II OZ 137/12

Dnia 6 marca 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 stycznia 2012 roku sygn. akt II SA/Sz 1235/11 w części, w jakiej odmówiono H.J. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.J. na decyzję Zachodniopomorskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] września 2011 roku znak: [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił H.J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a jednocześnie ustanowił dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] września 2011 r. w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że na urzędowym formularzu PPF, strona wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego z uwagi na trudną sytuację materialną. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem. Posiadany majątek to dom o powierzchni 56 m2 (będący przedmiotem dzierżawy, z której to strona nie uzyskuje korzyści materialnej) oraz mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 58 m2. Ponadto skarżąca posiada samochód osobowy marki Punto rok produkcji 2000 o wartości 6.000 zł, który jest jej niezbędny w celu dojazdów do lekarzy (koszty dojazdu 200 zł co 3 miesiące). Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1.156,50 zł netto. Do formularza skarżąca załączyła potwierdzenia wykonania dyspozycji płatności dokonywanych z posiadanego rachunku bankowego za gaz w wysokości 40,81 zł, energię elektryczną 197 zł, telefon 65,24 zł, abonament TV i internet 101,80 zł, polisę PZU Życie S.A. 32,50 zł, czynsz 442,14 zł, fundusz remontowy 141,99 zł, kserokopię wypowiedzenia pracy złożonego przez syna, kserokopię decyzji o waloryzacji wojskowej renty rodzinnej oraz faktury za lekarstwa. Skarżąca dodatkowo nadesłała zaświadczenie o wysokości otrzymywanej renty, z którego wynika, że wynosi ona 1.156,50 zł miesięcznie, kserokopię umowy zlecenia o pracę zawartą przez syna D.J. w dniu 20 października 2011 r. z wynagrodzeniem w wysokości 1.000,00 zł brutto, zaświadczenie podające, że w październiku syn skarżącej otrzymał wynagrodzenie w kwocie 270,25 zł netto, potwierdzenia transakcji dokonanych na rachunku bankowym syna, z których wynika, że w dniu 5 października 2011 r. na jego konto wpłynęła kwota 1.206,68 zł od poprzedniego pracodawcy oraz w dniu 5 września 2011 r. kwota 2.209,06 zł. Ponadto skarżąca przedłożyła kserokopię polisy komunikacyjnej (949 zł), potwierdzenia wykonania dyspozycji opłat z własnego rachunku bankowego za prąd, gaz, TV, telefon, czynsz, polisę na życie, faktury na zakup lekarstw oraz kserokopię decyzji z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości na 2011 r. położonej w [...] przy ul. [...] w łącznej kwocie 364 zł jednocześnie wyjaśniając, że nieruchomość od 8 listopada 1997 r. jest w dzierżawie i na dzierżawcy spoczywa dokonywanie wszelkich opłat oraz podatku od nieruchomości. Skarżąca wskazała, że jej syn obecnie pracuje na umowę zlecenia osiągając wynagrodzenie 1.000 zł brutto i po odliczeniu wszystkich składek wypłacana jest mu kwota około 750 zł. Według strony dochód uzyskany przez syna od poprzedniego pracodawcy powinien zostać pominięty przy ocenie wniosku, albowiem został on skonsumowany w okresie pozostawania przez syna bez pracy. W ocenie skarżącej, wydatki rodziny wynoszą około 1.300 zł miesięcznie. Skarżąca wykonując zobowiązanie Sądu I instancji przedłożyła umowę zlecenia zawartą w dniu 2 stycznia 2012 r., z której wynika, że syn za wykonywaną pracą w okresie od dnia 2 stycznia 2012 do dnia 31 marca 2012 r. otrzymywać będzie 1.500 zł brutto miesięcznie oraz wyciągi z kont bankowych. Rozpoznając wniosek Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżąca zasługuje na wsparcie ze strony Skarbu Państwa poprzez ustanowienie radcy prawnego, albowiem nie jest w stanie z posiadanych środków, ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji natomiast odmówił zwolnienia od kosztów sądowych przyjmując, na podstawie nadesłanych dokumentów, że wnioskodawczyni posiada środki finansowe pozwalające na poniesienie tych kosztów. W ocenie Sądu I instancji, wydatki przeznaczone na abonament za telewizję kablową, internet, składki na ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie AC i Car Assistance (ok. 31 zł miesięcznie), ubezpieczenie mieszkania nie służą zaspokojeniu koniecznych potrzeb życiowych, wobec czego wydatki konieczne kształtują się na poziomie ok. 1.100 zł miesięcznie. Z porównania arytmetycznego dochodów i niezbędnych wydatków wynika, że rodzinie pozostaje kwota około 1.150 zł na zakup żywności, środków czystości, higieny czy odzieży. Sąd I instancji zauważył ponadto, że niezależnie od stałych dochodów rodzina w październiku uzyskała dodatkowo kwotę około 1.700 zł z tytułu zapomogi z WAM (506 zł) i zaległych świadczeń otrzymanych przez syna z poprzedniego zakładu pracy (1.206,68 zł) zaś w grudniu kwotę 610 zł od poprzedniego pracodawcy syna. Ponadto skarżąca uzyskuje systematycznie wpłaty od córki, które przeznacza m.in. na opłaty za lokal stanowiący własność córki w Krośnie Odrzańskim. W miesiącach październik – grudzień 2011 r. wpływy strony z tego tytułu wyniosły łącznie 1.269 zł, co znacznie przewyższyło dokonywane wpłaty w imieniu córki na fundusz remontowy (155,40 zł miesięcznie) oraz czynsz (73,68 zł miesięcznie). W tej sytuacji pozostałą kwotę (około 500 zł) Sąd I instancji uznał za dochód skarżącej. W związku z powyższym Sąd I instancji doszedł do przekonania, ze strona skarżąca miała możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. Sąd I instancji zaznaczył również, że z nadesłanych wyciągów bankowych wynika, że na dzień 31 grudnia 2011 r. saldo końcowe na koncie skarżącej wyniosło 392,19 zł, zaś jej syna 288,80 zł. Przy czym istotne jest to, że wynagrodzenie za pracę syna nie jest wpłacane na jego konto, a zatem do dyspozycji rodziny pozostaje nie ujęta w rachunkach bankowych kwota wynagrodzenia z umowy zlecenia. Ponadto z analizy przepływu środków finansowych na kontach wynika, że rodzina dokonuje znacznych wydatków (w okresie październik – grudzień 2011 r. wyniosły one około 8.000 zł z pominięciem opłat za mieszkanie córki), w tym przeznaczając znaczną część swoich środków finansowych na zakupy w serwisie aukcyjnym Allegro (około 2.000 zł). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, w zakresie w jakim odmówiono jej zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. i w związku z art. 233 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź jedynie koszty w zakresie nieprzekraczającym kwoty 200 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, w którym szczegółowo wyjaśniono motywy przyznania prawa pomocy w określonym tam zakresie. Sąd I instancji przedstawił dokładnie, arytmetyczne wyliczenie osiąganych przez rodzinę skarżącej dochodów i ponoszonych wydatków. Ocena ta zasługuję na aprobatę i nie wymaga ponownego przytaczania. Zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że skarżąca otrzymuje stały, miesięczny dochód, który wprawdzie niewysoki, ale nie pozwala na przyjęcie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Na zasadność podjętego rozstrzygnięcia nie mogą też mieć wpływu argumenty podniesione w zażaleniu. Argumenty te sprowadzają się w istocie do polemiki z oceną dokonaną przez Sąd I instancji, która została przeprowadzona w sposób rzetelny, dokładny i prawidłowy. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. i w związku z art. 233 k.p.c. Na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy przepis art. 106 § 5 p.p.s.a., a w konsekwencji również art. 233 k.p.c. nie znajdują więc zastosowania. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.