II FZ 311/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "J." Sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1814/11 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "J." Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 31 stycznia 2011 r., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj , czerwiec i lipiec 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1814/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek "J." sp. z o.o. z siedzibą w R. o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 grudnia 2011 r. strona skarżąca – "J." Sp. z o.o. z siedzibą w R. złożyła tożsame wnioski o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 31 sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2010 r. We wniosku skarżąca podała, że pozostaje obecnie w trudnej sytuacji finansowej, w roku 2010 poniosła stratę w wysokości 2 170 353,36 zł. Na skutek zmiany przepisów Spółka zmuszona była zapłacić podatek od gier z tytułu prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych o 277,8% podatku więcej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. W związku z tym Spółka obniża koszty funkcjonowania firmy. Ponadto z uwagi na niewydawanie kolejnych zezwoleń na prowadzenie powyższej działalności oraz nieprzedłużanie i w związku z tym wygasanie zezwoleń już posiadanych, Spółka ograniczyła prowadzenie działalności z 606 punktów do 179. Natomiast środki zgromadzone na rachunku bankowym wydatkowane są na bieżącą działalność. Do wniosku dołączone zostały dokumenty, z których wynika, ze kapitał zakładowy Spółki wynosi 2 336 820 zł, a wartość środków trwałych wg bilansu 7 281 028 zł. Rok obrotowy 2010 Spółka zamknęła wskazywaną stratą przy przychodzie na poziomie 27 891 456,19 zł według bilansu na dzień 31 lipca 2011 r. spółka na koniec roku posiadała w kasie i na rachunkach środki pieniężne w wysokości 2 036 055,08 zł. Na dzień 30 listopada 2011 r. zaś na rachunku w Banku spółdzielczym w B. miała zgromadzoną kwotę 107 641,75 zł. W dniu 23 grudnia 2011 r. referendarz sądowy wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) uznał, że nie zachodzą okoliczności, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wywiódł, że wskazana przez Spółkę strata w wysokości 2 170 353,36 zł. powstała przy bardzo dużym przychodzie, bo sięgającym aż 27 891 456,19 zł oraz że Spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą generującą spore zyski i na bieżąco reguluje wszelkie zobowiązania, co świadczy o tym, że nie utraciła płynności finansowej. W ocenie Sądu także argument, iż w porównaniu z rokiem 2009 spadły obroty Spółki nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że nawet ewentualny spadek przychodów w 2010 r. nie zmienia faktu, iż obiektywnie rzecz biorąc plasował się on na bardzo wysokim poziomie (wskazywane 27 891 456,19 zł). Ponadto Spółka posiada majątek znacznych rozmiarów (wartość środków trwałych wg bilansu 7 281 028 zł) oraz zgromadzone na koncie bankowym środki pieniężne. Ponadto Sąd zauważył, że w skład majątku Spółki nie wchodzą jedynie automaty do gry, obejmuje on również inne środki, które można spieniężyć, albo które mogą stanowić zabezpieczenie pod kredyt czy pożyczkę. W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia zwolnienia w jakiejkolwiek części i podniosła, że majątek Spółki nie może zostać spieniężony gdyż popyt na wchodzące w skład majątku automaty do gier jest obecnie zerowy, a ewentualna ich sprzedaż w oczywisty sposób doprowadziłaby do niewypłacalności Spółki. Co więcej sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Natomiast środki zgromadzone na rachunku bankowym z trudem wystarczają na regulowanie bieżących należności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji finansowej spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną spółki, porównał aktywa i pasywa, dokonał analizy możliwości finansowych Spółki na podstawie przedstawionych dokumentów. Sąd słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe stwierdzenie poparte jest danymi finansowymi spółki, tj. okolicznością, iż kapitał zakładowy skarżącej wynosi 2 336 820,00 zł, przychód za 2010 r. wyniósł 27.891 456,19 zł, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym Spółki znajdowała się kwota 107 641,75 zł, a wartość środków trwałych wyniosła 7 281 028,06 zł. Zasadności powyższej oceny nie mógł zmienić fakt poniesienia w 2010 r. przez spółkę straty w kwocie 2 170 353, 36 zł, gdyż wskazana wartość została przeanalizowana w świetle osiąganych przez Spółkę obrotów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W takiej sytuacji oczywiście należało przyjąć, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została przez stronę wykazana w stopniu uzasadniającym zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Warto podkreślić, że nawet gdyby Sąd pierwszej instancji został przekonany przez skarżącą, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie miał bezwzględnego obowiązku przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W art. 246 § 2 P.p.s.a. dyspozycję normy prawnej oparto bowiem na konstrukcji ograniczonego uznania, które musi być poprzedzone analizą sytuacji strony w świetle pkt 1 i 2. Stwierdzenie przez sąd zaistnienia przesłanek dopiero otwiera drogę do rozstrzygania, czy w danej sprawie przyznać prawo pomocy, czy też nie. Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 oraz art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.