II OZ 394/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. Z. i Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 979/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. Z. i Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu wniosku skarżących W. Z. i Z. Z., odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że oświadczenie skarżących dotyczące ich sytuacji majątkowej i rodzinnej, jak też uzupełniające je oświadczenie nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżących. Skarżący, mimo wezwanie, nie nadesłali żądanych dokumentów (wyciągów lub wykazów z posiadanych kont bankowych, dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania), oświadczając, że nie posiadają na swoim koncie zapasu środków za okres 3 miesięcy, a jedyne miesięczne wydatki to koszt opłaty za energię elektryczną w wysokości 150 zł. Nienadesłanie żądanych dokumentów uniemożliwiło dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżących. Ponadto zadeklarowana przez skarżących wysokość dochodów w kwocie 0 zł budzi zasadnicze wątpliwości, co do prawdziwości złożonego oświadczenia. Sąd uznał za mało wiarygodne twierdzenia skarżących, że nie uzyskują żądnych dochodów, przy założeniu, że utrzymują czteroosobową rodzinę (skarżący oraz dwoje niepracujących i kontynuujących naukę dzieci) oraz dom i mieszkanie (każde o pow. 120 m2). Nie wystarczające jest samo twierdzenie skarżących, że są zadłużeni. Skarżący wnieśli zażalenie na to postanowienie, podnosząc, że wadliwie Sąd pierwszej instancji uznał, że ich twierdzenia o braku dochodów są mało wiarygodne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. poz. 270), dalej P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazali, że spełnią przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawili pełnych i rzetelnych informacji dotyczących ich sytuacji majątkowej. Skarżący pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonali, w szczególności nie przedstawili wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie. Skarżący ograniczyli się jedynie do niepopartego żadnymi dokumentami twierdzenia, że na swoim koncie nie posiadają żadnych środków finansowych. Ponadto skarżący podnieśli, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 150 zł miesięcznie (prąd). Skarżący nie wyjaśnili w jaki sposób pokrywają koszty utrzymania siebie i dwóch uczących się córek oraz koszty utrzymania (czynsze, podatki) posiadanych nieruchomości: domu o pow. 120 m2, mieszkania o pow. 120 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 16 ha., koncentrując się jedynie na twierdzeniach, że nie posiadają żadnych dochodów. Trudno uznać, za wiarygodne, że skarżący są w stanie utrzymać siebie, córki oraz posiadane nieruchomości nieuzyskując jakichkolwiek dochodów. Należy także zwrócić uwagę, że skarżący w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że z tytułu gospodarstwa rolnego uzyskują dochody w wysokości około 20 000 zł rocznie i dopiero w kolejnym wniosku podnieśli, że dochód 20 000 zł to jedynie statystyczne przeliczenie dochodów z 11 ha gruntów rolnych, podczas gdy w rzeczywistości nie uzyskują żadnych dochodów z tytułu posiadanych gruntów, ponieważ nie pozwala im na to stan zdrowia. Rozbieżności w twierdzeniach skarżących podważają wiarygodność ich oświadczeń w tym zakresie. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, iż strona, nieprzedstawiając żadnych dokumentów, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są gołosłowne twierdzenia, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, bez poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.