I FZ 219/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1604/11 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia z dnia 21 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K. J. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 lipca 2011 r. Sąd I instancji wskazał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem strony złożonym w sprawie. Przedstawione w kolejnym wniosku argumenty w ocenie Sądu nie wskazują, że warunki wnioskodawcy uległy pogorszeniu. W poprzednio złożonym wniosku strona deklarowała dochody rzędu 5.000 zł, pochodzące z zarejestrowanych odrębnie dwóch firm, nie mniej jednak w oświadczeniu z dnia 19 listopada 2011 r. poinformowała już o zakończeniu działalności przez jedną z nich na skutek prowadzonych czynności egzekucyjnych. Tak więc fakt, że jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego nie może przemawiać za zmianą wydanego wcześniej rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że uzyskiwane z tego tytułu dochody wynoszą obecnie 7.000 zł. Z kolei okoliczność, że strona opóźnia się ze spłatą zaciągniętego kredytu hipotecznego nie może mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że obciążenia z nim związane nie są zaliczane do niezbędnych kosztów utrzymania. Ponadto z wyjaśnień pełnomocnika strony wynika, że po złożeniu pierwszego wniosku, wpłacono do urzędu skarbowego następujące kwoty: 20.000 zł (wrzesień 2011 r.), 18.000 zł (listopad 2011 r.) i 13.000 zł (grudzień 2011 r.). Zdaniem Sądu porównując deklarowane wcześniej i obecne dochody z dokonywanymi wpłatami, nie sposób uznać jakoby zdolności płatnicze strony skarżącej zostały dostatecznie wykazane. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając mu pominięcie w przedstawionym stanie faktycznym okoliczności, że uiszczenie przez skarżącego wpisu sądowego od skargi w całości byłoby dla niego nadmiernym obciążeniem finansowym i pociągnęłoby za sobą znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącego od wpisu w całości. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie posiada środków na uiszczenie wpisów w wysokości określonej rozporządzeniem. Stan majątkowy przedstawiony w oświadczeniu skarżącego jest zgodny ze stanem rzeczywistym. Z urzędem skarbowym podatnik ma zawarty układ ratalny, którego przydzielenie było związane z jego trudną sytuacją materialną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 P.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji podkreślił, że okoliczność opóźnień w spłacie rat kredytu hipotecznego zaciągniętego przez stronę nie może mieć wpływu na ocenę przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zgodnie bowiem z poglądem doktryny nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (tak też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 97/11). Z tego powodu ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. W sprawie występują również rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez stronę dochodami, a jej wydatkami. Strona wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 sierpnia 2011r., że dochód jej rodziny wynosi miesięcznie 5.000,00 zł. Tymczasem we wrześniu 2011 r. strona wpłaciła do urzędu skarbowego kwotę – 20.000 zł, w listopadzie 2011 r. - 18.000 zł, a grudniu 2011 r. – 13.000 zł. Zatem analiza przedstawionych przez skarżącego wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje on kwotę większą niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja majątkowa skarżącego musi być więc inna niż podaje. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji