II SA/Ke 756/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] numer [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia oddala skargę. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu zażalenia A. S. od postanowienia Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. z dnia [...] nr [...] o odmowie przywrócenia terminu na złożenie "oświadczenia o zaistnieniu okoliczności uniemożliwiających realizację przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego", na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że decyzją z dnia 27 listopada 2005r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. przyznał A. S. płatności dla gospodarstwa niskotowarowego na okres 5 lat, z zastrzeżeniem, że warunkiem wypłaty czwartej i piątej raty płatności będzie zrealizowanie przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty trzeciej płatności i złożone w ciągu 7 dni od wyżej wymienionego terminu oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia. Na mocy opisanej wyżej decyzji wypłatę III raty płatności zrealizowano w dniu 16 kwietnia 2008r. W dniu 2 września 2008r. A. S. złożył oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego. Uznając, że wymienione wyżej przedsięwzięcia nie zostały zrealizowane Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. decyzją z dnia [...] nr: [...] wstrzymał przyznane A. S. płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w czwartym i piątym roku. Wyrokiem z dnia 17 lutego 2010r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 39/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] nr: [...] utrzymującą w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w wyniku złożonego odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z dnia [...] o wstrzymaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w roku 4 i 5. Na decyzję organu II instancji została wniesiona skarga do WSA [...]. Wnioskiem z dnia 12 lipca 2011r. A. S. zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o niezrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego. Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. odmówił przywrócenia terminu stwierdzając, że A. S. nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. W zażaleniu na opisane wyżej rozstrzygnięcie A. S. podnosił, iż zarówno przyczynę niezrealizowania zadeklarowanego przedsięwzięcia (tj. przystąpienia do grupy lub organizacji producentów rolnych) jak i niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o którym mowa w § 9 ust. 3 rozporządzenia z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 286, poz. 2870 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, stanowiła długotrwała niezdolność do pracy jako producenta rolnego, potwierdzona załączonymi do wniosku dowodami, dokumentującymi zły stan zdrowia tj. orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, dziewięcioma sztukami kart wypisowych ze szpitali w okresie od 2008r. do 2011r. Zdaniem strony, praktycznie od 2001r., w tym również w terminie przewidzianym do złożenia oświadczenia przypadającym na dzień 23.10.2008r. znajdował się w takim stanie zdrowia, który uniemożliwiał mu dochowanie terminu złożenia stosownego oświadczenia. Organ II instancji dokonując oceny okoliczności mających wpływ na niezachowanie terminu do złożenia oświadczenia o którym mowa w § 9 ust. 3 rozporządzenia przytoczył cztery materialne przesłanki przywrócenia terminu określone w art. 58 § 1 i 2 kpa, wśród których wymienił m.inn. uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnił, że kryterium braku winy zachodzi wówczas, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której nie można było przezwyciężyć, choćby lekkie niedbalstwo wyklucza przywrócenie terminu. Organ wskazał, iż termin do złożenia przez producenta rolnego oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć (§ 8 ust. 1 pkt 2), ewentualnie oświadczenia o zaistnieniu okoliczności wymienionych w § 9 ust. 2 uniemożliwiających ich realizację (§ 9 ust. 3) wynosi 7 dni od dnia, w którym upłynął termin na zrealizowanie przedsięwzięć. Stosownie do § 8 ust. 1 zrealizowanie przedsięwzięć powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia wypłaty płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w trzecim roku realizacji planu. W oparciu o powyższe regulacje organ ustalił, iż w przedmiotowej sprawie termin do złożenia oświadczenia zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia upływał w dniu 23 października 2008r. W uzasadnieniu podniesiono, że rolnikowi znane były zasady przyznawania płatności dla gospodarstw niskotowarowych, o czym świadczy podpis na wniosku pomocowym, a nadto w decyzji z dnia 27 listopada 2005r. o przyznaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego wypłacanej przez 5 kolejnych lat, zawarto warunki odnośnie wypłaty czwartej i piątej raty tej płatności. W ocenie organu rolnik został należycie poinformowany o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków dotyczących przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Zdaniem organu, niezłożenie przez stronę w terminie oświadczenia o niezrealizowaniu przedsięwzięć zadeklarowanych we wniosku i planie rozwoju gospodarstwa niskotowarowego nastąpiło na skutek zaniedbania strony, zaś jego choroba nie stanowiła przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, skoro od momentu złożenia oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć wielokrotnie kontaktował się on z organami Agencji. Podkreślono również, że złożenie prośby o przywrócenie terminu dopiero w dniu 12 lipca 2011r. wskazuje, że A. S. nie spełnił także warunku do przywrócenia terminu. Organ uznał, iż składając oświadczenie w dniu 2.09.2008r. o zrealizowaniu przedsięwzięć strona miała możliwość wskazania faktu swojej długotrwałej niezdolności do pracy, czego jednak nie uczyniła. Nawet okoliczność, że strona we wrześniu 2009r. dowiedziała się o niezrealizowaniu przedsięwzięcia nie umożliwia przyjęcia zachowania terminu do złożenia prośby o jego przywrócenie. W uzasadnieniu stwierdzono, że A. S. wniósł prośbę nie tylko po terminie 7 dni, ale i bez dokonania czynności złożenia oświadczenia. Powyższe uniemożliwia przywrócenie stronie terminu, albowiem zgodnie z art. 58 § 3 kpa przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 art. 58 kpa jest niedopuszczalne. Organ zwrócił uwagę na brak należytej staranności strony w sytuacji, gdy 2.09.2008r. złożył oświadczenie, w dniach 8.10.2009r. i 30.12.2010r. odwołania, zaś wniosek o przywrócenie terminu dopiero w dniu 12 lipca 2011r. W skardze na Postanowienie nr [...] z dnia [...] Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa A. S. wniósł o jego uchylenie i poprzedzającego postanowienia organu I instancji oraz przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia. Skarżący podtrzymał argumentację odnośnie stanu zdrowia z którego wynikała długotrwała niezdolności do pracy producenta rolnego. Stwierdził, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. z dnia [...] jak również kolejnym z dnia 22.07.2009r. i następnie z dnia 9.08.2011r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, aktualnie z ważnością do 31.08.2012r. Dołączone do wniosku liczne karty wypisowe i informacyjne z różnych szpitali potwierdzają liczne schorzenia, dolegliwości oznaczające występowanie u skarżącego długoletniego złego stanu zdrowia skutkującego niezdolnością do pracy, a także samodzielnej egzystencji. W 2008r. w okresie: 19 marca, od 31 marca do 8 kwietnia, oraz od 27 października do 31 października 2008r. przebywał w Szpitalu – Klinice w K.. Z tego względu zdaniem autora skargi, przypadający na dzień 23 października 2008r. termin do złożenia oświadczenia, nie mógł być zachowany z braku jego winy. Podkreślił, iż stan zdrowia w jakim się znajdował był znany organowi, ponieważ sprawy w Agencji w jego imieniu załatwiała żona bądź jego brat. Skarżący zakwestionował twierdzenia organu odnośnie udzielania prawidłowych informacji i pouczeń wskazując, że najpierw Agencja dokonuje przelewu czwartej raty, a następnie podejmuje działania zmierzające do pozbawienia go tych należności, teraz zaś wywodzi, że rolnik nie dotrzymał terminu na złożenie oświadczenia z własnej winy. Zwrócił uwagę na zwłokę w rozpatrzeniu oświadczenia rolnika o wykonaniu założeń planu rozwoju gospodarstwa niskotowarowego złożonego w dniu 2.09.2008r., która uniemożliwiła złożenie rolnikowi oświadczenia zgodnie z § 9 ust. 3 w zw. z § 9 ust. 2 pkt 1 i w zw. z § 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia. Z podniesionych względów w ocenie skarżącego, nie był on w stanie podejmować racjonalnych decyzji w przedmiotowej sprawie tak w zakresie wykonania założeń planu rozwoju gospodarstwa niskotowarowego jak i wcześniejszego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia. Zarzucił, iż wbrew twierdzeniom Agencji wniosek z dnia 12 lipca 2011r. spełnia wymogi określone w art. 58 kpa, w tym w § 2 tego przepisu, jak również wymogi określone w art. 59 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 58 § 1 kpa, w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy oraz § 2 cyt. artykułu, który stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie dopełniając czynności, dla której określony był termin. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8/144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę, nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998r. (sygn. akt IV SA 1153/96, LEX nr 45637), brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Z regulacji zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich dotyczących wypłaty płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w czwartym i piątym roku wynika obowiązek złożenia przez producenta rolnego oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięć zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego (§ 8 ust. 1 pkt 2), ewentualnie w sytuacji, gdy realizacja tych przedsięwzięć była niemożliwa ze względu na zaistnienie chociażby jednej z następujących okoliczności: 1) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego; 2) wystąpienie klęski żywiołowej; 3) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych; 4) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie niskotowarowym producenta rolnego - oświadczenia o zaistnieniu tych okoliczności (ust. 3 § 9). W rozpoznawanej sprawie skarżący wnosił o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia, którego termin bezspornie upłynął w dniu 23 października 2008r, albowiem jak wynika z akt sprawy trzecia rata płatności została zrealizowana w dniu 16 kwietnia 2008r. We wniosku o jego przywrócenie złożonym w dniu 12 lipca 2011r. skarżący wskazywał jako przyczyny uzasadniające uchybienie terminu do dokonania tej czynności, długotrwałą niezdolność do pracy tj. okoliczność wymienioną w § 9 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Stanowisko Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...], że wskazana przez skarżącego okoliczność nie uzasadnia przywrócenia terminu do dokonania czynności tj. złożenia oświadczenia o zaistnieniu okoliczności uniemożliwiających realizację przedsięwzięć zgodnie z planem, w ocenie Sądu zasługuje na akceptację. Przedstawiona przez skarżącego dokumentacja w postaci orzeczeń Powiatowego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności w J. zaliczających A. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz kart leczenia szpitalnego dotyczących m.in. choroby Parkinsona, potwierdzają występowanie u rolnika licznych dolegliwości i schorzeń, które niewątpliwie utrudniają jego codziennie funkcjonowanie czy też wpływają na samodzielną egzystencję. Jednakże w ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, że stan zdrowia stanowi taką przeszkodę, która uniemożliwiłaby mu dokonanie czynności w terminie. Z uwagi na termin, który skarżący powinien zachować (28 października 2008r.) oraz fakt, że zły stan zdrowia nie był spowodowany nagłą, nie do przewidzenia chorobą, która pozbawiałaby logicznego myślenia, trudno przyjąć, iż dolegliwości związane ze stanem zdrowia uniemożliwiły skarżącemu w dłuższym okresie czasu tj. od dnia 23 października 2008r. do dnia 12 lipca 2011r. podejmowanie racjonalnych decyzji i w rezultacie dokonanie czynności polegającej na złożeniu oświadczenia. Wynikająca z orzeczeń Powiatowego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności w J. niepełnosprawność skarżącego istniejąca od 2001r. nie umożliwiła bowiem, jak słusznie zauważył organ II instancji, wystąpienia w 2005r. z wnioskiem o przyznanie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, a w okresie po zrealizowaniu przez organ wypłaty trzeciej transzy – podejmowania działań zmierzających do wykazania zrealizowania przedsięwzięć objętych planem. Świadczy o tym złożenie w dniu 2.09.2008r. oświadczenia zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia, a następnie odwołań od decyzji wstrzymujących płatności do gospodarstwa niskotowarowego w czwartym i piątym roku (8.10.2009r., 30.12.2010r.). Podobnie przebywanie na leczeniu szpitalnym, potwierdzone stosowną dokumentacją lekarską nie wskazuje, aby skarżący znajdował się permanentnie w takim stanie, który uniemożliwiałby mu złożenie oświadczenia o zaistnieniu okoliczności uniemożliwiających realizację przedsięwzięć. Nie można zatem przyjąć, że zły stan zdrowia wynikający z niepełnosprawności oraz potwierdzony hospitalizacją, w aspekcie rozpatrywania kryterium braku winy stanowił przeszkodę nie do pokonania. Brak jest także podstaw do uznania, że skarżący dochował minimum staranności przy dokonywaniu czynności, skoro okoliczności sprawy nie wskazują, iż w okresie od 23.10.2008r. do 12.07.2011r. nie był on w stanie skorzystać z pomocy osób trzecich. W rezultacie przedstawionych rozważań trafnie organ stwierdził, że skarżący nie spełnił również wymogu złożenia prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania uchybienia terminu. Zdaniem skarżącego, rozpatrzenie wniosku złożonego w dniu 2.09.2008r. z zachowaniem zasady szybkości postępowania, dawałoby mu przynajmniej możliwość złożenia w terminie do 23.10.2008r. oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 rozporządzenia. Zarzut ten jest nieuzasadniony. W ocenie Sądu, oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięć (§ 8 ust. 1 pkt 2) i oświadczenie o zaistnieniu okoliczności uniemożliwiających realizację przedsięwzięć (§ 9 ust. 3) wzajemnie się wykluczają. Okoliczności faktyczne, które uzasadniają złożenie każdego z powyższych oświadczeń są odmienne i nie mają na siebie wzajemnie wpływu. Za chybiony należy uznać zarzut udzielania przez organ nieprawidłowych informacji i pouczeń, albowiem przepisy rozporządzenia nie nakładają na Agencję obowiązku przypominania rolnikowi o złożeniu oświadczenia, nie ulega natomiast wątpliwości, że beneficjent otrzymujący pomoc powinien dołożyć należytej staranności, aby dotrzymać warunków na jakich pomoc przyznano, a takiej staranności jak już wyżej podniesiono skarżący nie dotrzymał. W tym stanie rzeczy stanowisko organu, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, co wyklucza możliwość przywrócenia terminu na zasadach przewidzianych w art. 58 kpa, jest prawidłowe. Z podniesionych wyżej względów, nie można zarzucić organowi naruszenia obowiązujących przepisów i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) Sąd oddalił skargę.