II GZ 183/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "J. C." Spółki z o.o. we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 648/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "J. C." Spółki z o.o. we W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych "J. C." Spółki z o.o. we W., w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. We wniosku o prawo pomocy (złożonym na skutek wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł) strona skarżąca wskazała, że nie może spieniężyć żadnego ze składników swojego majątku, gdyż wszystkie są w całości zajęte równocześnie przez komornika skarbowego i sądowego, na dowód czego dołączono zawiadomienia o zajęciu. Ponadto strona wskazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, z kolei wartość zysku za ostatni rok obrotowy 81.188,68 zł. Saldo rachunku bankowego strony na dzień [...] listopada 2011 r. wynosiło - 140,39 zł. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynikało dodatkowo, że w 2009 r. strona skarżąca poniosła stratę w kwocie 139.318,36 zł (przy przychodach w kwocie 865.206,78 zł), w 2010 r. uzyskała dochód w kwocie 121.291,37 zł (przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł), a w pierwszych trzech kwartałach 2011 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartościach odpowiednio 11.939 zł, 50.053 zł i 253.750 zł, nabyła przy tym towary i usługi o wartościach odpowiednio 76.372 zł, 101.142 zł i 88.943 zł, a na dzień [...] grudnia 2010 r. posiadała rzeczowe aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł, w tym środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie [...] zł. Strona skarżąca wskazała także, że na Policji i w Prokuraturze toczą się dwa postępowania mające na celu odzyskanie należności od kontrahentów. Podkreślono również, że zaległość podatkowa wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego wynosiła na dzień [...] października 2011 r. – 45.046,90 zł. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W., odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, od którego to postanowienia, pismem z dnia [...] stycznia 2012 r., skarżąca Spółka złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu środka odwoławczego Spółka podkreśliła, że wszystkie transakcje realizowane są z materiałów powierzonych, nie będących jej własnością oraz w ramach wzajemnych kompensat oraz że skarżąca od wielu lat zmaga się z zajęciami egzekucyjnymi uniemożliwiającymi jej normalne funkcjonowanie w życiu gospodarczym. Ponadto skarżąca Spółka wskazała, że nie miała możliwości poczynienia w poprzednich latach oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazał, że w ocenie Sądu przedstawiona przez Spółkę sytuacja finansowa nie uzasadnia przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść ciążących na niej kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że w poprzednim okresie rozliczeniowym Spółka osiągnęła dochód w wysokości ponad 121.291,37 zł (przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł), mimo prowadzonego w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. Ponadto Sąd wskazał, że w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej Spółki w 2009 r., jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym, a wynikające z deklaracji VAT wartości transakcji przeprowadzanych przez spółkę pozwalają na przyjęcie, że jest ona obecnie w stanie wygospodarować kwoty konieczne do opłacenia kosztów sądowych. Nadto Sąd wskazał, że Spółka prowadzi regularną działalność gospodarczą, o czym świadczą uzyskiwane przychody i ich deklarowana wartość. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, nie można uznać także stanu konta na rachunku bankowym jako dowodu świadczącego o braku środków, zwłaszcza, że rozliczenia zobowiązań następują w formie bezgotówkowej. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając mu uniemożliwienie obrony interesów spółki, poprzez uznanie że skarżąca posiada zdolność wygospodarowania kwot koniecznych do opłacenia kosztów sądowych oraz że prowadząc działalność powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami sądowymi. W uzasadnieniu zażalenia Spółka powtórzyła argumentację zawartą w poprzednich pismach i środkach odwoławczych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wobec braku uzasadnionych podstaw zażalenie podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Argumenty Spółki są niespójne i nie dostarczają podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Należy zgodzić się z Sądem I instancji w zakresie oceny sytuacji majątkowej Spółki, gdyż z materiału dowodowego wynika, że skarżąca posiada środki finansowe na poniesienie wydatku związanego z wpisem sądowym. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje jedynie zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków lub od opłat sądowych i wydatków, albo obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga ponadto fakt, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, a prawo pomocy - jako instytucja o charakterze wyjątkowym - winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Przyznanie bowiem prawa pomocy stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (wyrażonego w art. 84 Konstytucji - Dz. U. z 1997 nr 78 poz. 483). Dla dokonania prawidłowej oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd rozpoznając wniosek Spółki zobligowany jest odnieść sytuację majątkową Spółki do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie, przede wszystkim to że saldo rachunku bankowego strony na dzień [...] listopada 2011 r. wynosiło - 140,39 zł nie może świadczyć o tym, iż Spółka nie posiadała żadnych środków pozwalających na poniesienie kosztów sądowych (tj. opłacenie należnego w sprawie wpisu, wynoszącego 100 zł). Saldo rachunku bankowego przedstawionego przez stronę nie można uznać za wystarczający dowód świadczący o braku środków płatniczych po stronie Spółki, zważywszy, że rozliczenia zobowiązań następują w formie bezgotówkowej. Jak wskazała strona, jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych [...] zł, a wartość zysku za ostatni rok obrotowy 81.188,68 zł. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika dodatkowo, że Spółka w 2010 r. uzyskała dochód w kwocie 121.291,37 zł (przy przychodach w kwocie 1.029.843,25 zł), a w pierwszych trzech kwartałach 2011 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartościach odpowiednio 11.939 zł, 50.053 zł i 253.750 zł, nabyła przy tym towary i usługi o wartościach odpowiednio 76.372 zł, 101.142 zł i 88.943 zł, na dzień 31 grudnia 2010 r. posiadała rzeczowe aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł, w tym środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie [...] zł. Ponadto strona wskazała, że obecnie toczą się dwa postępowania mające na celu odzyskanie przez nią należności od jej kontrahentów. W związku z powyższym wskazać należy, iż błędem jest uznanie, że wszelkie problemy finansowe przedsiębiorcy powinny każdorazowo skutkować koniecznością obciążenia Skarbu Państwa kosztami wszczętego przez stronę postępowania sądowego. Ponadto należy zauważyć, że skarżąca nie próbowała wykazać, że wobec trudności finansowych, na jakie się powołuje, podejmowała jakiekolwiek próby pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie Sądu przedstawiona przez Spółkę sytuacja finansowa nie uzasadnia przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść ciążących na niej kosztów sądowych. Wskazać ponadto należy, że w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej Spółki w 2009 r., jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie prowadzi zawsze do uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Ujemny wynik finansowy w danym okresie nie przesądza o braku wystarczających do poniesienia kosztów sądowych środków. Podnieść należy, że Spółka prowadzi regularną działalność gospodarczą i uzyskuje przychody. Zdaniem NSA na ocenę możliwości płatniczych Spółki nie wpływa fakt rozliczania przez nią transakcji z kontrahentami w formie kompensat. W związku z tym, że strona skarżąca nie wykazała zaistnienia po jej stronie, wynikających art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. podstaw do przyznania jej prawa pomocy orzeczenie Sądu I instancji należało uznać za prawidłowe. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.