II FZ 188/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA /del./ Danuta Małysz po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2012r. sygn. akt I SA/Rz 729/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 9 sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010r. postanawia 1/ oddalić zażalenie; 2/ zwrócić na rzecz S. F. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie kwotę zł 100,00 /sto/ uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Rz 729/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania skarżącemu S. F. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. We wniosku wskazał, że w 2010r. uzyskał wraz z żoną dochód w kwocie zł 25944,68, stanowiącej utrzymanie dla sześcioosobowej rodziny, w tym czworga dzieci, z których dwoje studiuje, jedno uczy się liceum, a jedno w szkole podstawowej, jako majątek wskazał dom o powierzchni 80 m², mieszkanie o powierzchni 136 m², dwa mieszkania córek, nieruchomość rolną o powierzchni 3,05 ha, inne nieruchomości o powierzchni 0,29 ha, a jako źródło dochodów rodziny - najem nieruchomości, z którego dochód brutto wynosi zł 2162,05 miesięcznie, i dochód córki z tego samego źródła – zł 250,00. Ponadto, wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżący oświadczył, że prowadzi wspólnie z żoną działalność rolniczą, bieżące wydatki finansuje z czynszów, jakie uzyskuje z wynajmowanych nieruchomości, posiada dwa samochody - Toyota Avensis z 1998r. i Rover z 1995r. oraz przedłożył decyzje o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej i w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, raport obrotów na koncie, kserokopie: umowy o kredyt z dopłatami A., decyzji o przyznaniu zasiłku celowego w związku z powodzią w 2010r. w wysokości zł 1000,00 i protokołu oszacowania szkód w związku z tym zdarzeniem, faktur za dostawę wody i odprowadzenie ścieków, za gaz, energię elektryczną, załącznika do faktury za usługi telekomunikacyjne, informacji o wysokości składek do KRUS i zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych /za 2009r./. Od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2011r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, skarżący wniósł sprzeciw. Sąd I instancji, odwołując się do brzmienia art.246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./, zwanej dalej "p.p.s.a.", w kontekście art.199 p.p.s.a., wskazał, że interesem wnioskodawcy jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść kosztów związanych z własnym udziałem w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz stwierdził, iż oświadczony stan posiadania oraz przedłożone dokumenty nie pozwalają przyjąć, że sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych. Zwrócił uwagę, że skarżący wybiórczo wykonał wezwanie do wykazania swojej sytuacji materialnej; przedłożone zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych pochodzi z połowy 2010r. i dotyczy 2009r., brak jest natomiast zaświadczenia o dochodach za 2010r. i 2011r., pomimo ich wyszczególnienia w załącznikach do pisma skarżącego z dnia 19.12.2011r. Podniósł, że zastąpić i uzupełnić informacji o sytuacji skarżącego nie mogą także dokumenty nazwane raportami z obrotów na koncie - w jednym z nich zawarty został wykaz transakcji od 9 do 17.08.2011 r., a w drugim, obejmującym rozliczenia od 1.09.2011r., nie odnotowano jakiejkolwiek transakcji. Zdaniem sądu, stwierdzenie, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy nie jest możliwe, nawet przy uwzględnieniu dokumentów świadczących o zniszczeniach spowodowanych przez powódź w 2010r. w jego gospodarstwie rolnym. Z tego tytułu, na podstawie przepisów szczególnych, przyznano skarżącemu zasiłek celowy w kwocie zł 1000,00 oraz uzyskał on kredyt obrotowy /zł 12000,00/ z dopłatami A., źródłem dochodów rodziny pozostaje bowiem również działalność rolnicza, w ramach której skarżący otrzymuje płatności dla rolnictwa, za 2011r. w kwocie zł 5425,72. Sąd stwierdził, że koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi wydatkami, a obowiązek partycypowania w kosztach postępowania dotyczy w szczególności tych, którzy posiadają stałe dochody. Przyznane sądowi prawo zwalniania od kosztów sądowych powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Skarżącego natomiast, będącego właścicielem kilku nieruchomości /gruntowych i budynkowych o przeznaczeniu mieszkalnym oraz związanych z działalnością gospodarczą/, dla którego źródłem utrzymania jest posiadany majątek generujący dochody, nie sposób uznać za osobę ubogą, dla której uiszczenie kosztów sądowych wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w uzasadnieniu którego stwierdził, że sąd I instancji błędnie przyjął, że osiągane przez niego dochody pozwalają na ponoszenie kosztów, wskazał, że straty w związku z powodzią wyniosły około zł 50000,00 oraz że prowadzi obecnie kilka postępowań sądowych, z którymi wiążą się opłaty i wydatki rzędu kilkudziesięciu tysięcy zł. Za błędne uznał też stanowisko sądu, że wykonał wybiórczo wezwanie do przedstawienia uzupełniających wyjaśnień i dowodów i wyjaśnił, że po 17.08.2011r. na rachunku bankowym nie były przeprowadzane operacje, gdyż został on zajęty. Do zażalenia dołączył uwierzytelnione kopie zaświadczeń o wysokości dochodów za rok podatkowy 2010. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione. Jak trafnie zauważył w zaskarżonym postanowieniu sąd I instancji, wynikającą z art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast instytucja prawa pomocy, uregulowana w przepisach art.243 i nast. p.p.s.a., ma umożliwić dostęp do sądu osobom, które kosztów takich nie są w stanie ponieść /w całości lub w części/. Osoba, która chce skorzystać z prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że nie może ponieść kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Znalazło to wyraz w brzmieniu art.246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania /pkt 1/; - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /pkt 2/. Ponadto z przepisu tego wynika, że osoba uczestnicząca w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej obowiązana jest przeznaczyć na pokrycie kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu wszystkich posiadanych środków poza koniecznymi dla utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji prawidłowo ocenił, że skarżący, żądający zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie niniejszej, nie wykazał, aby nie był w stanie kosztów tych ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie sposób bowiem przyjąć, aby osoba posiadająca kilka nieruchomości wynajmowanych dla uzyskania dochodów w kwocie niemal zł 26000,00 rocznie, a nadto posiadająca gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 3 ha, na którym prowadzona jest działalność rolnicza, w związku z czym w 2011r. uzyskała dopłaty w kwocie ponad zł 5400,00, nie była w stanie uiścić kosztów sądowych, z których najwyższą kwotą, jaką należy uiścić jednorazowo, jest wpis w kwocie zł 278,00 /według prawomocnego zarządzenia z dnia 21 października 2011r./. Racjonalnie bowiem oceniając, nawet gdyby środki na uiszczenie należnych w sprawie kosztów sądowych miały być każdorazowo uzyskane przez czasowe ograniczenie o kwotę tych kosztów nakładów na prowadzenie działalności rolniczej lub wydatków na wynajmowane nieruchomości, to nie mogłoby to wpłynąć na dochody skarżącego w taki sposób, aby zagrożone były środki utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.184 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić. Kwota zł 100,00, uiszczona przez skarżącego /bez wezwania/ na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w dniu 7 lutego 2012r. tytułem wpisu od zażalenia /k-73 akt sprawy/, podlega zwrotowi, na koszt skarżącego, na podstawie art.225 p.p.s.a., bowiem zgodnie z art.261 p.p.s.a. nie pobiera się opłat sądowych od zażaleń na postanowienia w przedmiocie prawa pomocy.