II SA/Gd 738/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 czerwca 2011 r., nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej Z. C. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 12 maja 2010r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. akt K 49/07 (Dz.U. z 2009 r., nr 220, poz. 1734), odmówił przyznania Z. C. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego we wskazanej ustawie, gdyż skarżąca w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o jakiej jest mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r., K 49/07, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 21 czerwca 2010r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 maja 2010r. W piśmie z dnia 11 maja 2011r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej dodatku pieniężnego za pracę przymusową w III Rzeszy zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 2011r. Wskazała przy tym, że jako dziecko została wywieziona do innej miejscowości, gdzie wykonywała pracę przymusową. Pismem z dnia 26 maja 2011 r. Kierownik o Urzędu wezwał skarżącą do sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie trybu jego rozpatrzenia, a w szczególności czy ma to nastąpić w trybie zmiany bądź uchylenia decyzji na podstawie art. 154 k.p.a., wznowienia postępowania, czy też stwierdzenia nieważności decyzji. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca wniosła o dokonanie zmiany poprzednio wydanych decyzji i przyznanie jej świadczenia pieniężnego za pracę przymusową, ponownie wskazując na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011r. Decyzją z dnia 8 czerwca 2011 r. na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 21 czerwca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji dnia 12 maja 2010 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżąca nie sprecyzowała żądania odnośnie trybu rozpatrzenia jej wniosku, w związku z czym zakwalifikował go jako wniosek o uchylenie bądź zmianę decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Rozpatrując wniosek w tym trybie, organ uznał, że skarżąca nie wykazała interesu społecznego lub jej słusznego interesu, który przemawiałby za zmianą decyzji ostatecznej o odmowie przyznania świadczenia z tytułu pracy przymusowej. Organ stwierdził, że skarżąca została wysiedlona z rodzinnej miejscowości, jednakże nie było to powiązane z przymuszeniem do pracy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 11 lipca 2011r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 czerwca 2011r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, że prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Uwzględnienie wniosku skarżącej mogłoby nastąpić, gdyby wykazała ona, że przemawia za tym interes społeczny lub jej słuszny interes. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2004 r., sygn. akt II SA/Bk 428/04, w którym stwierdzono, że nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 k.p.a. jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Kierownik Urzędu stwierdził nadto, że ocena przedstawionych przez skarżącą dowodów na okoliczność wykazania przesłanek przyznania świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego decyzją z dnia 21 czerwca 2010r. Z. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na niezastosowaniu art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nadto, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy art. 16 § 1 k.p.a., polegające na uznaniu, że w sprawie istnieje stan res iudicata, gdy w związku ze zmianą stanu prawnego stan taki nie zaistniał. w konsekwencji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, art. 154 k.p.a., polegające na zakwalifikowaniu wniosku skarżącej z dnia 17 maja 2011 r. jako wniosku o uchylenie decyzji własnej, podczas gdy przedmiotowy wniosek powinien zostać rozpoznany jako wniosek o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 2 ustawy zmieniającej oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, polegające na niezastosowaniu art. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna, gdyż organ wadliwie rozstrzygnął wniosek skarżącej na podstawie art. 154 k.p.a. Skarżąca we wniosku wyraźnie wskazała na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 72, poz. 380). Ustawa ta w art. 2 stanowi, iż zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. następuje na wniosek strony. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę zmiany decyzji wydanych na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w jej dotychczasowym brzmieniu. W tej sytuacji brak było podstaw do zakwalifikowania przez organ wniosku, jako złożonego w oparciu o przepis art. 154 § 1 k.p.a. oraz pouczania skarżącej, iż jeżeli nie zgadza się z taką kwalifikacją może wybrać inny z trybów postępowania wskazanych w art. 145 § 1, 156 § 1 bądź 155 k.p.a. Rozważania organu w przedmiocie braku spełnienia przesłanki art. 154 k.p.a., z uwagi na fakt, iż za zmianą decyzji nie przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, są zatem bezprzedmiotowe. Przepis art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie uzależnia bowiem zmiany decyzji od takich warunków. Organ winien był zatem rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i orzec o tym, czy w aktualnym stanie prawnym skarżącej przysługuje świadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U Nr 87 poz. 395). Organ powinien przy tym uwzględnić zmianę treści art. 2 ust. 2 tej ustawy. W świetle aktualnej treści tego przepisu represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Wskazać należy, iż okoliczność, że w poprzednio wydanej decyzji organ uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. Nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa skarżącej do złożenia po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 lutego 2011 r. W cytowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstytucyjność uregulowania art. 2 ust. 2 ustawy, wyłączającego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia osoby deportowane do pracy przymusowej na terenie kraju i przedstawił argumentację na poparcie prawa do uzyskania tego świadczenia przez osoby wywiezione do pracy przymusowej na terenie kraju. Obecnie treść normy prawnej art. 2 ust. 2 ustawy uległa zmianie. Organ powinien dokonać w takiej sytuacji oceny, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek wywiezienia do pracy przymusowej w oparciu o nowe uregulowanie ustawy. Uregulowanie to nie wprowadza kryterium odległości, posługując się sformułowaniem deportacji, czyli wywiezienia do pracy przymusowej. Organ powinien zatem dokonać wykładni tego pojęcia na gruncie przepisu ustawy i po dokonaniu ustaleń faktycznych, ocenić zasadność wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 2 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżącą wpis sądowy oraz koszty zastępstwa procesowego. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.