I SA/Wa 1620/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, decyzją z [...] czerwca 2011 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2011 r. nr [...] orzekającą o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej Wojewody [...] z [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że ostateczną decyzją z [...] kwietnia 2007 r., Wojewoda [...] potwierdził na rzecz M.S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.S. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Wysokość rekompensaty została określona na kwotę [...] zł. Podstawą wydanej decyzji było orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] maja 1945 r., z którego wynika, że A.S. pozostawiła w J., pow. [...] majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego, składającego się z [...] ha gruntu, dom mieszkalny oraz budynki gospodarcze. W dniu 19 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek M.S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do wniosku strona dołączyła następujące dokumenty: - zaświadczenie archiwalne z [...] listopada 2008 r., uzyskane z Centralnego Archiwum Państwowego Litwy, wraz z tłumaczeniem przysięgłym w/w dokumentu, na które składają się dokumenty: zaświadczenie o mieniu Z. B., stan na [...] lipca 1923 r.; arkusz danych dotyczący przewidzianych do zajęcia na rzecz reformy rolnej gruntów, majątku [...], który był własnością Z.B. z dnia [...] stycznia 1940 r. sporządzony przez Zarządcę Gruntów Okręgu [...]; - zaświadczenie Urzędu Hipotecznego powiatu [...] z [...] stycznia 1940 r. dotyczące dworu [...], znajdującego się w powiecie [...], gmina D., będącego własnością Z.B. oraz aktu darowizny w/w majątku [...] na rzecz A.S.. - akt darowizny z [...] grudnia 1938 r., na mocy którego Z.B. przekazał A.S. majątek ziemski [...] z jeziorami [...], położony w gminie D., w powiecie [...]; - dokument Ministerstwa Rolnictwa, Departamentu Zarządzania Lasami, opatrzony datą [...] kwietnia 1940 r., dotyczący wywłaszczenia [...] ha lasów z majątku [...] należącego do A.S.; - oświadczenie A.S., właścicielki folwarku [...], z 8 marca 1940 r., skierowane do Inspektora ds. Rolnictwa Okręgu [...], z prośbą o wyłączenie spod parcelacji części majątku [...] o powierzchni [...] ha. Przedłożony przez wnioskodawcę materiał dowodowy w postaci dokumentów archiwalnych, przetłumaczonych przez tłumacza przysięgłego w listopadzie oraz w grudniu 2008 r. nieznany był organowi I instancji w dacie wydania decyzji z [...] kwietnia 2007 r. Dokumenty te wskazywały, iż powierzchnia nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej była inna, niż powierzchnia wskazana w ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2007 r., co mogło mieć wpływ na treść decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem nr [...] z [...] stycznia 2010 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 145, 149 i 150 § 1 kpa wznowił postępowanie w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w J., pow. [...] woj. [...] zakończonej decyzją ostateczną Wojewody [...] z [...] kwietnia 2007 r., nr [...]. Powodem wznowienia postępowania było wskazanie przez wnioskodawcę nowych dowodów zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. W ocenie organu, z całokształtu materiału dowodowego wynika, że nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w folwarku [...], gmina D., pow. [...] stanowiła do [...] grudnia 1938 r. własność Z.B.. Na mocy aktu darowizny z [...] grudnia 1938 r. własność majątku [...] z jeziorami [...], przeszła na własność A.S., z zastrzeżeniem przewłaszczenia [...] ha gruntów z folwarku [...] na rzecz gospodarzy wsi G., zgodnie z rozporządzeniem Starosty z [...] listopada 1936 r. nr [...]. Jak wynika z dokumentu Ministerstwa Rolnictwa Departamentu Zarządzania Lasami, opatrzonego datą [...] kwietnia 1940 r. oraz zaświadczenia z Centralnego Archiwum Państwowego Litwy z [...] listopada 2008 r. powierzchnia majątku [...] podlegała dalszym uszczupleniem. Potwierdza to treść oświadczenia A.S. z 8 marca 1940 r., skierowanego do Inspektora ds. Rolnictwa Okręgu [...], w którym właścicielka nieruchomości wskazała, iż pierwotnie powierzchnia majątku [...] wynosiła [...] ha. Z folwarku, sprzedano [...] ha oraz przekazano na potrzeby [...] [...] ha, wskutek czego powierzchnia majątku wynosiła [...] ha. Z tak ustalonej powierzchni, postanowieniem o wywłaszczeniu lasów prywatnych wywłaszczono [...] ha lasów, pozostawiając właścicielce [...] ha. Jak wynika z treści pisma właścicielki nieruchomości, pozostała część majątku została przeznaczona do parcelacji. Jak wynika z zaświadczenia o mieniu A.S. nr [...] z [...] listopada 2008 r., w postanowieniu Komisji ds. Rolnictwa, gminy I. z [...] października 1940 r. A.S. wymieniona jest jako właścicielka dworu [...] o powierzchni [...] ha, z czego do Państwowego Funduszu Rolnego wywłaszczono [...] ha gruntów. Decyzją z [...] lutego 2011 r. Wojewoda [...] odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Wojewody [...] nr [...] z [...] kwietnia 2007 r. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, ze w przedmiotowej sprawie nie odnaleziono dokumentów, które potwierdzałyby, iż powierzchnia majątku w momencie opuszczenia nieruchomości przez jej właścicielkę była inna aniżeli wskazana w decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2007 r. Za najbardziej miarodajną organ uznał powierzchnię nieruchomości wskazaną w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] maja 1945 r. tj. w dokumencie wydanym w dacie najbliższej dacie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał za najbardziej miarodajny dowód na okoliczność powierzchni pozostawionej nieruchomości orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] maja 1945 r., z którego wynika, że A.S. pozostawiła w J., powiat [...] majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego, składającego się z [...] ha gruntu, domu mieszkalnego oraz budynków gospodarczych. Podstawą w/w orzeczenia stanowiły zeznania świadków: J.K. i B.S.. Świadek J.K. zeznał, iż jesienią 1941 r. przeprowadzono parcelację majątku [...]. A.S. otrzymała z tego folwarku [...] ha ziemi wraz z domem mieszkalnym, spichlerzem, oficyną, oborą, stajnią, chlewem i domem dla służby. W czasie przeprowadzania parcelacji świadek był mierniczym, dlatego znał dokładną powierzchnię majątku pozostałą w wyniku parcelacji. Powierzchnię majątku pozostałą po parcelacji, tj. [...] ha potwierdził świadek B.S., który w latach 1943 – 1944 mieszkał w I., w odległości trzech kilometrów od posiadłości A.S., w której często bywał. Zdaniem organu istotne jest ustalenie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a nie w dniu 1 września 1939 r. Stąd niewątpliwie wyjątkowe znaczenie dowodu w postaci dokumentu zawierającego oświadczenie świadków. Orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] maja 1945 r. zostało oparte właśnie na zeznaniach świadków. Organ również wskazał, iż sama właścicielka mienia pozostawionego A.S. w oświadczeniu złożonym w dniu [...] czerwca 1989 r. przed notariuszem stwierdziła, ze posiadała nieruchomość położoną w J., składającą się z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha gruntu, domu mieszkalnego oraz budynków gospodarczych, czyli nie kwestionowała powierzchni nieruchomości podanej w orzeczeniu PUR. Z tych względów organ odwoławczy uznał, że Wojewoda [...] słusznie i w zgodzie ze stanem faktycznym oraz prawnym odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Wojewody [...] z [...].04.2007 r. W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa M.S. skarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 77 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na nie zebraniu i nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a w szczególności dowodów świadczących o powierzchni nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w dacie 1 września 1939 r.; 2. naruszenie art. 80 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i dokonanie oceny dowodów w sposób dowolny a nie swobodny, a poprzez dokonanie takiej oceny uznanie, iż okoliczność posiadania [...] ha nie została udowodniona; 3. naruszenie art. 136 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na nie przeprowadzeniu przez organ II instancji postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie i oparcie się tylko i wyłącznie na dowodach zgromadzonych przez organ I instancji; 4. naruszenie art. 1 w zw. z art. 6 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu przy ustalaniu powierzchni nieruchomości daty dowolnej, która nie jest oparta na żadnej podstawie prawnej. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2007 r. nastąpiło w oparciu o podstawę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa jaką stanowią istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. W rozpoznawanej sprawie tymi nowymi dowodami są dokumenty złożone przez skarżącego do organu a pozyskane przez niego z Centralnego Archiwum Państwowego Litwy, szczegółowo wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i załączone do materiału dokumentacyjnego. Dokumenty te pochodzą z lat 1938-1940 i wynika z nich, że w tym czasie majątek ziemski [...], znajdujący się w powiecie [...] i stanowiący własność matki skarżącego A.S. pierwotnie miał powierzchnię [...] ha. Powierzchnia majątku ulegała uszczupleniem na skutek rozporządzeń jego właścicielki i ostatecznie wynosiła [...] ha. Z tak ustalonej powierzchni w 1940 r. wywłaszczono najpierw lasy w ilości [...] ha a następnie wywłaszczono [...] ha gruntów W sprawie jest bezsporne, że A.S. repatriowała się do Polski w styczniu 1945 r. Decyzją z [...] kwietnia 2007 r. Wojewoda [...] przyznał jej spadkobiercy M.S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego matkę nieruchomości w J. woj. [...]. Do ustalenia wysokości rekompensaty przyjęto, że A.S. pozostawiła poza obecnymi granicami R.P. gospodarstwo rolne składające się z [...] ha gruntu, domu mieszkalnego oraz budynków gospodarczych. Wielkość pozostawionego mienia została przyjęta w oparciu o orzeczenie PUR z [...] maja 1945 r., które z kolei zostało wydane na podstawie zeznań świadków J.K. i B.S., wskazanych przez A.S.. Takie mienie potwierdziła również sama właścicielka w oświadczeniu, na którym jej podpis został poświadczony notarialnie w dniu [...] czerwca 1989 r. oraz w podaniu z 12 kwietnia 1988 r. Sama właścicielka w powołanym podaniu wskazała, że mienie to zostało jej pozostawione przez władze litewskie z jej majątku [...] w 1940 r. Taki też stan majątku został przez organy przyjęty jako pozostawiony przez właścicielkę w dacie opuszczenia byłego terytorium R.P. w styczniu 1945 r. Natomiast we wznowionym postępowaniu skarżący domaga się, by dla ustalenia wysokości rekompensaty przyjąć nieruchomości, które stanowiły własność A.S. w dniu 1 września 1939 r. Bowiem zdaniem skarżącego wszelkie działania dotyczące pozostawionych przez jego matkę nieruchomości były związane z wojną 1939 r. i w związku z tym przyjęcie daty 1 września 1939 r. jest prawidłowe i niezbędne dla realizacji celu ustawy z 8 lipca 2005 r. Należy stwierdzić, że stanowisko organów obu instancji co do tego, że dla ustalenia wysokości rekompensaty istotne jest jakie nieruchomości zostały pozostawione przez właściciela poza obecnymi granicami RP na datę opuszczenia byłego terytorium RP jest prawidłowe. Wynika to z celu jakiemu ma służyć rekompensata przyznana na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) Uregulowane tą ustawą prawo do rekompensaty wywodzi się z przysługującego wcześniej prawa zaliczenia. Problematyka tzw. roszczeń zabużańskich była w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia wojny rozpoczętej w 1939 r. wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych jak np. w ustawie z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), czy w ustawie z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Powyższe ustawodawstwo uzupełniało też orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego. Natomiast źródła zobowiązań Państwa Polskiego do przyznania rekompensaty znajdują się w umowach republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...). Nie ulega wątpliwości, że powyższe regulacje prawne wiązały prawo Zabużan do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione, zawsze z faktem zmiany granic Państwa Polskiego, która dokonała się po 1944 r. W tym też kontekście prawo do tych świadczeń zaprezentował Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K2/04 (opubl. OTK 2004 w 11/A, poz. 117), stwierdził, że układy republikańskie kreowały zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej rozliczeń z obywatelami polskimi, którzy utracili mienie nieruchome w związku ze zmianą granic na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. Tak więc zobowiązania, które powstały na mocy umów republikańskich były wprowadzone do wewnętrznego porządku prawnego kolejnymi regulacjami. Należy podkreślić, że od początku tych regulacji akcentowane było zobowiązanie Państwa Polskiego do rozliczeń z obywatelami polskimi, ale w związku ze zmianą granic na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. Natomiast celem regulacji prawnych w tzw. ustawach zabużańskich jak i obecnie obowiązującej ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa (..) nie było rekompensowanie szkód jakie obywatele polscy ponieśli w majątku pozostawionym poza obecnymi granicami RP na skutek działań podejmowanych przez władze innych państw. W rozpoznawanej sprawie wynika z dowodów, które skarżący złożył do akt, a które skutkowały wznowienie postępowania, że A.S. utraciła własność majątku [...] w 1940 r. wskutek jego nacjonalizacji przez władze Litwy. Tak więc w chwili opuszczenia byłego terytorium RP w styczniu 1945 r. nie była już właścicielką tego majątku. Brak jest więc dowodów do uznania, że skarżącemu przysługuje rekompensata za mienie pozostawione przez jego matkę poza obecnymi granicami RP inna niż to zostało orzeczone w decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2007 r. Ze względów wyżej omówionych brak jest bowiem racji prawnych do uznania, że dla ustalenia wysokości rekompensaty należy przyjąć wielkość nieruchomości, której właścicielem był repatriant w dniu 1 września 1939 r., a położonej poza obecnymi granicami RP nie zaś wielkość nieruchomości, której był właścicielem w dacie opuszczenia byłego terytorium RP. Prawidłowo więc organ, po wznowieniu postępowania i przeprowadzeniu postępowania w sposób wskazany w art. 149 § 2 kpa wydał decyzję o treści określonej w art. 151 § 1 pkt 1 kpa. W świetle powyższych rozważań nie znajdują potwierdzenia zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów, gdyż organy obu instancji zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, dokonały oceny dowodów w sposób zgodny z zasadą procesową określoną w art. 80 kpa i dokonały prawidłowej wykładni przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa (...), które stanowiły podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.