V SA/Wa 1744/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, , Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... czerwca 2011 r. nr ...; znak ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) uchylił decyzję własną z [...] marca 2011 r. i ustalił S. D. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w wysokości [...] zł. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym. W dniu [...] maja 2008 r. S. D. na podstawie umowy dzierżawy przejął w użytkowanie na okres 20 lat grunty rolne o pow. [...] ha oraz związane z tym zobowiązania, w tym rolnośrodowiskowe od A. Sp. z o.o. w Ł. Zobowiązania rolnośrodowiskowe A. Sp. z o.o. podjęła [...] marca 2004 r. W dniu [...] maja 2008 r. S. D. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. Wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2008, w którym zadeklarował realizację pakietu "Rolnictwo ekologiczne", w tym realizację: - wariantu S02a02 uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na pow. [...] ha; -wariantu S02b02 trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na pow. [...] ha; -wariantu P01a01 półnaturalne łąki jednokośne na pow. [...] ha; -wariantu P01b półnaturalne łąki jednokośne na pow. [...] ha. Ponadto złożył w tabeli XII niniejszego wniosku oświadczenie, że przejął również grunty rolne i z nimi związane zobowiązania i realizację programu rolnośrodowiskowego od A. Sp. z o.o. W dniach [...].12 – [...].12.2008 r. w gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzono kontrolę na miejscu, w czasie której stwierdzono liczne nieprawidłowości na poszczególnych działkach rolnych. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B.(dalej: Kierownik BP) odmówił przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2008. W latach następnych S. D. nie składał wniosków o przyznanie przedmiotowej płatności. W dniu [...] lutego 2011 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zawiadomił S. D. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji Kierownika BP: Nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. Zobowiązania na podstawie ww. decyzji zostały przejęte przez S. D. w 2008 r. od Spółki z o.o. A. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Prezes Agencji ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości [...] zł. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a. oraz § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz §17 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.), art. 71 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.Urz. UE L nr 153 z 30 kwietnia 2004 r. ze. zm.) w związku z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.Urz. UE L nr 141 z 30 kwietnia 2004 r. str. 18 ze. zm.). W uzasadnieniu organ przywołał ustalony w sprawie stan faktyczny wskazując, iż płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za rok 2004 i 2005 zostały przyznane S. D. nienależnie, ponieważ w roku 2008 kontrola na miejscu stwierdziła faktyczną powierzchnię gruntów użytkowanych rolniczo mniejszą niż wnioskodawca deklarował we wniosku na 2008 rok i w związku z tym otrzymał odmowę płatności za 2008 rok, a w latach następnych nie ubiegał się o przyznanie płatności. Producent rolny nie dotrzymał zobowiązania, o którym mowa w §2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. oraz art. 23 Rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999 r. ze zm.). Producent rolny podejmując zobowiązanie wieloletnie na okres 5 lat, zobowiązał się do realizacji zadań w ramach deklarowanego pakietu, obejmującego zgłoszoną do płatności powierzchnię gruntów rolnych, w tym trwałych użytków zielonych. Zgodnie natomiast z treścią § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi jeżeli producent rolny nie realizuje pakietu objętego wnioskiem. Ponadto Prezes Agencji zauważył, iż w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Powyższe wynika z przepisów prawa wspólnotowego tj. art. 71 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008. Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...] Prezes Agencji uchylił decyzję własną z [...] marca 2011 r. i ustalił S. D. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w wysokości [...] zł. Rozpatrując ponownie sprawę ustalenia S. D. kwoty nienależnie pobranych płatności Prezes Agencji stwierdził, iż Strona zobowiązała się do realizacji programu rolnośrodowiskowego do końca okresu objętego zobowiązaniem tj. do [...] marca 2009 r. Z ustaleń kontroli przeprowadzonej na miejscu w gospodarstwie Strony (protokół nr [...]) wynika, iż na działkach rolnych: [...] oraz [...] S. D. nie stosował praktyk agrośrodowiskowych. W tych okolicznościach, wskutek nie dotrzymania przez beneficjenta zobowiązania przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji, należało ustalić kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Organ wyjaśnił, iż ww. płatności za 2004 i 2005 r. przyznane beneficjentowi (wówczas A. Sp. z o.o.) decyzjami z dnia [...] lutego 2005 r. i [...] lutego 2007 r. zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez Stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W sprawie ustalono, iż część płatności - do wskazanych w decyzji działek rolnych - z uwagi na zaprzestanie prowadzenia na nich działalności, została pobrana nienależnie zgodnie z § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. W skardze z 14 lipca 2011 r. S. D. - dalej: Skarżący - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. użycie do wydania skarżonej decyzji i jej uzasadnienia sentencji raportu pokontrolnego, sporządzonego po kontroli na miejscu w miesiącu grudniu 2006 – po okresie wegetacyjnym; 2. użycie do wydania skarżonej decyzji i jej uzasadnienia sentencji raportu pokontrolnego, sporządzonego po kontroli na miejscu w miesiącu grudniu 2008 - po okresie wegetacyjnym; 3. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, dotyczącego stanu upraw w gospodarstwie; 4. nie uwzględnienie przy wydawaniu decyzji, że Skarżący realizował program rolno-środowiskowy w wariancie "gospodarstwo ekologiczne" i otrzymywał corocznie na produkty ze swojego gospodarstwa odpowiedni certyfikat; 5. nieuwzględnienie trudnej sytuacji materialnej Skarżącego, której bezpośrednim powodem było opieszałe wydawanie przez ARiMR decyzji o płatnościach za lata 2005, 2006 i powstanie w ich wyniku problemów finansowych (m.in. utrata prawa do gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha). W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania prowadzącego do oceny, czy zaskarżone akty lub czynności z zakresu administracji publicznej odpowiadają prawu i czy postępowanie poprzedzające ich wydanie nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Agencji z [...] czerwca 2011 r. nr [...] uchylająca decyzję z dnia [...] marca 2011 r. oraz ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w nowej wysokości tj. [...] zł. Stan faktyczny sprawy został w toku postępowania administracyjnego ustalony prawidłowo, zatem zarzut naruszenia przez organ art. 77 § 1 k.p.a. należało uznać za nieuzasadniony. S. D. w dniu [...] maja 2008 r. na podstawie umowy dzierżawy przejął w użytkowanie na okres 20 lat grunty rolne o pow. [...] ha oraz związane z tym zobowiązania, w tym rolnośrodowiskowe od A. Sp. z o.o. w Ł. Zobowiązania rolnośrodowiskowe A. Sp. z o.o. podjęła [...] marca 2004 r. Decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] lutego 2005 r. i [...] lutego 2007 r. zostały przyznane płatności rolnośrodowiskowe na rok 2004 i 2005 w łącznej wysokości [...] zł, które zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta. Przeprowadzona w dniach [...].12 – [...].12.2008 r. w gospodarstwie S. D. kontrola wykazała, iż nie dokonywał on żadnych zabiegów agrotechnicznych na wskazanych działkach rolnych oznaczonych literami: [...], zatem zaprzestał na nich realizacji programu rolnośrodowiskowego. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98 poz. 634), Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej; b)finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Środki finansowe nienależnie wypłacone Skarżącemu z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy. Zasady przyznawania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 174, poz.1809 ze zm.), zwanym dalej rozporządzeniem z dnia 20 lipca 2004 r. Zgodnie z §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do przestrzegania wymagań o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999 r. z późn. zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz.Urz. UE L 153 z 30.04.2004). Art. 23 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 stanowi, między innymi, że wsparcie jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych lub związanych z warunkami utrzymania zwierząt przez okres co najmniej pięciu lat. Z przytoczonych przepisów wynika, że płatność rolnośrodowiskowa jest płatnością wieloletnią i warunkiem jej przyznania jest zobowiązanie się rolnika do stosowania praktyk agrotechnicznych przez okres 5 lat, na działkach zadeklarowanych do płatności. Obowiązek ten określony został również w decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, w której zapisano w Zobowiązaniach, że "Przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania jest dzień [...] marca 2004 r." Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu dotyczącego realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Zgodnie z treścią § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem. Zaprzestanie uprawy nieruchomości rolnych do których przyznano płatność rolnośrodowiskową stanowi niewątpliwie zaprzestanie realizacji pakietu objętego wnioskiem i uzasadnia wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, zobowiązującą stronę do zwrotu otrzymanej płatności wraz z odsetkami. W myśl bowiem art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, dalej zwanego "rozporządzeniem nr 796/2004". W myśl art. 73 ust. 3 rozporządzenia nr 796/2004 odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Odnosząc się do zarzutu, iż organ nie uwzględnił faktu realizacji przez Skarżącego programu rolnośrodowiskowego w wariancie "gospodarstwo ekologiczne" i otrzymywania na produkty z gospodarstwa odpowiedniego certyfikatu, Sąd wskazuje, iż produkcja roślinna w gospodarstwie Strony dotyczyła produkcji siana dla zwierząt gospodarskich. Produkcja siana na gruntach objętych programem rolnośrodowiskowym polega na wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych takich jak wypas zwierząt oraz koszenie. Powyższe zabiegi wykonywane są w okresie wegetacji roślin przypadającym na marzec-październik danego roku kalendarzowego. Zatem przy prowadzeniu działalności rolniczej polegającej na produkcji siana w gospodarstwie Strony nie powinna zostać stwierdzona podczas kontroli na miejscu obecność roślinności wskazującej na brak wypasu oraz koszenia. Zauważyć również należy, iż bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, iż kontrolę przeprowadzono po okresie wegetacyjnym. W protokole z kontroli wskazano bowiem, iż część działek pozostaje zachwaszczona roślinami wieloletnimi, natomiast cześć działek jest porośnięta roślinnością samosiewną i zeschniętą, co świadczy o braku wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych w okresie wegetacyjnym. Tym samym Sąd nie uznał argumentów Skarżącego kwestionujących wartość dowodową raportu z kontroli. Ponadto Sąd pragnie zauważyć, iż przyczyny ekonomiczne (trudna sytuacja materialna, której powodem było opieszałe wydawanie decyzji o płatnościach za lata 2005 i 2006), na które powołał się skarżący, nie zmieniają faktu niewywiązania się Skarżącego z przyjętego obowiązku realizowania pakietu rolnośrodowiskowego przez okres 5 lat licząc od dnia [...] marca 2004 r. Trudna sytuacja materialna beneficjenta nie jest okolicznością, która może być podstawą do odstąpienia przez Prezesa Agencji od obowiązku orzeczenia zwrotu płatności zgodnie z wyżej przytoczonym przepisem §17 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy obu instancji postępowały zgodnie z ww. przepisami prawa i prawidłowo, w wyczerpujący sposób rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Natomiast aktywność skarżącego w wykazaniu słuszności jego argumentów była bezskuteczna. Skarżący nie przedstawił bowiem w toku postępowania administracyjnego wystarczających dowodów w sprawie działających na jego korzyść. W szczególności nie przedstawił żadnego dowodu, iż na spornych działkach rolnych prowadzona była działalność rolnicza. Tym samym, mimo ciążącego na nim obowiązku wykazania faktów z których wywodzi skutki prawne, nie udowodnił w przekonywujący sposób podnoszonych przez siebie okoliczności. Z wymienionych względów stwierdzić należy, iż ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za 2004 i 2005 rok nastąpiło w sposób prawidłowy, a decyzja administracyjna w tym zakresie odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.