II OZ 440/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 733/11 o cofnięciu skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 2011 r. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r. przyznał E. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, że wnioskodawca dowiódł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedynym stałym źródłem utrzymania jest renta w wysokości 332,00 zł miesięcznie oraz dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości 21.374,69 zł. E. S. nie osiąga dochód z tytułu sprzedaży mleka, uzyskał jednorazowy dochód z tytułu sprzedaży zboża w kwocie 2.020,04 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. Z powodu złej pogody (deszcze) szacunkowe obniżenie przychodu wyniosło w 2011 r. około 13.000 zł. Miesięczne wydatki skarżącego wynoszą 840 zł (żywność, energia elektryczna, woda, telefon), przy czym nie obejmują kosztów produkcji rolnej. We wrześniu 2011 r. wnioskodawca uiścił 805,67 zł z tytułu egzekucji komorniczych. W piśmie procesowym z dnia 17 lutego 2012 r. uczestnik postępowania T. M. wskazał, że zbyt liberalnie potraktowano sytuację materialną skarżącego, albowiem jest ona dobra. Wskazał, że powyższe powoduje, iż E. S. lawinowo wszczyna bezpodstawne procesy i naraża przeciwników procesowych na zbędne koszty. Skarżący faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni około 27 ha, w złożonym oświadczeniu znacznie zaniżył jego obszar. Posiada maszyny rolnicze: ciągnik rolniczy Ursus 3512, zetor 7211, zetor 10111, kombajn zbożowy, bizon rekord, kombajn ziemniaczany Anna, kombajn do zbioru buraków, rozrzutnik obornika, ładowacz rolniczy Cyklop, komplet maszyn do uprawy ziemi oraz zbioru zielonek, samochód ciężarowy marki Star 200, dwie przyczepy rolnicze. Posiada również zabudowania gospodarskie (stodoła i obora), nie posiada nikogo na utrzymaniu i w ocenie uczestnika postępowania, jest w stanie pokryć wydatki związane z toczącą się sprawą. W piśmie uzupełniającym z dnia 18 lutego 2012 r. uczestnik postępowania podał, że skarżący posiada kilkanaście sztuk bydła oraz znaczny udział we wspólnocie leśnej w Z. W związku z tą informacją Sąd wystąpił do Starosty [...], Gminy [...] i Wójta Gminy [...] o przedłożenie informacji o jakiej powierzchni grunty posiada E. S. Z otrzymanej informacji wynika, że powierzchnia gruntów stanowiących własność E. S. wynosi 27. 0625 ha (informacja z Gminy [...] i z Gminy [...]). Z nadesłanej przez Starostę [...] informacji z rejestru gruntów wynika, że skarżący jest właścicielem 23.3215 ha z czego 4.5943 ha jest w dzierżawie G. T. Nadto jest współwłaścicielem w 4/548 części nieruchomości o powierzchni 37.3300 ha, w ½ części nieruchomości o powierzchni 12.9590 ha, w ¼ części nieruchomości o powierzchni 0.3000 ha i w 1/3 części nieruchomości o powierzchni 0.0290 ha. E. S. przedłożył kopię dokumentów, które w jego ocenie są dowodem bardzo trudnej sytuacji materialnej – postanowienia Sądu Rejonowego w [...] dotyczące odroczenia spłaty należności sądowych (postanowienie z 25 listopada 2011 r. odraczające spłatę na dzień 15 marca 2012 r., postanowienie z 26 października 2011 r. odraczające spłatę na dzień 30 grudnia 2011 r., postanowienie z 21 czerwca 2011 r. odraczające spłatę na dzień 29 września 2011 r.), orzeczenia sądów z treści których wynika, że wnioskodawca zobowiązany jest do zapłaty w sumie 3.984, 42 zł (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 27 stycznia 2012 r., wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 2 czerwca 2011 r., postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia 8 grudnia 2011 r.), opinia Wojewody o wysokości poniesionej szkody w okresie od 1 lipca do 6 sierpnia 2011 r. – 12.386,24 zł, protokół zajęcia ruchomości z dnia 13 lipca 2011 r., tytuły wykonawcze z 27 czerwca 2011 r. i 29 kwietnia 2011 r., zaświadczenie lekarskie, dowody zajęcia wierzytelności z 2 czerwca 2009 r., 4 września 2010 r., 23 stycznia 2009 r. Ponadto wnioskodawca poinformował, że część gruntów wydzierżawia za symboliczną opłatę i że znaczna część gruntów jest we współwłasności z rodziną. Wnioskodawca oświadczył również, że oprócz załączonych dokumentów nie opłaca następujących zobowiązań: zwrot nienależnie pobranego świadczenia dla ARiMR kwota 2.800 zł, zapłata za ziemniaki około 1.200 zł, koszty sądowe i grzywna w sprawie karnej około 1.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2012 r., na podstawie art. 249 w zw. z art. 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 zwana dalej p.p.s.a.) orzekł o cofnięciu skarżącemu przyznanego prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 18 ha natomiast z informacji uzyskanej przez Sąd wynika że jest on właścicielem gruntów o powierzchni 27,0625 ha. Wprowadzenie w błąd Sądu w tym zakresie niewątpliwie przekłada się na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. Większa powierzchnia posiadanych gruntów o około 10 ha potencjalnie oznacza większy dochód czy to z umów dzierżawy, czy też z dopłat ze środków UE. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący uzyskuje wyższe dochody niż zadeklarowane. Takie zachowanie stanowiło przesłankę do cofnięcia przyznanego mu prawa pomocy. Sąd cofnął je w części przyjmując, że wnioskodawca ma możliwość partycypowania w kosztach sądowych, które aktualnie wynoszą 200 zł (wpis sądowy). Uiszczenie tej kwoty w ocenie Sądu, nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego – art. 246 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać bowiem należy, że średni dochód skarżącego, uwzględniający wydatki, wynosi około 2.000 zł (renta, dopłaty oraz dochód z nieujawnionej powierzchni gruntów). Przy czym przedłożone do akt sprawy dokumenty, mające świadczyć o złej sytuację majątkowej skarżącego, w ocenie Sądu, nie odzwierciedlają aktualnego zadłużenia. Dotyczą bowiem wcześniejszych okresów, np. informacje o zajęciu wierzytelności dotyczą lat 2009 – 2010 r. E. S., pismem z dnia 26 kwietnia 2012 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 17 kwietnia 2012 r. zarzucając naruszenie art. 243 § 1 w zw. z art. 246 m 1 pkt 2 i art. 249 p.p.s.a. polegające na cofnięciu skarżącemu przyznanego prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji gdy skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem z uwagi na złą sytuację finansową spowodowaną czasowa niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym, a przy tym strona nie wprowadziła w błąd Sądu, co do swej sytuacji majątkowej, albowiem większa powierzchnia których skarżący jest właścicielem/współwłaścicielem dotyczy przede wszystkim gruntów leśnych oraz nieużytków, a nie gruntów rolnych, a przy tym część gruntów znajduje się we współwłasności skarżącego i osób, z którymi pozostaje w zaostrzonym konflikcie, co uniemożliwia osiąganie dochodów z tego majątku, w konsekwencji czego zadeklarowany przez skarżącego we wniosku o zwolnieniu od ponoszenia kosztów sądowych dochód jest zgodny z rzeczywistym, z okolicznościami, na podstawie których przyznano stronie prawo pomocy istniały i istnieją aktualnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 249 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może zostać cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Chodzi tutaj zatem m. in. o sytuację, gdy już po przyznaniu prawa pomocy wyjdą na jaw okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanek skorzystania przez wnioskodawcę z tej instytucji, które jednak w dacie wydawania postanowienia w tym przedmiocie nie były Sądowi znane. Innymi słowy, wskazany art. 249 P.p.s.a. odnosi się do błędnego ustalenia przez Sąd stanu faktycznego, niezbędnego do rozpoznania wniosku o prawo pomocy, na skutek wprowadzenia w błąd co do tworzących ten stan poszczególnych okoliczności. Cofnięcie prawa pomocy może nastąpić wyłącznie po wykazaniu, że strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych lub, że sytuacja ta i zdolności płatnicze uległy znaczącej poprawie po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. W każdym wypadku cofnięcie przyznania prawa pomocy powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na jednoznaczne ustalenie wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 249 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po uzustkaniu informacji od uczestnika postępowania o sytuacji materialnej skarżącego wystąpił do Starosty Wysokomazowieckiego, Gminy [...] i Wójta Gminy [...] o przedłożenie informacji o jakiej powierzchni grunty posiada E. S. Z otrzymanej informacji wynika, że powierzchnia gruntów stanowiących własność E. S. wynosi 27. 0625 ha (informacja z Gminy [...] i z Gminy [...]). Z nadesłanej przez Starostę [...] informacji z rejestru gruntów wynika, że skarżący jest właścicielem 23.3215 ha z czego 4.5943 ha jest w dzierżawie G. T. Nadto jest współwłaścicielem w 4/548 części nieruchomości o powierzchni 37.3300 ha, w ½ części nieruchomości o powierzchni 12.9590 ha, w ¼ części nieruchomości o powierzchni 0.3000 ha i w 1/3 części nieruchomości o powierzchni 0.0290 ha. Natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że posiada grunty o powierzchni 18 ha. Jak zasadnie podniósł Sąd I instancji większa powierzchnia posiadanych gruntów o około 10 ha potencjalnie oznacza większy dochód czy to z umów dzierżawy, czy też z dopłat ze środków UE. Oznacza to, że skarżący uzyskuje wyższe dochody niż zadeklarowane. Dlatego tez zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo WSA w Białymstoku cofnął przyznane skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.