I OSK 956/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 1125/11 w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Wojewody [...]. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 1125/11 oddalił skargę M.Z. (dalej powoływany jako skarżący) na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania. Zaskarżony wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta decyzją z dnia 5 października 2009 r., nr [...] orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za część nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna 1. kat. [...] oraz nieruchomość oznaczoną jako parcela 1. kat. [...] obj. [...]b. gm. kat. [...] stanowiące własność F.Z., wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r., Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy i eksploatacji Cegielni [...] w N., na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.R.P nr 4, poz. 31), oraz za część nieruchomości l.kat. [...] obj. Kw [...]b.gm. [...], stanowiącą własność F.Z., wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy i eksploatacji Cegielni [...] w N., na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.R.P nr 4, poz. 31). Prezydent Miasta wskazał, że upływ terminu przedawnienia określony w art. 39 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., który nastąpił w przedmiotowej sprawie uniemożliwia obecnie orzekanie o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia opisanych nieruchomości. Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], - po ponownym, wskutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 837/10, rozpatrzeniu odwołań: skarżącego, S.Z.,Z.K.,F.Z. oraz F.Z. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołania F.Z. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżący dopiero pismem z dnia 22 listopada 1999 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości o łącznej pow. [...] ha będących własnością jego rodziców F. i F.Z. Jednakże w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji nie odnaleziono dokumentów świadczących o tym, że wywłaszczeni właściciele złożyli wcześniej wniosek o ustalenie odszkodowania. Zatem organ I instancji prawidłowo uznał, że w stosunku do F.i F.Z. w/w orzeczenie z dnia 31 maja 1952 r. stało się ostateczne najpóźniej w dniu 2 sierpnia 1971 r. (data zamieszczona na egzemplarzu orzeczenia załączonym do księgi wieczystej nr [...]). W świetle powyższego zdaniem Wojewody w rozpatrywanej sprawie Prezydent Miasta słusznie przyjął, iż upływ terminu przedawnienia określony w art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r., który nastąpił w przedmiotowej sprawie uniemożliwia obecnie orzekanie o ustaleniu odszkodowania. Z powyższą decyzją Wojewody z dnia [...] maja 2011 r. nie zgodził się M.Z., reprezentowany przez adwokata M.G. i pismem z dnia 8 czerwca 2011 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 powołanego dekretu wywłaszczeniowego w zw. z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r., Nr 17, poz. 70 z późniejszymi zmianami) w zw. z 96 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r., Nr 22, poz. 99 z późniejszymi zmianami) w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 1 w zw. z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t. jedn. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późniejszymi zmianami) w zw. z art. 105 §1 K.p.a. w zw. z art. 30 § 4 K.p.a. polegające na ich błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu poprzez niezasadną odmowę ustalenia i wypłaty odszkodowania za w/w nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. do sygn. akt [...], pomimo, iż termin ustalenia i wypłaty odszkodowania pozostaje otwarty, albowiem - wbrew stanowisku organów administracyjnych obu instancji -ustalenie chwili z którą orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji nie może nastąpić na podstawie daty widniejącej na odpisie tego orzeczenia, które zostało złożone do ksiąg wieczystych, przy jednoczesnym braku dowodu doręczenia odpisu stronom przez organ administracji; oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 K.p.a. polegające na niezasadnym przyjęciu, iż w/w orzeczenie o wywłaszczeniu zostało doręczone F.Z. i F.Z. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości powyższej decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanym wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że w świetle powołanego art. 39 dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r. – przewidującego przedawnienie odszkodowania po upływie 3 lat od dnia kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, konieczne jest ustalenie, w którym dniu opisane orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. stało się ostateczne. W tej kwestii – mając na uwadze, że powyższe orzeczenie dotyczyło kilkudziesięciu wywłaszczanych osób - zasadnie organy obydwu instancji przywołały treść art. 24 ust. 1 dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r., zgodnie z którą w przypadku, gdy orzeczenie dotyczyło większej liczby właścicieli orzeczenie mogło być im podane do wiadomości w trybie art. 18 ust. 2, tj. za pomocą obwieszczeń wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. Jak ustalono na podstawie obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w kwietniu 1952 r. (brak określenia dnia w niniejszym dokumencie) nr [...] w gminach katastralnych: Z., K. powiatu miejskiego K. oraz R. i Z. powiatu k., w tym póz. [...] i [...] co do parcel l. kat. [...] i l.kat. [...] obj. [...] b. gm. kat. i Z. stanowiących własność F.Z. oraz części parceli l. kat. [...] stanowiącej własność F.Z. Tym samym trzeba uznać, iż wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w przedmiotowej sprawie nastąpiło przed dniem 1 lipca 1956 r., a więc do sprawy ustalenia odszkodowania za w/w parcele znajdują zastosowanie przepisy powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Zdaniem Sądu I instancji organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły, że orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 31 maja 1952 r. stało się ostateczne z dniem 18 maja 1964 r. w stosunku do F.Z., natomiast w stosunku do F.Z. orzeczenie stało się ostateczne z dniem 2 sierpnia 1971 r. Zatem organy obu instancji słusznie przyjęły, iż ani F.Z. ani F.Z. nie złożyli, w czasie trwania ustanowionego ówczesnymi przepisami trzyletniego okresu biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, wniosku o wydanie orzeczenia ustalającego odszkodowanie. W tym miejscu podnieść należy także, iż jak wynika ze zgromadzonych akt administracyjnych, F. i F.Z. nie przedstawili również dowodów zaprzeczających powyższym ustaleniom. Tym samym biorąc pod uwagę powyższe uregulowania, zawarte w dekrecie wywłaszczeniowym z 1949 r., roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r., nr [...] – ostatecznym w toku instancji - przedawniły się z dniem 3 sierpnia 1974 r., albowiem dopiero pismem z dnia 22 listopada 1999 r. M.Z., reprezentujący S.Z. oraz F.Z., wystąpił z wnioskiem o "naprawienie krzywdy" wyrządzonej w 1952 r., a więc zdecydowanie po upływie terminu przedawnienia. Od powyższego wyroku skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 18 ust. 2 oraz art. 33 ust. 1 i 3 dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r. w zw. z art. 47 ust. 1 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 1 w zw. z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na ich błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu poprzez niezasadne przyjęcie, iż powołana decyzja wywłaszczeniowa z 31 maja 1952 r. stała się ostateczna najpóźniej w 1971 r. a to na skutek złożenia odpisu decyzji wywłaszczeniowej do akt księgi wieczystej przy jednoczesnym braku doręczenia decyzji F. i F.Z. oraz wobec braku ogłoszenia, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie, iż dochodzone roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu. W skardze kasacyjnej wskazano, że art. 33 ust. 1 i ust. 3 dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r. regulują odrębnie odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość a odrębnie za zniszczone zasiewy. Ponadto art. 18 ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego mówiący o ogłoszeniu jako formie podania do wiadomości decyzji wywłaszczeniowej został uchylony przed wydaniem powołanej decyzji wywłaszczeniowej. W konsekwencji brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna przed złożeniem przez skarżącego wniosku o ustalenie odszkodowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Sąd z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania - ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Dla skutecznego podania podstawy kasacyjnej konieczne jest szczegółowe wskazanie naruszonego przez Sąd I instancji przepisu oraz uzasadnienie zarzutu jego obrazy. Tego rodzaju stan rzeczy sprawia, że zarzuty skargi kasacyjnej wywierają doniosły wpływ na przebieg i wynik postępowania kasacyjnego, wyznaczając zakres wspomnianej kontroli instancyjnej. W przedmiotowej sprawie konstrukcja zarzutu naruszenia prawa materialnego uniemożliwia w zasadzie merytoryczną kontrolę zaskarżonego wyroku, który oparty jest o zastosowanie art. 39 ust. 1 dekretu wywłaszczeniowego i przyjęcie, że odszkodowanie w przedmiotowej sprawie uległo przedawnieniu. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 ust. 1 i 3 dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r. w powiązaniu z przepisami przejściowymi zawartymi w kolejnych ustawach wywłaszczeniowych z 1958 r., 1985 r. i 1997 r. nie został w ogóle uzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast domyślać się na czym miałaby polegać błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, które mówiły wyłącznie o tym do kogo i kiedy składa się wniosek o ustalenie odszkodowania. W niniejszej sprawie w zaskarżonym wyroku Sąd przyjął, że wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony dopiero w dniu 22 listopada 1999 r., a więc art. 33 ust. 1 i ust. 3 dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r. w ogóle nie był interpretowany czy stosowany przez Sąd I instancji, jako podstawa rozstrzygnięcia. Z kolei zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 powołanego dekretu wywłaszczeniowego, pomijając, już fakt że nie jest to przepis materialnoprawny, uzasadniono tym iż przepis ten – pozwalający zawiadomić właścicieli o wszczęciu postępowania poprzez obwieszczenie - został uchylony przed wydaniem wskazanej decyzji wywłaszczeniowej z dnia 31 maja 1952 r. Tymczasem przepis ten został wprowadzony do dekretu na mocy ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 4 poz. 25) jako art. 14 ust. 2. Natomiast w ogłoszonym obwieszczeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego tekście jednolitym dekretu (Dz. U. Nr 4, poz. 31) przepis ten z dniem 31 stycznia 1952 r. stał się art. 18 ust. 2. W związku z powyższym zarzut skargi kasacyjnej został skonstruowany w taki sposób, że z uwagi na jego treść niemożliwym stała się przez Sąd jego ocena. W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona. Mając na uwadze, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.