II FZ 15/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 grudnia 2001 r. sygn. akt I SA/Ol 409/11 oddalające wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A.U. na decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 30 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A.U. o wyłączenie sędziów R.Maliszewskiego i T.Piskozuba. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że skarżący wnioskiem z dnia 1 września 2011 r. złożonym na rozprawie wniósł o wyłączenie wyżej wymienionych sędziów z uwagi na fakt, że orzekali oni i podejmowali czynności w sprawach o sygn. I SA/Ol 16/07 i I SA/Ol 248/08, co powoduje, że mogą być związani swoimi poglądami wyrażonymi w powyższych sprawach, a w konsekwencji mogą nie być bezstronni. W ocenie Sądu brak było w sprawie przyczyn obligatoryjnego wyłączenia sędziów na podstawie art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oraz okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 19 tej ustawy. Sąd podkreślił, że nie jest wystarczające subiektywne przekonanie skarżącego o braku obiektywizmu składu orzekającego rozpoznającego jego skargę, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, który obiektywnie mogłyby spowodować utratę zaufania co do bezstronności sędziów. Ponadto Sąd podkreślił, że zgłoszony przez skarżącego zarzut braku obiektywizmu nie został w żaden sposób poparty. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zmianę. W uzasadnieniu podkreślił, między innymi że postępowania w sprawie kontroli legalności decyzji podatkowej są odrębne z procesowego punktu widzenia. Równocześnie mają źródło w tym samym stanie faktycznym i wymagają oceny tych samych okoliczności i dowodów, a nawet ustosunkowania się przez skład orzekający do tych samych zarzutów. Sędzia orzekający w drugim postępowaniu może się czuć się związany swoimi poglądami wyrażonymi podczas pierwszego postępowania. Taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziów i nie odpowiada konstytucyjnemu standardowi prawa do bezstronnego sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestia oddalenia wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów była już raz rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Okoliczności sprawy były bardzo podobne do sprawy niniejszej. Sąd orzekający w tym postępowaniu popiera poglądy zawarte w postanawianiu NSA z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 68/09. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że przytoczone we wniosku argumenty, przemawiające w ocenie strony za wyłączeniem wskazanych w nim sędziów od rozpoznawania sprawy skarżącego nie odpowiadają przesłankom wyłączenia, wymienionym w art. 18 § 1 p.p.s.a., uzasadniającym wyłączenie sędziów z mocy ustawy. Strona powołuje się bowiem na inne niż wymienione tam przyczyny na okoliczności, które w jej ocenie mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w rozpoznawanej sprawie, to jest na przesłanki wskazane w art. 19 p.p.s.a. Przepis ten ma zapewnić konstytucyjne prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i wyeliminowaniu sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania u obiektywnego zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przez okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Powołany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one zatem wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 p.p.s.a. Strona, domagając się wyłączenia sędziów, powołała się na to, iż sędziowie ci, orzekając wcześniej w tym samym składzie wydali między innymi niekorzystny dla niej wyrok. Okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku strony o wyłączenie sędziów w tym postępowaniu. Przede wszystkim należy zauważyć, iż strona zarzuciła wszystkim sędziom nie tyle negatywny do niej stosunek osobisty (wynikający z emocji, związków przyjacielskich związków ekonomicznych z nią czy ze stroną przeciwną lub pełnomocnikami stron), ale wadliwe w jej ocenie stosowanie prawa materialnego i przepisów postępowania w innej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może jednak być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, iż skoro sędzia wydał w innej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Zauważyć też należy, iż usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze, zagwarantowane w ustawie. Zauważyć też należy, iż z akt tej sprawy oraz oświadczeń sędziów, których wniosek dotyczy, nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności, uzasadniające wyłączenie sędziów. Nie wynika z nich bowiem, iż istnieje stosunek osobisty między sędziami, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocników, mogący mieć wpływ na ich obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu któregokolwiek z sędziów. Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.