II SA/Lu 160/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 maja 2010 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zakazu z zakresu nadzoru weterynaryjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Wojewódzki Lekarz Weterynarii utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii z dnia [...] zakazującą S. S. stosowania w karmieniu lisów oskórowanych tuszek, części tuszek oraz narządów wewnętrznych lisów. W uzasadnieniu decyzji podano, że stosownie do art. 22 Rozporządzenia (WE) Nr 1774/2002 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz. Urz. UE.L. 273.1 z 10 października 2002 r.) zabronione jest w używanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów przetworzonych w przypadku karmienia zwierząt przetworzonym białkiem pochodzącym z tuszy lub części tuszek zwierząt tego samego gatunku. Zakaz ten został przez stronę naruszony, skoro w złożonym oświadczeniu wskazała, że 500 sztuk tuszek lisich zostało wykorzystanych jako karma lisów. Organ podkreślił, że z treści pkt 7 i 10 Preambuły do Rozporządzenia wnosić należy, iż zakaz ten jest wynikiem dbałości o uniknięcie ryzyka rozproszenia czynników chorobotwórczych i pozostałości substancji szkodliwych. Dlatego, jak dowodził organ, w żywieniu zwierząt powinno być stosowane białko przetworzone i nie z tego samego gatunku oraz uzyskane z surowca kategorii 3, co wynika z załącznika 1 pkt 42 do Rozporządzenia. Tuszki natomiast i części tuszek z oskórowanych lisów stanowią materiał kategorii 2 wymieniony w art. 5 pkt 1 lit. g) – produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego inne, niż surowiec kategorii 1 lub 3. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 23 Rozporządzenia Państwa Członkowskie mogą zezwolić na używanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w szczególności surowca kategorii 2 przy założeniu, że nie pochodzą od zwierząt, które zostały ubite lub padły z powodu obecności lub podejrzenia choroby przenoszonej na ludzi lub zwierząt, do karmienia zwierząt futerkowych pod nadzorem właściwych władz oraz zgodnie z zasadami ustanowionymi w załączniku IX. Powyższe odstępstwa zostały wprowadzone dla Finlandii i Estonii decyzjami Komisji Europejskiej z dnia 12 maja 2003 r. (decyzja nr 2003/324/WE) oraz z dnia 29 kwietnia 2004 r. (decyzja nr 2004/434/WE), które uchylają zakaz powtórnego przetworzenia wewnątrzgatunkowego zwierząt futerkowych dla wymienionych w tych decyzjach gatunków zwierząt: lisów i szopów praczy. Powyższego odstępstwa od zakazu stosowania ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego w postaci surowca, jak i przetworzonego białka w karmieniu zwierząt tego samego gatunku nie wprowadzono w stosunku do Polski, co oznacza, że decyzja organu I instancji jest uzasadniona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S.S zarzucił decyzji Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że ten nie wskazał konkretnej podstawy prawnej, która winna być podstawą do wydania decyzji i która była nieadekwatna do przedmiotu sprawy oraz wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że organ odwoławczy za podstawę prawną decyzji uznał ekspertyzę prawną, którą sam wykonał. Jego zdaniem z pobieżnej analizy art. 22 pkt 2 Rozporządzenia Nr 1774/2002 z dnia 3 października 2002 r., ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi wynika, że używanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów przetworzonych w odniesieniu do ryb i zwierząt futerkowych w skarmianiu zwierząt futerkowych nie obowiązuje. Tuszki zwierząt futerkowych nie wchodzą bowiem do łańcucha pokarmowego człowieka, przez co nie ma niebezpieczeństwa dla ludzi oraz lisów, żywionych wewnątrzgatunkowo. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Lekarz Weterynarii podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie ma uzasadnionych podstaw. Zauważyć należy przede wszystkim, że z chwilą przystąpienia do Unii Europejskiej na mocy Traktatu z dnia 16 kwietnia 2003 r. o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (Dz. U z 2004r. Nr 90, poz. 864) Polska została zobowiązana do respektowania prawa wspólnotowego i obowiązującej jego wykładni, a w konsekwencji także do stosowania przez sądy krajowe prawa wspólnotowego, przy czym zobowiązane są one do przestrzeganie zasady bezpośredniego skutku prawa wspólnotowego, rozumianej jako następstwo bezpośredniego obowiązywania przepisów prawa wspólnotowego na terytorium państw członkowskich. Prawo wspólnotowe bezpośrednio obowiązujące stanowi cześć systemu prawa krajowego i powinno być bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich (orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dnia 14 grudnia 1971 r. sprawa Politi s.a.s v. Ministry for Finance of the Italian Republic 43-71 ECR 1971). Skutek bezpośredni wywierają przepisy Traktatu o Unii Europejskiej (sprawa 26/62 NV Algemeine Transport en Expeditie Ondernemig van Gend & Loos v. Netherlands Inland Revenue Adinistration czy sprawa 83/78 Redmont, Rec. 1978, s..2347), a także Rozporządzenia, ale tylko wówczas, gdy są jasne, precyzyjne i bezwarunkowe (sprawa 34/73 Fratelli Variola Spa v. Amministrazione delle finanse dello Stato , Rec.1973, s. 981). Wbrew zatem przekonaniu skarżącego słusznie organy administracji publicznej odwołały się do prawa wspólnotowego, skoro również organy administracyjne muszą stosować bezpośrednio skuteczne normy prawa wspólnotowego (orzeczenie ETS w sprawie 103/88 Fratelli Costanzo v. Comune di Milano, Rec.1989 s. 1839). Nie są trafne także pozostałe zarzuty. Zauważyć należy, iż Rozporządzenie (WE) Nr 1774/2002 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz. Urz. UE.L. 273.1 z 10 października 2002 r.) w sposób systematyczny uregulowało przepisy sanitarne dotyczące gromadzenia, transportu, przechowywania, przeładunku, przetworzenia oraz wykorzystywania lub unieszkodliwiania wszystkich produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi. Wprowadzono trzy kategorie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, podając jako kryterium podziału zagrożenie jakie stanowią i zasadę, że produkty wszystkich tych kategorii mają być natychmiast przetwarzane, wykorzystywane lub unieszkodliwiane w określonych i zatwierdzonych do tego celu zakładach. Ustalono ponadto, opierając się na opiniach naukowych, że produkty pochodzenia zwierzęcego pochodzące od zwierząt uznanych w drodze kontroli sanitarnej za niezdatne do spożycia przez ludzi nie powinny być włączane do łańcucha pokarmowego, ale jak wspomniano wyżej unieszkodliwiane we właściwy sposób w celu zapobieżeniu potencjalnemu rozprzestrzenianiu się czynników chorobotwórczych. Zaznaczyć należy, iż zakaz karmienia zwierząt białkami pochodzenia zwierzęcego wynika z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. wskazującego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii (Dz. U L 147 z dnia 31 maja 2001r. str.1 ze zmianami). Zgodnie z art. 7 ust. 2 tego Rozporządzenia, zakazuje się karmienia zwierząt białkami pochodzenia zwierzęcego oraz zakaz ten ogranicza się w zakresie karmienia tych zwierząt produktami pochodzenia zwierzęcego, zgodnie z załącznikiem IV. Według natomiast załącznika zakaz ten jest rozszerzony na karmienie zwierząt hodowlanych, za wyjątkiem mięsożernych zwierząt futerkowych: 1) przetworzonym białkiem zwierzęcym , 2) żelatyną pochodzącą od przeżuwaczy, 3) produktów z krwi, 4) hydrolizatami białkowymi, 5) fosforanem dwuwapniowym i fosforanem trójwapniowym pochodzenia zwierzęcego oraz paszami zawierającymi białka wymienione w pkt I – V, 6). Z powołanych zapisów wynika zatem, że mięsożerne zwierzęta futerkowe mogą być karmione jedynie przetworzonym białkiem zwierzęcym. Z kolei według definicji zawartej w pkt 42 załącznika I do Rozporządzenia 1774/2001, stosowanego zgodnie z jego art. 2 ust.2, która z mocy art. 3 ust. 2 i załącznika nr 1 ust. 1 lit. a) 3) Rozporządzenia 999/2001 znajduje zastosowanie także dla potrzeb tego Rozporządzenia, przetworzone białko zwierzęce oznacza białko zwierzęce otrzymywane całkowicie z surowca kat. 3 poddane obróbce zgodnie z rozdziałem II załącznika VII w celu uczynienia go zdatnym do bezpośredniego zużycia jako surowiec paszowy lub jakiegokolwiek innego wykorzystania w pokarmach zwierzęcych włączając karmę dla zwierząt domowych, bądź do wykorzystania w nawozach organicznych lub dodatkach do wzbogacania gleb; jednakże nie obejmuje ono produktów z krwi, mleka przetworów z mleka, siary, żelatyny, hydrolizatorów białkowych ani fosforanu dwuwapniowego, jaj i produktów z jaj, fosforanu trójwapniowego i kolagenu. Z powyższego zapisu sądzić należy, że mięsożerne zwierzęta futerkowe nie mogą być karmione surowcem kategorii 2, do której zaliczono tuszki lisie. Stosownie do art. 5 ust. 4 wspomnianego Rozporządzenia (WE) 1774/2002 surowiec kategorii 2, do którego zaliczono oskórowane tuszki lisie, nie jest wprowadzany na rynek, ani nie podlega wywozowi z wyjątkiem wypadków, gdy jest to zgodne z Rozporządzeniem lub z zasadami ustanowionymi przez Komisję. Środki te mające na celu zmianę elementów innych niż istotne Rozporządzenia poprzez jego uzupełnienie, przyjmuje się zgodnie z procedurą regulacyjną, połączoną z kontrolą, o której mowa w art. 33 ust.3. Zasady postępowania z surowcem kategorii 2 określone są w art. 5 ust. 2 lit. a) – f), przy czym dopuszcza się możliwość usuwania surowca tej kategorii za pośrednictwem innych środków lub wykorzystaniu w inny sposób, zgodnie z zasadami ustanowionymi przez Komisję po konsultacji z właściwym komitetem naukowym (lit. g). Do tej właśnie regulacji nawiązuje art. 23 Rozporządzenia, określający odstępstwa dotyczące wykorzystywania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego. Według ust. 2 lit. a) tego przepisu Państwa Członkowskie mogą zezwolić na używanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego wyszczególnionych w lit. b) do karmienia zwierząt wyszczególnionych w lit. c) pod nadzorem właściwych władz oraz zgodnie z zasadami ustanowionymi w załączniku IX. Chodzi tu właśnie o możliwość karmienia zwierząt futerkowych surowcem kategorii 2 przy założeniu, że nie pochodzą one od zwierząt, które zostały ubite lub padły z powodu obecności lub podejrzenia choroby przenoszonej na ludzi lub zwierzęta. Zawarte przepisie art. 23 ust. 2 lit. a) zezwolenie na wprowadzenie odstępstwa przez Państwa Członkowskie oznacza, że następuje ono w drodze odpowiedniej regulacji w prawie krajowym. Wniosek powyższy potwierdza art. 23 ust.3 Rozporządzenia, nakazujący Państwom Członkowskim powiadomienie Komisji o wykorzystaniu produktów w ramach odstępstw określonych w ust. 2 oraz wprowadzonych regulacjach dotyczących weryfikacji, mających zagwarantować wykorzystanie danych produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego jedynie w dozwolonych celach. Art. 26 ust.1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, która wykonuje postanowienia Rozporządzenia (WE) Nr 1774/2000 stanowi, że wymagania weterynaryjne dla umieszczania na rynku, wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ubocznych produktów zwierzęcych określają przepisy Unii Europejskiej ustanawiające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi. Ustawa ta nie zawiera przepisów dozwalających na karmienie zwierząt futerkowych surowcem kategorii 2, wymienionym w Rozporządzeniu nr 1774/2002. Wprawdzie ust. 2 tego artykułu zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw rolnictwa do określenia, w drodze rozporządzenia, wymagań weterynaryjnych dla umieszczania na rynku, wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ubocznych produktów zwierzęcych oraz ich unieszkodliwiania, a także sposobu wykorzystywania tych produktów, w zakresie, w jakim przepisy, o których mowa w ust. 1, przewidują taką możliwość, mając na uwadze ochronę zdrowia zwierząt, to wydane na podstawie tego przepisu rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych dla dodatków do wzbogacania gleby (Dz. U Nr 269, poz. 2676 ze zmianami) określa wymagania weterynaryjne dla umieszczania na rynku, wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dodatków do wzbogacania gleby w rozumieniu przepisów Unii Europejskiej, wytworzonych z ubocznych produktów zwierzęcych przetworzonych metodą 1, zwanych dalej "polepszaczami gleby", unieszkodliwiania polepszaczy gleby; oraz sposób wykorzystania polepszaczy gleby. Jest to zatem sposób przetworzenia ubocznych produktów zwierzęcych określony w art. 5 ust. 2 pkt 5 Rozporządzenia (WE) 1774. Jeśli zatem ustawodawca nie zezwolił na karmienie zwierząt futerkowych surowcem kategorii 2, już choćby tego powodu zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Słusznie zaznaczył organ odwoławczy, że art. 22 ust.1 lit. a) rozporządzenia 1774/2001 zabrania także karmienia zwierząt przetworzonym białkiem pochodzącym z tuszy lub części tuszy zwierząt tego samego gatunku. Zauważyć należy, że podobne rozwiązanie zostało przyjęte także w prawie krajowym. Według § 9 ust.1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 marca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy wytwarzaniu środków żywienia zwierząt zawierających białko zwierzęce (Dz. U Nr 48, poz. 403), które na mocy art. 93 ust.1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (tekst jedn. Dz. U z 2008r. Nr 213 , poz. 1342 ze zmianami), jest nadal obowiązujące, wytwarzanie środków żywienia zwierząt zawierających białko zwierzęce, z wyjątkiem określonym w ust. 2, powinno odbywać się w sposób wykluczający obecność białka z gatunku zwierząt, dla których środek ten jest przeznaczony. Podkreślić przy tym należy, że powyższy przepis nie wprowadza rozróżnienia pomiędzy kategoriami surowca, jakimi posługuje się Rozporządzenie ( WE) Nr 17742002. W przekonaniu sądu nie ma uzasadnionych podstaw do wniosku, iż ograniczenie wynikające z art. 22 ust.1 lit. a) jest objęte odstępstwem określonym w art. 23 ust.2 lit. a) Rozporządzenia. W żadnym razie dopuszczenie do karmienia zwierząt futerkowych surowcem kategorii 2 nie eliminuje zakazu wynikającego z art. 22 ust.1 lit. a). Wniosek taki uzasadniają odmienne tryby wprowadzenia odstępstw. O ile wprowadzenie odstępstwa określonego w art. 23 ust. 2 lit. a) pozostawiono Państwom Członkowskim, to według art. 22 ust. 2 odstępstwa od zakazu ustanowionego w art. 22 ust.1 lit. a) mogą zostać przyznane w odniesieniu do ryb i zwierząt futerkowych po konsultacji z właściwym komitetem naukowym. Przepis ten stanowi, że środki te mające na celu zmianę elementów innych, niż istotne rozporządzenia, między innymi poprzez jego uzupełnienie, przyjmuje się zgodnie z procedurą regulacyjną połączoną z kontrolą, o której mowa w art. 33 ust. 3. W oparciu o wspomnianą procedurę, Decyzją Komisji z dnia 29 września 2009r. (Dz. Urzęd. L 257 z dnia 30 września 2009 r. P.0038 – 0039 ) zmieniono decyzję Komisji 2003/324/WE z dnia 12 maja 2003 r. w odniesieniu do odstępstwa od zakazu przetwarzania wewnątrzgatunkowego dotyczącego karmienia niektórych zwierząt futerkowych na Łotwie. Zgodnie z tymi decyzjami Łotwie, Estonii i Finlandii przyznano odstępstwo w odniesieniu do karmienia lisów i szopów praczy, a dodatkowo Estonii i Łotwie odstępstwo do karmienia zwierząt futerkowych z gatunku norki amerykańskiej przetworzonym białkiem zwierzęcym pochodzącym z tusz lub części tusz zwierząt tego samego gatunku. Polska dotychczas takiego odstępstwa nie uzyskała, co uzasadnia tezę, że zabronione jest karmienie zwierząt futerkowych w sposób określony w art. 22 ust. 1 lit. a) Rozporządzenia 1774/2001. Istotną zmianę w omawianym zakresie wprowadza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi, uchylające Rozporządzenie nr 1774/2002 (WE), które będzie się stosować od dnia 4 marca 2011r. Odchodzi się w nim od konieczności zachowania procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą, a art. 11 ust.1 lit. a) wprost stanowi, że zabronione jest stosowanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych w skarmianiu zwierząt lądowych danego gatunku, innych, niż zwierzęta futerkowe, przetworzonym białkiem zwierzęcym, pochodzącym z całych zwierząt lub z części zwierząt tego samego gatunku. Według art. 11 ust.2 lit. b) Rozporządzenia można będzie jednak ustanowić środki dotyczące warunków skarmiania zwierząt futerkowych przetworzonym białkiem zwierzęcym, pochodzącym z całych zwierząt lub z części zwierząt tego samego gatunku. Zauważyć należy, że użycie pojęcia "przetworzone białko zwierzęce" oznacza, że również w tym przypadku możliwe jest wykorzystanie jedynie surowca kategorii 3. Z art. 18 ust. 1 lit. d) tego Rozporządzenia wynika natomiast, że właściwy organ może w drodze odstępstwa od art. 13 i 14 zezwolić, w warunkach zapewniających kontrolę zagrożenia dla ludzi i zwierząt, na gromadzenie i stosowanie materiału kategorii 2, pod warunkiem, że pochodzi on od zwierząt, które nie zostały zabite, lub które nie padły z powodu obecności lub podejrzenia choroby przenoszonej na ludzi i zwierzęta oraz materiału kategorii 3 do skarmiania zwierząt futerkowych. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) skargę należało oddalić.