I OZ 335/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SO/Wa 35/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.F. na zarząd Dzielnicy Włochy m. st. Warszawy postanawia: oddalić zażalenie. W niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SO/Wa 35/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J.F. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na Zarząd Dzielnicy Włochy m. st. Warszawy, wskazując, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zaznaczył, że pismami z dnia 8 listopada 2011 r. oraz z dnia 28 listopada 2011 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów, pozwalających na pełne wyjaśnienie jego sytuacji majątkowej i ponoszonych wydatków na utrzymanie i leczenie wnioskodawcy i jego żony. Mimo upływu wyznaczonych w powyższych pismach terminów, skarżący nie wykonał wezwań dotyczących złożenia żądanych dokumentów. Wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2012 r. również nie dołączył dokumentów, o których mowa w powyższych wezwaniach. Wobec tego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przy dochodzie rodziny dwuosobowej 2 633,08 zł brutto oraz posiadanych nieruchomościach: dwóch mieszkaniach, przy jednoczesnym nieudokumentowaniu możliwości płatniczych (np. ponoszonych kosztach związanych z utrzymaniem i leczeniem) nie ma podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie w całości i uwzględnienie wniosku dotyczącego przyznania prawa pomocy podkreślając, że do "zażalenia" z dnia 30 stycznia 2012 r. dołączył dwa postanowienia tego Sądu zwalniające go całkowicie od kosztów sądowych i przyznające pomoc prawną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: . Zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, w której mimo dwukrotnego wezwania przez Sąd pierwszej instancji do nadesłania dodatkowych dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić składane oświadczenia, wnioskodawca nie zastosował się do wezwania Sądu. Uznać zatem należy za zasadne stanowisko Sądu pierwszej instancji, który wobec nieusunięcia przez wnioskodawcę wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, odmówił przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie zostało wykazane, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 powołanej ustawy. Skoro wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to brak było w sprawie podstaw do zastosowania odstępstwa od zasady wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Dodać trzeba, że okoliczność, iż w innych sprawach sądowoadministracyjnych postanowieniami z dnia 4 czerwca 2008 r. i 8 kwietnia 2011 r. przyznano J.F. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.