II GZ 82/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 27 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 1010/11 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie przewlekłości postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie I Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. (w punkcie drugim) oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2011 r., w przedmiocie przewlekłości postępowania egzekucyjnego. Ponadto, w punkcie pierwszym tego samego postanowienia Sąd I instancji odrzucił skargę J. S. na zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B.. Zdaniem Sądu I instancji, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a., bowiem wniesiona przez J. S. skarga jest oczywiście bezzasadna. Skarżący wnosząc skargę na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. zaskarżył rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wobec tego nie została spełniona przesłanka z art. 52 § 1 p.p.s.a., określająca dopuszczalność wniesienia skargi do sądu administracyjnego po wyczerpaniu środków zaskrzenia. Skutkowało to koniecznością odrzucenia skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 4 i 6 i § 3 p.p.s.a. II Zażalenie (nazwane "skargą na decyzję Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B.") na powyższe postanowienie w części dotyczącej punktu drugiego, złożył J. S.. Wniósł o zmianę tego orzeczenia w zażalonej części i przyznanie mu prawa pomocy w całości. Ponadto wniósł o umożliwienie mu udziału w posiedzeniu celem wykazania zasadności wniesienia skargi na "postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2011 r.", a także o ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, który w szczególności pomoże stronie wykazać, że skarga nie powinna zostać odrzucona przez Sąd I instancji, gdyż nie zachodzą ku temu podstawy. Zdaniem wnoszącego zażalenie, w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, że skarga "na pierwszy rzut oka" jest bezzasadna. Podniósł, że zachodzi uzasadniona obawa, że został w ten sposób pozbawiony prawa do sądu poprzez merytoryczne rozpoznanie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B.. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że na obecnym etapie postępowania przedmiotem badania Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zasadność oddalenia przez Sąd pierwszej instancji wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wobec stwierdzenia przez ten Sąd, że wniesiona przez stronę skarga jest bezzasadna i podlegała odrzuceniu. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie w zażalonej części odpowiada prawu. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej ustawodawca uzależnił od dwóch przesłanek, spośród których pierwsza musi być spełniona a druga nie może wystąpić. Pierwszą z przesłanek reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny, co oznacza, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 573). Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (zob. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 247 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., LEX 2011, a także powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Sąd I instancji przyjął, a skarżący tego nie zakwestionował, że skarga została wniesiona na postanowienie organu administracji I instancji. Zatem podlegała ona odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 i 6 w związku z art. 52 § 1 p.p.s.a. W sytuacji zakwalifikowania skargi do odrzucenia Sąd pierwszej instancji był uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., a to z kolei uzasadniało oddalenie wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy na ówczesnym etapie postępowania sądowego. Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w zażaleniu strona wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu, "który pomoże wykazać, że skarga nie powinna zostać odrzucona przez Sąd pierwszej instancji, gdyż nie zachodzą ku temu podstawy." Wniosek ten został złożony w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji rolą Sądu I instancji jest ustalenie, czy żądanie to jest nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, mającym na celu ustanowienie adwokata z urzędu, który byłby uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu I instancji odrzucającego skargę. W takim przypadku art. 247 p.p.s.a. nie będzie miał zastosowania, bowiem dopiero w takiej sytuacji oddalenie wniosku z powodów wskazanych w tym przepisie mogłoby pozbawiać stronę prawa do sądu (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.