II FZ 485/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 864/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r., sygn. akt I SA/GI 864/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku K. J., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi K. J., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., z dnia 07 lipca 2011 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2005 r., odmówił przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia 09 stycznia 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K. J., przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd uznał, iż występuje brak korelacji pomiędzy informacjami wskazanymi przez Skarżącego w złożonym przez niego oświadczeniu (druk PPF), a stanem faktycznym wynikającym z dokumentów źródłowych. W ocenie Sądu uniemożliwiło to stwierdzenie spełnienia przesłanek do zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych. Sąd w swojej argumentacji powołał się między innymi na rozbieżności zaistniałe w miesięcznym budżecie gospodarstwa domowego Skarżącego oraz kosztów jego utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 131/12, oddalił zażalenie na powyżej opisane wskazując, że jest ono nieuzasadnione. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 07 marca 2012 r., (data nadania w urzędzie pocztowym) został złożony po raz drugi przez pełnomocnika Skarżącego urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci. Wyłącznym źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez żonę Skarżącego działalność gospodarcza generująca miesięczny dochód w wysokości 7 000 zł, który należało pomniejszyć o koszt miesięcznej raty kredytu hipotecznego w wysokości 2 400 zł (zaległość w spłacie wynosi ok. miesiąca z powodu zawarcia ustnej umowy z Urzędem Skarbowym w Z., na podstawie której zajmuje kwotę w wysokości 4 000 zł z tytułu egzekucji). Ponadto posiada nieuregulowane zobowiązanie w ING Bank na kwotę 12 300 zł z tytułu linii kredytowej dla małych firm. Natomiast żona posiada zaległości z tytułu podatku VAT w wysokości 4 745 zł, podatku dochodowego w kwocie 4 856 zł, składek do ZUS w kwocie ok. 1 400 zł oraz wykorzystany limit kredytowy na koncie firmowym w wysokości 9 100 zł. Skarżący w niniejszym formularzu wskazał również, iż jest właścicielem zamieszkiwanej przez niego nieruchomości w 1/6 udziału, a żona natomiast jest właścicielką działki, na której wspólnie budują dom, gdzie jego budowa jest na ukończeniu a prace były wykonywane osobiście dzięki finansowemu wsparciu udzielonemu przez Z. K., (ojciec żony) w wysokości 26 700 zł. K. J., wezwany do uzupełnienia ww. formularza w celu przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych niezbędnych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych oświadczył w piśmie z dnia 12 kwietnia 2012 r., (data prezentaty), że: wszelkie koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego ponoszone są wyłącznie z dochodu jego żony. Skarżący podniósł również, iż w chwili obecnej jest zarejestrowany w urzędzie pracy, gdzie przyznano mu zasiłek dla bezrobotnych, płatny od 07 kwietnia 2012 r., w kwocie 761,40 zł. Ponadto zdeklarował, że miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około 5.800,00 zł, w tym: kredyt hipoteczny- 2447,26 zł; kredyt S., 258,20 zł; energia elektryczna- 257,15 zł; woda i kanalizacja- 141,15 zł; żywność i chemia gospodarcza- 1800 zł; ubezpieczenie domu- 49,75 zł; koszty leków i opieki medycznej- 200,21 zł; wywóz nieczystości stałych- 51,84 zł; koszty ogrzewania- 308 zł (za ostatnie dwa tygodnie). Przy ww. piśmie nadesłano plik dokumentów źródłowych w tym takie, które potwierdzają przywołane powyżej obciążenia budżetu domowego. Dodatkowo przedłożono: wyciągi z trzech rachunków bankowych; deklaracje VAT-7 za okres do października 2011 r., do lutego 2012 r., firmy F.H.U. M., M. J., (łączna podstawa opodatkowania za ten okres wyniosła 130.621,00 zł; ewidencję środków trwałych; zestawienie obrotów wspomnianej firmy za okres od października 2011 r., do lutego 2012 r., (dochód w tym okresie wyniósł 52.857,97 zł); podatkową księgę przychodów i rozchodów firmy F.H.U. M., za ww. okres; zaświadczenie o wykreśleniu z dniem 31 października 2011 r., numeru REGON nadanego K. J.,; decyzję o wykreśleniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej podmiotu: Firma Handlowo-Usługowa "K." K. J., (prowadzenia działalności zaprzestano z dniem 31 października 2011 r.); zaświadczenie z banku o stanie zaległości w spłacie rat z tytułu kredytu hipotecznego (na dzień 03 kwietnia 2012 r., wynosiła 2.533,94 zł); historia spłaty wspomnianego ostatnio kredytu za okres od stycznia do marca 2012 r.; faktury VAT dokumentujące sprzedaż środka trwałego w postaci ruchomości oznaczonej jako FSC-S., 1142, w pierwszej kolejności na rzecz firmy F.H.U. M., (kwota 8.241,00 zł brutto na rzecz sprzedawcy: K.H.U. K.), a następnie na rzecz firmy P.P.U. W.-E., (kwota 13.530,00 na rzecz sprzedawcy: F.H.U. M., płatność gotówką). Przy piśmie z dnia 12 kwietnia 2012 r., Skarżący nadesłał nadto kopie postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 02 lutego 2012 r., i z dnia 19 marca 2012 r., mocą których zwolniono z egzekucji skierowanej do wierzytelności w spółce A. P., Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie łączną kwotę 32.165,07 zł. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest z tytułu wspólnego zobowiązania małżonków K. i M. J. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołując się na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.- dalej: ,,p.p.s.a.’’) uznał, że wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, jest niezasadny. Sąd wskazał, iż prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione pod warunkiem zmiany okoliczności sprawy, przy czym zmiana powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych oraz winna zaistnieć po tym jak Sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii czyli po 09 stycznia 2011 r. Kwestie te muszą być udokumentowane tak samo rzetelnie, jak w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd w swojej ocenie na podstawie analizy złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń oraz dokumentów źródłowych uznał, że nie można stwierdzić, iż sytuacja materialna Skarżącego uległa pogorszeniu, gdyż dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym uległy podwyższeniu z 5 000 zł do 7 000 zł. Ponadto Sąd powtórnie wskazał na brak spójności pomiędzy oświadczeniem Skarżącego, złożonym na urzędowym druku formularza (PPF) a stanem faktycznym wynikającym z dokumentów źródłowych w zakresie uzyskiwanych przychodów z prowadzonej przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą F.H.U. M., które sięgają średnio 10 571, 59 zł miesięcznie w związku z czym uznać należało, iż Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Natomiast wskazując jeszcze kwestię opóźnienia w spłacie raty zaciągniętego kredytu hipotecznego Sąd wskazał, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego. Na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego wniósł zażalenie zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając mu pominięcie w przedstawionym stanie faktycznym okoliczności, że uiszczenie przez Skarżącego wpisu sądowego od skargi w całości byłoby dla niego nadmiernym obciążeniem finansowym i pociągnęłoby za sobą znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego oraz rodziny. W związku z czym wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie Skarżącego od wpisu w całości. W uzasadnieniu wskazano, iż Skarżący nie posiada środków na uiszczenie wpisu w wysokości określonej rozporządzeniem, a stan majątkowy przedstawiony w oświadczeniu Skarżącego jest zgodny ze stanem rzeczywistym. Z Urzędem Skarbowym podatnik zawarł układ ratalny w związku z jego trudną sytuacją materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, dlatego podlega oddaleniu. Sąd prawidłowo potraktował wniosek strony w tej sprawie jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednakże warunkiem tej zmiany jest zmiana okoliczności sprawy tzn. warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że zaszły okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne. W niniejszej sprawie treść zażalenia Skarżącego sprowadza się do ponownej polemiki z Sądami obu instancji co do możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Skarżący wskazuje w nim, iż uiszczenie wpisu sądowego od skargi w całości byłoby nadmiernym obciążeniem finansowym co pociągnęło by za sobą znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego dla Skarżącego i jego rodziny. Z treści kolejnego wniosku Strony dotyczącego przyznania prawa pomocy oraz z dołączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby zaistniały okoliczności faktyczne powodujące taką zmianę sytuacji materialnej Skarżącego, która uzasadniałaby zmianę lub uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 09 stycznia 2011 r., na podstawie art. 165 p.p.s.a. W stanie faktycznym niniejszej sprawy w której ww. postanowieniem WSA z 09 stycznia 2011 r., (utrzymanym w mocy postanowieniem NSA z 16 lutego 2012 r.) odmówiono Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, jedynie wykazanie przez Skarżącego pogorszenia tyczącej się go sytuacji materialnej mogło by skutkować weryfikacją poprzednio dokonanej oceny jego statusu finansowego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Tymczasem z porównania drugiego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż sytuacja materialna Skarżącego uległa poprawie, tj. wzrostowi uległ dochód osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W związku z powyższym, jeżeli przy rozpatrywaniu sprawy tyczącej się uprzedniego wniosku o przyznanie pomocy prawnej, zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 131/12 ,nie dopatrzono się zaistnienia przesłanek implikujących jego uwzględnienie, to tym bardziej zasadne jest nieuwzględnienie przedmiotowego zażalenia i jego oddalenie w obecnym postępowaniu. Dokonując porównania stanu finansowego Skarżącego przedstawianego w obu wnioskach o przyznanie pomocy prawnej należy podkreślić, iż wykazywana przez niego uprzednio sytuacja materialna była gorsza aniżeli na etapie obecnego postępowania, co przesądza o braku możliwości przychylenia się do wniosku Skarżącego. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności oraz argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Zadanie sądu sprowadza się do porównania sytuacji przedstawionej w dwóch odrębnych wnioskach, a następnie oceny czy zaistniała istotna zmiana okoliczności. W przypadku zaistniałej zmiany okoliczności sąd decyduje czy powołane okoliczności mogą stanowić uzasadnienie zmiany prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyższego wynika, iż kwestia możliwości poniesienia przez Skarżącego kosztów sądowych niniejszego postępowania została w sposób wiążący przesądzona w postanowieniu z dnia 09 stycznia 2011 r. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd pierwszej instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczyniono to w uprzednio wydanym prawomocnym postanowieniu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 4