I SA/Wa 1550/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami państwa oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. L., utrzymał w mocy od decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia G. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. Z. nieruchomości w miejscowości B., gmina [...], powiat [...] w dawnym województwie [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia 20 grudnia 2010 r. G. L. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez M. Z. w miejscowości B. na dawnych tzw. [...]. Postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty następcom prawnym M. Z. z tytułu pozostawienia nieruchomości w miejscowości B. zostało wszczęte na wniosek B. Z. oraz B. Z. złożony dnia 29 stycznia 2008 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim i zostało zakończone wydaniem decyzji w dniu [...] lipca 2010 r. W decyzji tej organ I instancji potwierdził B. Z. oraz B. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. Z. przedmiotowej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W aktach sprawy wskazanego postępowania znajduje się uwierzytelniona kserokopia decyzji z dnia [...] lipca 1985 r. nr [...] wydanej przez Konsulat Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w [...], z której wynika, że G. L. zmieniła obywatelstwo z polskiego na [...]. Do złożonego dnia 20 grudnia 2010 r. wniosku G. L. dołączyła dokumenty, o które zwrócił się [...] Urząd Wojewódzki pismem z dnia 1 stycznia 2011 r., a w szczególności: oświadczenie o miejscach zamieszkania oraz oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Wojewoda [...] zawiadomieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r. poinformował G. L. o prawie do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym stosownie do art. 10 § 1 kpa. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r. odmówił potwierdzenia G. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. Z. przedmiotowej nieruchomości, wskazując, że wniosek G. L. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty na podstawie ustawy zabużańskiej został wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem G. L. złożyła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska Minister wyjaśnił, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy w przypadku niespełnienia wymogów o których mowa w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przy czym stosownie do art. 57 § 5 kpa termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, za poświadczeniem przedłożenia, do organu administracji publicznej, nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, złożone w polskim urzędzie konsularnym, złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej, złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku, złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wniosek G. L. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami kraju został złożony dnia [...] grudnia 2010 r., tj. po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Terminu tego nie można przywrócić, gdyż jest to termin prawa administracyjnego materialnego i nie podlega przywróceniu, nawet pomimo uchybienia temu terminowi bez winy osoby ubiegającej się o jego przywrócenie. W związku z powyższym nie ma w tym przypadku zastosowania art. 58 § 1 kpa, ponieważ przepis wyrażony w tym artykule odnosi się do terminów prawa procesowego, a nie materialnego. W przypadku uchybienia terminowi do złożenia opisanego wniosku organ I instancji jest zobowiązany zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W oparciu o akta przedmiotowej sprawy organ odwoławczy nie może podzielić podnoszonej przez skarżącą kwestii udzielenia informacji przez [...] Urząd Wojewódzki o niezakończeniu postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez M. Z. Z akt sprawy skarżąca posiadała wiedzę na temat decyzji wydanej w tym przedmiocie wobec jej rodzeństwa już w momencie składania wniosku. Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu od odmownej decyzji Wojewody [...] wskazał, że organ I instancji był zobowiązany do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie. Obowiązek taki wynika z naczelnej zasady postępowania administracyjnego - zasady prawdy obiektywnej. Z uwagi na powyższe organ I instancji wezwał stronę postępowania do przekazania oświadczeń o miejscach zamieszkania oraz o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Minister wskazał również, że fakt ponownego nadania obywatelstwa polskiego G. L. na podstawie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2010 r. nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania. Nawet gdyby przyjąć, że ponowne nabycie obywatelstwa polskiego w dniu [...] kwietnia 2010 r. stanowi nowy, nieznany organowi wydającemu rozstrzygnięcie merytoryczne fakt, to i tak w konsekwencji wniosek G. L. wobec braku wcześniejszego wniosku złożonego w terminie nie stanowi okoliczności, która wpłynęłaby na odmienne rozstrzygnięcie przez organ I instancji. Od dnia [...] lipca 1985 r. do dnia [...] grudnia 2008 r. G. L. posiadała obywatelstwo [...], a zatem nie spełniała warunku zawartego w art. 2 ust. 2 powołanej ustawy zabużańskiej. Ponadto w aktach sprawy znajduje się oświadczenie G. L. z dnia [..] lutego 1992 r., w którym oświadcza, że nie będzie się starała o nabycie w Polsce nieruchomości w zamian za mienie nieruchome pozostawione poza granicami Polski, jak również, że wyraża zgodę na nabycie w Polsce nieruchomości lub innej rekompensaty przez siostrę składającej oświadczenie, tj. B. Z. W odniesieniu do niniejszego organ odwoławczy wskazał, iż skarżąca do dnia wydania rozstrzygnięcia merytorycznego wobec B. Z. i B. Z. nie podjęła żadnych czynności, które świadczyłyby o zmianie lub unieważnieniu powyższego oświadczenia woli. Mając powyższe na uwadze Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (uzupełnioną pismem z dnia 5 września 2011 r.) złożyła G. L. W uzasadnieniu skargi podniosła, że termin do składania wniosków o prawie do rekompensaty upływał 31 grudnia 2008 r., lecz w tym czasie nie posiadała ona obywatelstwa polskiego i dlatego Wydział Geodezji nie chciał przyjąć jej wniosku, choć informowała, że od stycznia 2007 r. czekała na polskie obywatelstwo oraz że posiada numer NIP i dostaje polską emeryturę. W ocenie skarżącej jej wniosek z dnia [...] grudnia 2010 r. winien być dołączony do wniosków jej rodzeństwa, które to postępowanie zostało zakończone pozytywną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., a nie wszczynać odrębne postępowanie administracyjne. Zdaniem skarżącej zaszły zatem w jej sprawie przesłanki z art. 145 kpa. Równocześnie skarżąca podniosła, że zgodnie z jej oświadczeniem dnia [...] lutego 1992 r. zrzekła się ona swoich praw do [...] spadku po dziadku na rzecz swojej siostry, lecz organ w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. nie uwzględnił tego faktu i jej siostra nie otrzymała [...] rekompensaty. W odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny w sprawie został prawidłowo ustalony przez organy i znajduje potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, dlatego Sąd akceptując te ustalenia dokonał kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 powołanej ustawy. Jednocześnie art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Z przepisu tego wynika zatem, że postępowanie w danej sprawie może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Nadto ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia takiego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zachowanie tego terminu jest tym samym warunkiem koniecznym do merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego bezskutecznym upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa, a więc następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest zatem terminem prawa materialnego, które to terminy są nieprzywracane, gdyż nie ma do nich zastosowania art. 58 § 1 kpa odnoszący się do terminów prawa procesowego. Przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy prawa określające dany termin. Powołana ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje natomiast możliwości przywrócenia terminu wskazanego w jej art. 5 ust. 1. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze G. L. złożyła pisemny wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w dniu [...] grudnia 2010 r., czyli dopiero po ponownym nadaniu skarżącej przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej w dniu [...] kwietnia 2010 r. obywatelstwa polskiego. Brak jest jakichkolwiek dowodów i skarżąca również nie przedstawiła takich na potwierdzenie swoich zarzutów, że przed dniem 31 grudnia 2008 r. w jakiejkolwiek formie (pisemnej czy ustnej) skarżąca złożyła przedmiotowy wniosek. Prawidłowo organ uznał, że za taki nie można uznać wcześniejszych wniosków rodzeństwa skarżącej B. Z. i B. Z., które składane były jedynie w ich własnym imieniu. Fakt ten potwierdza zarówno pismo B. Z. ze stycznia 2008 r. (bez daty) skierowane do Wojewody [...] (k-41 akt adm.), pismo Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. (k-15 akt adm.), pismo Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] kwietnia 2002 r. (k- 13 akt adm.) jak i oświadczenie samej skarżącej z dnia [...] lutego 1992 r. (k-4 akt adm.), w którym skarżąca stwierdziła, że "...nie będę się starała o nabycie w Polsce nieruchomości w zamian za mienie nieruchome pozostawione poza granicami Polski i wyrażam zgodę na nabycie w Polsce nieruchomości lub innej rekompensaty przez moją siostrę B. Z....". Jak wynika z akt sprawy wnioski rodzeństwa skarżącej zostały pozytywnie rozpatrzone. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Wojewoda [...] potwierdził B. Z. oraz B. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez poprzednika prawnego M. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz przyznał im, odpowiednio do udziałów w spadku po M. Z., rekompensatę pieniężną. Odnosząc się bezpośrednio do treści zarzutów zawartych w złożonej skardze wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 63 ust. 1-3 oraz ust. 4 Kodeksu postępowania administracyjnego podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, a także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Przy czym organ administracji publicznej jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda. W przypadku wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego organ jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania przez doręczenie urzędowego poświadczenia odbioru na wskazany przez wnoszącego adres elektroniczny. Osoba składająca podanie ustnie powinna swoją wolę ustnego wniesienia podania wyraźnie i jednoznacznie zamanifestować, zaznaczając iż składa określonej treści wniosek i żądając przedstawienia jej protokołu z zaprotokołowanym żądaniem do podpisania (wyrok NSA z dnia 27 maja 2009 r. sygn. akt II GSK 957/08, LEX nr 535031). Nadto zauważyć należy, że w interesie każdej osoby wnoszącej do organu administracji publicznej jakikolwiek wniosek (pismo, żądanie) leży uzyskanie od organu stosownego potwierdzenia. Zgodnie z powołanymi obowiązującymi regulacjami wniosek, pismo wnieść można do organu osobiście, ale i za pośrednictwem m.in. publicznego operatora świadczącego usługi pocztowe. W obu przypadkach możliwie jest uzyskanie potwierdzenia dokonania tej czynności, co stanowi wiarygodny, a w praktyce nawet niepodważalny dowód wniesienia wniosku (pisma, żądania). Z tego względu osoby mające interes w skierowaniu do organu określonego oświadczenia wiedzy lub woli powszechnie żądają potwierdzenia dokonania takiej czynności, bądź korzystają z usług publicznego operatora świadczącego usługi pocztowe zabezpieczając się tym samym przed negatywnymi dla nich skutkami ewentualne braku właściwych dokumentów w aktach sprawy. Uzasadnione jest to po prostu doświadczeniem życiowym oraz przezornością. Dziwi tym samym, że skarżąca rzekomo wnosząc przedmiotowy wniosek, tak wszakże istotny dla niej, nie zażądała od pracownika organu żadnego odpowiedniego dowodu na jego przyjęcie lub ewentualnie odmowę przyjęcia. Wobec powyższego nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym fakt złożenia przedmiotowego wniosku przed dniem 31 grudnia 2008 r. jedynie niczym nie potwierdzone przekonanie skarżącej, że takiej czynności dokonała. Odnosząc się natomiast do zarzutów przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...] września 2011 r. a częściowo także w skardze (t.j. nieprawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania i pominięcie skarżącej jako strony postępowania zakończonego powołaną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nieprzyznanie siostrze skarżącej wyższej rekompensaty, zakończenie przedmiotowego postępowania pomimo ponownego uzyskania obywatelstwa polskiego przez skarżącą, niedopuszczenie skarżącej do postępowania zakończonego powołaną decyzją administracyjną, naruszenie przez Wojewodę, w ocenie skarżącej, w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. zasad postępowania administracyjnego m.in. zawartych w art. 7, 9 oraz art. 28 i art. 104 § 2 kpa, wystąpienie przesłanek z art. 145 kpa) wyjaśnić należy, że w całości dotyczą one innego postępowania administracyjnego, które nie może być przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu sądowym dotyczącym oceny legalności decyzji Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Postępowanie, którego dotyczą powołane zarzuty, zostało zakończone przez Wojewodę [...] wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., którą organ ten potwierdził B. Z. oraz B. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez poprzednika prawnego M. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz przyznał im, odpowiednio do udziałów w spadku po M. Z., rekompensatę pieniężną. Zarzuty te, jako dotyczące innego postępowania administracyjnego, zakończonego odrębną decyzją administracyjną, nie mogą wywrzeć oczekiwanego przez skarżącą skutku w postępowaniu dotyczącym oceny prawidłowości wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r., która z przyczyn formalnych (przekroczenie ustawowego terminu do złożenia wniosku) odmawia skarżącej przyznania wnioskowanych praw. Postawione w powołanym piśmie zarzuty mogłyby być ewentualnie obecnie rozpatrywane jedynie w ramach jednego z trybów nadzorczych, o wszczęcie którego może wystąpić skarżąca. Przy czym podkreślić należy, że o fakcie ponownego uzyskania obywatelstwa polskiego skarżąca powiadomiła organ dopiero pismem z dnia [...] listopada 2010 r., czyli już po wydaniu przez Wojewodę [...] w dniu [...] lipca 2010 r. decyzji dotyczącej przyznania prawa do rekompensaty jej rodzeństwu. W tej sytuacji Sąd orzekający stanął na stanowisku, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Rozstrzygając sprawę organy prawidłowo zastosowały przepisy powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie uchybiły zasadom postępowania administracyjnego. Swoje stanowisko, zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa, wystarczająco przedstawiły i wyjaśniły w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.