tożsamej z datą wydania decyzji określającej, nie utożsamiając wydania decyzji z czynnością rejestracji długu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2007 r.,V SA/Wa 555/07, dostępne na www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Skoro rejestracja długu celnego następuje wedle art. 227 § 3 Kodeksu celnego w terminie liczonym od dnia, w którym organ celny miał możliwość obliczenia kwoty tych należności oraz określenia dłużnika, a do wydania decyzji określającej należności celne wymagane są tożsame dane, to daty rejestracji długu celnego oraz wydania decyzji określającej (gdy nie ma zastosowania inna procedura ustalenia tych należności) będą tożsame lub bardzo bliskie. 5. Powyższy wyrok skarżący zaskarżył całości skargą kasacyjną, zarzucając mu naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.), czyli wadliwe sprawowanie funkcji kontrolnej w odniesieniu do przyjmowanego stanu faktycznego, poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów prawa - art. 8, 11 i art. 107 § 3 kpa przez organ poprzez nierozważnie argumentacji skarżącego dotyczącej przyczyn i okoliczności długotrwałej rejestracji długu celnego oraz przyjęcie przez sąd administracyjny za prawidłowy stanu faktycznego ustalonego z naruszeniem powyżej przytoczonych przepisów i uznanie tym samym za nieistotne uchybień proceduralnych organu I i II instancji, 2) art. 228 § 1 Kodeksu celnego, poprzez jego niezastosowanie - zaznaczając, iż po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, który uwzględni okoliczności związane z długotrwałym okresem rejestracji długu celnego winno nastąpić zastosowanie art. 228 § 1 Kodeksu celnego w celu określenia konsekwencji przekroczenia terminu rejestracji. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości lub - uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 6. Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika wprost, że sąd ma obowiązek orzekać w granicach danej sprawy. Jest to obowiązek bezwzględny i nie ma tu znaczenia dla jego realizacji, czy sąd orzeka o trafności zarzutów skargi, czy też - wychodząc poza jej granice - orzeka uwzględniając inne naruszenia przepisów prawa niewskazane w skardze. Z powołanego przepisu wynika więc, że należy odróżnić określenie "granice skargi" - za które sąd pierwszej instancji zawsze jest uprawniony i zobowiązany wyjść - od określenia "granice sprawy", których sąd przekroczyć nie może (zob. też art. 135 p.p.s.a.). Dla prawidłowego przedstawienia problemów należało także wskazać na treść art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej: u.p.e.a.), z którego wynika, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ponieważ rozpoznawana przez sąd pierwszej instancji sprawa dotyczyła dopuszczalności umorzenia postępowania wszczętego w stosunku do zobowiązanego (tu: skarżącego) to zakresem kognicji organów administracyjnych objęte były przesłanki tego umorzenia, a więc wymienione w art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. W art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wskazano cztery przesłanki umorzenia postępowania, a więc niewymagalność obowiązku, jego umorzenie, wygaśnięcie i nieistnienie. Wprawdzie przesłanka braku wymagalności obowiązku może wiązać się z przedawnieniem zobowiązana, to jednak może- i powinna - ona być oceniana tylko z punktu widzenia upływu czasu. Natomiast organ egzekucyjny nie jest w jej ramach uprawniony do zakwestionowania terminu, od którego rozpoczął swój bieg termin przedawnienia. Skoro skarżącego powiadomiono decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 14 maja 2003 r. o zarejestrowaniu długu celnego, to termin ten - jako wynikający z ostatecznej decyzji stwierdzającej określony stan prawny - nie może być ponownie badany w postępowaniu egzekucyjnym. Decyzja ta stworzyła bowiem stan powagi rzeczy osądzonej. 7. Istotne jest też to, że z chwilą doręczenia skarżącemu tytułu wykonawczego w dniu 28 czerwca 2007 r. uległ przerwaniu bieg terminu przedawnienia zobowiązania z długu celnego, którego bieg rozpoczął się w dniu 14 maja 2003 r. Jest to dzień zarejestrowania długu. Termin przedawnienia wyniósł tu 5 lat i w chwili przerwania jego biegu - jeszcze nie upłynął (art. 242 § 4, art. 242 § 5 pkt 1 i art. 242 § 6 Kodeksu celnego). Także trafnie wskazał sąd pierwszej instancji, że ponowny bieg terminu przedawnienia nie rozpoczął swojego biegu, gdyż nie wystąpiły przesłanki z art. 242 § 6 pkt 1–3 Kodeksu celnego. To, że ściągnięto cześć należności nie oznacza bowiem zaistnienia przesłanki z art. 242 § 6 pkt 2 Kodeksu celnego. 8. W konsekwencji nie można uznać za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 228 § 1 Kodeksu celnego. Po pierwsze w Kodeksie tym nie ma przepisu o takiej jednostce redakcyjnej -nie jest on podzielony na paragrafy, a po drugie - przepis ten nie stanowił ani podstawy prawnej aktu administracyjnego, ani też wyroku sądu pierwszej instancji. Ani organ, ani tym bardziej sąd pierwszej instancji określając termin zarejestrowania długu celnego nie powoływały się na przesłanki dopuszczające możliwość jego przekroczenia. Jest więc to zarzut całkowicie chybiony. 9. Bezzasadne są też zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 8, 11 i art. 107 § 3 k.p.a. albowiem kwestia długotrwałości rejestracji długu celnego - jak wspomniano - nie mogła być badana w tej sprawie egzekucyjnej. Była ona istotna, ale w sprawie zarejestrowania długu celnego, która została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i prawomocną w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego. 10. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.