I FZ 144/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 1324/11 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił T. B. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 czerwca 2011 r. w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za 2006 r. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na hurtowym handlu złomem osiąga znaczne przychody, które wyniosły odpowiednio ponad 1 mln zł i ponad 2,8 mln zł w 2010r. i 2011r. Pomimo deklarowanej straty w 2010r. i jedynie symbolicznego dochodu w 2011r. (1.322,07 zł), a także znacznego zadłużenia, skarżący prowadzi normalną działalność gospodarczą, a z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwu nie wynika, że skarżącemu grozi utrata płynności finansowej i zaprzestanie działalności gospodarczej. Sąd podkreślił, że koszty sądowe są pokrywane z przychodu, a nie dochodu, zatem nawet strata z działalności operacyjnej nie uzasadnia twierdzeń o braku środków na pokrycie opłat sądowych. W ocenie Sądu brak jest przeszkód, aby skarżący osiągając przychód, ograniczył koszt prowadzonej działalności, a zaoszczędzoną kwotę przeznaczył na uiszczenie opłaty sądowej (5,1 tys. zł) oraz wynagrodzenie adwokata z wyboru, które to koszty w relacji z jego przychodem (2,8 mln zł) stanowią kwotę znikomą. Ponadto Sąd wskazał na sprzeczności w podanych przez skarżącego danych dotyczących kosztów utrzymania rodziny. Na formularzu PPF podał jako łączny dochód rodziny 2,2 tys. zł, podczas gdy w zestawieniu miesięcznych wydatków rodziny podał 2,6 tys. zł. Z zestawienia wydatków rodziny wynika, że skarżący nie płaci rachunków za zużywaną w domu o powierzchni 280m2 energię elektryczną, a rodzina nie ponosi wydatków związanych z ubraniem i kulturą. Powyższe potwierdza w ocenie Sądu, że skarżący nie ujawnia swoich rzeczywistych możliwości finansowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wnosił o uwzględnienie jego trudnej sytuacji wskazując, że zapłacenie kwoty 5.111 zł jest sumą horrendalną w jego aktualnej sytuacji. Przy takich opłatach sądowych zostanie pozbawiony możliwości obrony, a jego rodzina żyje na granicy ubóstwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 P.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji podkreślił na fakt rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez stronę wydatkami. Ponadto w dołączonym oświadczeniu do pisma z dnia 5 stycznia 2012 r. skarżący podał, że spłaca miesięcznie zobowiązania z karty kredytowej w wysokości 500 zł, kredyt gotówkowy w kwocie 111 zł oraz dwie pożyczki w kwocie 200 zł. Tymczasem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zgodnie bowiem z poglądem doktryny nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (tak też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 97/11). Z tego powodu ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Nie bez znaczenia dla sprawy są również przychody strony z działalności gospodarczej, które wyniosły w 2010 r. ponad 1 mln zł i nieco ponad 2,8 mln w 2011 r. Ponadto prawidłowa jest ocena Sądu I instancji, że wykazanie w roku podatkowym straty nie musi oznaczać utratę płynności finansowej. Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że strona, tak jak słusznie ocenił to Sąd I instancji, nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie, a biorąc pod uwagę zgromadzone dokumenty należy wskazać, że jest ona w stanie wygospodarować odpowiednie środki ze źródeł, którymi dysponuje na poniesienie kosztów związanych ze swoim udziałem w toczącym się postępowaniu sądowym i ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji