IV SA/Wa 1856/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi T. B., R. M. i A. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją wydaną w dniu [...] września 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] datowanej na dzień [...] kwietnia 1978 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie art.. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Minister wywodził, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. O uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właściciela mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. W myśl § 1 ust. 1 z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Minister wywodził, że w uzasadnieni u decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] marca 1978 r. o przejęciu na własność Państwa niniejszego gospodarstwa podano, że właściciel nieruchomości nie zamieszkiwał na terenie gminy, nie interesował się nieruchomością, a grunty leżały nieuprawiane od kilku lat. Natomiast z decyzji Wojewody [...] wynika, że D. i A. małżonkowie M. nie zamieszkiwali w niniejszym gospodarstwie, gospodarstwo nie stanowiło ich głównego źródła utrzymania, gdyż oboje pracowali poza rolnictwem w zakładach gospodarki uspołecznionej. Grunty dzierżawił T. N. Jednak dzierżawca nie poddawał gruntów właściwym zabiegom agrotechnicznym przez co doprowadził do zachwaszczenia i zaniedbania. Nie dokonano z nieruchomości sprzętu zboża ze zbiorów w 1977 r. Organ podkreślił, że z analizy zgromadzonych akt wynika, iż przed przejęciem omawianej nieruchomości na własność Państwa przeprowadzono czynności dowodowe. W dniu 9 grudnia 1977 r. został sporządzony protokół z lustracji gospodarstwa, w którym trzyosobowa komisja stwierdziła, że w latach 1975 - 1977 grunty wchodzące w skład gospodarstwa nie były wykorzystywane rolniczo. W 1977 r. zostało zasiane przez dzierżawce żyto, które nie zostało sprzątnięte i nie zaorano gruntów na zimę. Poza tym stan gruntów był bardzo słaby, były zachwaszczone i nieprawidłowo nawożone. Organ motywował, że ze znajdującej się w aktach sprawy notatki służbowej z dnia 18 sierpnia 1976 r. przez instruktora rolnego na okoliczność zagospodarowania gruntów D. M. wynika, że grunty we wsi N. o powierzchni 3,33 ha nie zostały przez właściciela zagospodarowane od 1975 r., a gospodarstwo nie posiadało zabudowań. Ponadto z protokółu z dnia 3 maja 1978 r. wynika, że grunty wchodzące w skład niniejszego gospodarstwa nie były obsiane i zaorane. Również z pisma z dnia 3 kwietnia 1978 r. Urzędu Gminy W. wynika, że właściciel; nieruchomości nie zamieszkiwał na terenie Gminy W., nie interesowała się gruntami, które były dzierżawione przez T. N. Natomiast dzierżawca źle uprawiał grunty. W 1976 r. zasiał tylko żyto na obszarze 1 ha, a reszta odłogowała, a w 1977 r. grunty były obsiane żytem lecz zbiory nie zostały zebrane, a grunty nie zostały zaorane na zimę. W ocenie organ fakt opuszczenia omawianego gospodarstwa potwierdzili również D. i A. M. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzili, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa leżały odłogiem. Ponadto podnieśli, że nie mieszkali w gospodarstwie ponieważ nie było tam zabudowań, a nieuprawianie gospodarstwa przez rok nie jest jednoznaczne z jego opuszczeniem. Minister argumentował, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, iż gospodarstwo to było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Niekwestionowanym jest bowiem fakt, że przed przejęciem gospodarstwa na własność Państwa nikt w nim nie zamieszkiwał, a przy tym grunty rolne nie były uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Zdaniem organu powyższe okoliczności nie pozwalają stwierdzić, że decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] marca 1978 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt. 2. k.p.a. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia ich nieważności. Odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzutu, że A. M. była współwłaścicielką gospodarstwa, a nie brała udziału w postępowaniu organ zauważył, iż A. M. mimo, iż decyzja pierwszoinstancyjna nie został do niej skierowana została zaskarżona odwołaniem wniesionym przez skarżącą. Nadto Minister zauważył, iż zarzut ten jest niezasadny, gdyż nie może on być rozważany w kategorii wad z art. 156 § 1 k.p.a., a w konsekwencji skutkować nieważnością decyzji objętej postępowaniem nieważnościowym. Zarzut pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania. Organ wyjaśnił, że podnoszona w toku postępowania okoliczność opłacania podatków z tytułu posiadania gospodarstwa jest bez znaczenia dla sprawy, ponieważ podstawowym kryterium zaliczania gospodarstw do grupy opuszczonych był stan zagospodarowania gruntów w dniu oględzin nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosły T. B., R. M. i A. Z. zarzucając naruszenie prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędne zastosowaniowe niniejszej sprawie i uznanie, iż nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji przez Naczelnika Gminy W. i Wojewody [...] o przejęciu gospodarstwa rolnego. Nadto skarżące zarzuciły naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. na skutek braku należytej wnikliwości i staranności przy rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego związanego z wydaniem decyzji przez Naczelnika Gminy W. i Wojewody [...] o przejęciu gospodarstwa rolnego. Wskazując na powyższe skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu solidarnie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżące wywodziły, iż przejęte gospodarstwo stanowiło współwłasność D. M. i A. M., a w postępowaniu brał udział jedynie D. M. Podniesiono, iż chodzi nie tylko o to, ze A. M. nie brała udziału w postępowaniu, lecz że skutek w postaci odebrania nieruchomości nastąpił wobec osoby, co do której nie orzeczono o pozbawieniu jej prawa własności. Rażące naruszenie przepisów procedury daje podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, a więc wszczynane jest w nowej sprawie, w której treścią nie jest orzekanie, co istoty sprawy rozstrzygniętej kontrolowaną w trybie nadzwyczajnym decyzją. Kontrola kwestionowanej decyzji ogranicza się jedynie do zbadania, czy zachodzą przesłanki nieważnoścowe określone w art. 156 § 1 k.p.a. Skarżące zmierzają do wzruszenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] marca 1978 r. w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. Decyzje te wydano w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. "gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne." Natomiast w myśl § 1 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela ( w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa. Zasadnie organ wywiódł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza , iż przedmiotowe gospodarstwo nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym od 1975 r., a więc przez 3 lata gospodarcze. Powtórzyć za Ministrem należy, iż w 1977 r. grunty rolne zostały obsiane żytem, ale zbiory nie zostały sprzątnięte. Organ szczegółowo przeanalizował stan fatyczny sprawy będący podstawą wydania decyzji będących przedmiotem postępowania nieważnościowego. Powołał się na konkretne dokumenty z których wynika, że gospodarstwo nie było uprawiane przez lata 1975, 1976 i 1977. Co prawda w 1976 r. dzierżawca obsiał żytem 1 ha gruntów z całej powierzchni wynoszącej 3,33 ha, co świadczy, iż większość gospodarstwa nie była uprawiana. Organ w sposób dokładny i precyzyjny podał jakie dokumenty stanowiły podstawę do procedowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się aby przy ustalaniu tej przesłanki organ administracji naruszył w jakikolwiek sposób przepisy art. 7 i 77 k.p.a. W tym miejscu ponownie przypomnieć należy, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy przy wydaniu nadzorowanej decyzji nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a nie zaś rozpoznawanie sprawy co do jej istoty. Okoliczności te wskazują iż pierwsza z przesłanek zakreślonych w art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. została spełniona. Zasadnie też ustalono, iż w gospodarstwie tym nikt nie zamieszkiwał albowiem nie posiadało ono zabudowań. Podkreślić należy, iż okoliczność ta nie była kwestionowana przez D. i A. M., a nadto w sposób nie budzący wątpliwości wynikała z akt sprawy, jak i z samej decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] marca 1978 r. Małżonkowie M. utrzymywali się z pracy poza rolnictwem i jak podali we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji zamieszkiwali we W. Fakty te dają usprawiedliwione podstawy do ziszczenia się drugiej z wymienionych przesłanek przejęcia na rzecz Skarbu Państwa własności gospodarstwa rolnego. Fakty te wskazują, że decyzje, których stwierdzenia nieważności żądają strony nie są obarczone wadą w postaci rażącego naruszenia prawa. Nie może odnieść pożądanego przez skarżącej skutku zarzut nie brania udziału A. M. w postępowaniu o przejęcie na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego. Pomijając fakt, iż A. M. była autorką odwołania od decyzji Naczelnika Gminy W. z dnia [...] marca 1978 r., stwierdzić należy, iż zarzut ten może stanowić jedynie przesłankę wznowienia postępowania zakreśloną w art. 145 § 1 k.p.a., a nie zaś przyczynę stwierdzenia nieważności decyzji zakreśloną w art. 156 § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi okoliczność ta nie świadczy o rażącym naruszeniu prawa w kontekście art. 156 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że decyzja Naczelnika Gminy W. z dnia [...] marca 1978 r. dotyczy praw A. M., to jest jej prawa własności, gdyż co prawda nie wymienia tam skarżącej jako współwłaścicielki tego gospodarstwa, ale orzeka o przejęciu na własność Państwa gospodarstw rolnego o pow. 3,33 ha położonego w N. stanowiącego własność D. M. Przedmiot rozstrzygnięcia został więc sprecyzowany w tej decyzji i nie budzi wątpliwości do, których gruntów się odnosi. Wbrew sugestii uzasadnienia skargi nie oznacza to, że decyzja ta nie odnosi się do A. M. i że w ten sposób nie została ona pozbawiona prawa własności tegoż gospodarstwa. Fakt, że skarżąca była współwłaścicielką tego gospodarstwa uprawniał ja do tego, aby zgodnie z art. 28 k.p.a. być strona postępowania nie tylko odwoławczego, ale także pierwszoinstancyjnego. Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzja wydana w sprawie nie narusza przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.NR 153, poz. 1270 ze zm. skarga została oddalona.