II SA/Łd 1138/11

Dnia 9 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Anna Stępień, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej M. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 maja 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 286/11, po rozpoznaniu skargi M. W., uchylił wcześniejszą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku, Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] w sprawie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła M. W. podnosząc, iż została wraz z rodzicami wysiedlona na odległość ok. 20 km z miejscowości B., gdyż w tym miejscu zorganizowany był poligon. Strona nie mogła odwiedzać rodzinnej miejscowości, gdyż znajdował się tam poligon wojskowy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie. W motywach organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Jak wskazał organ, treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Z treści zacytowanego art. 2 ust. 2 w/w ustawy wynika, iż konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nadto, niezbędnym jest stwierdzenie, iż praca przez tę osobę była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż rodzina strony w październiku 1941 roku została wysiedlona z rodzinnej miejscowości B. (pow. S.) do miejscowości M. Pobyt w miejscowości M. potwierdza m.in. ankieta strony oraz jej matki. Natomiast na fakt wysiedlenia wskazuje zaświadczenie wydane przez Archiwum Państwowe, z którego wynika, że wysiedlenia z tego terenu miały związek z budową poligonu niemieckiego. Zdaniem organu, brak jest natomiast przesłanek wskazujących, iż zmiana przez stronę miejsca zamieszkania spowodowana była skierowaniem rodziny strony do pracy przymusowej. Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, nie kwestionuje on faktu wysiedlenia strony i jej rodziców, ale świadczenie, o którego przyznanie wnioskuje strona nie przysługuje za wysiedlenie, ale za deportację (wysiedlenie) do pracy przymusowej. Strona w trakcie okupacji pozostawała w otoczeniu swojej rodziny. W skardze na powyższą decyzję M. W. powtórzyła argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodatkowo kontestując pogląd organu, iż zobowiązanie do pracy podczas deportacji dla zapewnienia egzystencji sobie i rodzinie, nie jest objęte przepisami ustawy i jako takie nie uprawnia do świadczenia pieniężnego. Dopiero z chwilą wyzwolenia praca wykonywana w celu zapewnienia egzystencji traciła przymiot przymusowości. Z deportacją mamy do czynienia w razie przymusowej zmiany miejsca pobytu i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Takie okoliczności w sprawie zostały wykazane, czego organ nie kwestionował. Zdaniem strony, w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto nie zostały wykonane zalecenia Sądu zaprezentowane we wcześniejszym wyroku, wydanym w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Zakamycze 2009). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 maja 2011 roku uchylił decyzję II, jak i I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego. W szczególności Sąd uznał, że w stanie faktycznym sprawy doszło do uchybienia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku jest stwierdzenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Zdaniem składu orzekającego, organ administracji nie poczynił wyjaśnień w odniesieniu do tej właśnie kwestii. Przy uwzględnieniu przepisów ustawy i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, Sąd uznał, że deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wytyczne, które organ powinien uwzględnić dokonując oceny materiału dowodowego w kontekście ustawowych przesłanek przyznania świadczenia. Konkludując Sąd wskazał, że organ miał obowiązek ustalić te wszystkie okoliczności, by móc stwierdzić, czy obowiązek przymusowej pracy skarżącej przybrał szczególnie dotkliwą formę, gdyż był połączony z wysiedleniem rozumianym jako przymusowa zmiana miejsca pobytu. Tymczasem organ z niezrozumiałych powodów uznając, że dokumenty złożone przez stronę nie były wystarczające zaniechał podjęcia jakichkolwiek innych działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy. Organ w szczególności nie podjął żadnych czynności zmierzających do potwierdzenia okoliczności wysiedlenia ojca skarżącej do pracy, odległości od miejsca zamieszkania, a przede wszystkim samego faktu deportacji. Okolicznością bezsporną jest to, iż w miejscowości Burzenin zorganizowany został poligon wojskowy, co już wskazuje na to, że skarżąca została wyrwana z dotychczasowego środowiska. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, organ ponownie odmówił przyznania stronie rzeczonego uprawnienia. Po rozpoznaniu środka odwoławczego strony, organ utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, lektura akt administracyjnych, w tym treści rozstrzygnięć zapadłych w sprawie nie potwierdza realizacji wytycznych zawartych we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrok ten nie był kwestionowany przez organ, zatem jest prawomocny, a zalecenia zawarte w jego treści obligują Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ich zastosowania. Tymczasem, organ, mimo iż podjął działania w celu uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, to jego oceny dokonał z pominięciem wskazówek Sądu co do rozumienia istotnej treści przepisu, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i sposobu jego zastosowania w okolicznościach faktycznych tej sprawy. Innymi słowy, wnioski organu wyciągnięte ze zgromadzonych dowodów zawierają wykładnię przepisów prawa sprzeczną z ocena prawną wyrażoną przez Sąd, co stanowi naruszenie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis art. 2 pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ stanowił, iż represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z treści zacytowanego przepisu i z uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie wynika, iż z "deportacją" mamy do czynienia wówczas, gdy nastąpiło przymusowe wywiezienie, związane ze zmianą miejsca pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Deportacji nie można zaś odnosić wyłącznie do odległości między rodzinną miejscowością strony, a miejscem w które została przesiedlona. Nieuprawnionym pozostaje ,w świetle brzmienia powyższej normy prawnej jak i wskazań sądu , co do jej rozumienia, rozróżnianie "wywiezienia" i "wysiedlenia" dla oceny spełnienia przesłanki "deportacji" Podkreślić więc należy, iż z ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez organ byłą dowolna i jako taka sprzeczna z treścią art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z regulacją tego przepisu, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ nosi znamiona arbitralności gdyż nie odnosi się bezpośrednio do zgromadzonego w sprawie materiału w aspekcie przesłanki prawnej oraz pomija wskazania Sądu co do rozumienia jej treści. Tworząc przy tym nowe stany faktyczne–prawne, przez wprowadzenie rozróżnienia między "wysiedleniem" a "wywiezieniem", czego ustawa nie przewiduje. Dyskredytując pracę wykonywaną na rzecz okupanta jako przymusową w sytuacji, gdy pozwalała ona na zachowanie egzystencji. Chociaż z materiału dowodowego nie wynika, by była to dobrowolna praca zarobkowa, za którą ojciec skarżącej otrzymywał wynagrodzenie i z której mógł w każdym czasie zrezygnować. Przeciwnie dowody w sprawie wskazują, iż rodzina skarżącej została wywieziona i skierowana do pracy bez ich zgody, a wykonywana praca, jeżeli pozwalała na utrzymanie rodziny to nie traciła waloru pracy przymusowej. Nie niweczy faktu spełnienia przesłanek ustawowych, uprawniających skarżącą do świadczenia pieniężnego okoliczność, iż sama skarżąca jako małe dziecko przebywając z rodzicami pracującymi na deportacji, nie była zmuszana do wykonywania tej pracy. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" przy zastosowaniu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku na mocy art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na zasądzoną kwotę złożył się wpis od skargi uiszczony przez skarżącą. k.o.