I SA/Wa 899/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg T. P. i S. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących T. P. i S. P. kwoty po 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] grudnia 2010 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wydało postanowienie nr[...] , którym orzekło o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie z wniosku T. K., T. H. i D. K. o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nr [...] z [...] lipca 1975 r. orzekającej o odmowie przyznania G. H. i J. H. prawa własności czasowej do [...] m2 nieruchomości przy ul. [...] hip. [...] w W. do czasu ustalenia przez sąd powszechny spadkobierców zmarłych A. T. i A. D. będących właścicielkami lokali mieszkalnych znajdujących się na byłej nieruchomości hipotecznej[...] , oraz użytkowniczek wieczystych ułamkowych części gruntu. Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wystąpili S. P. oraz T. P. wskazując, że ww. zmarłe posiadały jedynie interes faktyczny nie zaś prawny, w związku z czym brak było podstaw prawnych do zawieszenia toczącego się postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia [..] lutego 2011 r. nr [...] SKO w W. utrzymało w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie z dnia [...] grudnia 2010 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy obecnie grunt byłej nieruchomości [...] mieści się w granicach działek nr ewidencyjnych [...] (KW[...]), [...] (KW [...] - podwórze) i [...] (KW[...]) z obrębu [...]. W budynku na działce nr [...], której część tj. [...] m2 wchodzi w obręb nieruchomości hipotecznej [...] (reszta na nieruchomości przy ul.[...] ) znajduje się [...] lokali wydzielonych jako odrębna własność z ustanowieniem dla każdego lokalu odrębnej księgi wieczystej oraz z ustanowieniem użytkowania wieczystego gruntu pod tym budynkiem, o numerach: [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...] - suma udziałów [...]. Kolejna działka ewid. nr [...] o pow. [...] m2 zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, w którym sprzedanych jest [...] lokale mieszkalne - o numerach: [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...],[...]. Ostatnia działka zaś o nr ewid. [...] o powierzchni [...] m2 (podwórze) stanowi własność Gminy W. i mieści się w całości w granicach nieruchomości[...]. Zdaniem organu ze względu na dokonaną sprzedaż [...] lokali mieszkalnych w budynku przy ul. [...] i [...] lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku przy ul. [...] wraz z częścią nieruchomości i ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego części gruntu przynależnej do tych lokali ich właściciele także są stronami postępowania w tej sprawie, którym organ postępowanie to prowadzący jest zobowiązany zapewnić czynny w nim udział. Dlatego też w sprawie niezbędnym było ustalenie następców prawnych zmarłych właścicielek lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. tj. A. T. oraz nr [...] w budynku przy ul. [...] tj. A. D., a co za tym idzie postanowienie z dnia [...] grudnia 2010 r. wydane w oparciu o art. 97 § 1 pkt. 1 i 4 kpa oraz art. 100 § 1 kpa jest słuszne. Skargę na powyższe postanowienie wnieśli T. P. i S. P. reprezentowani przez adwokata J. W., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi strony podniosły, że następcy prawni A. T. oraz A. D. nie posiadają interesu prawnego w rozumieniu przepisu art. 28 kpa. Zdaniem skarżących lokale mieszkalne przy ul. [...] i [...] w W. stanowią odrębną własność i zmiany dotyczące właściciela gruntu lub zmiany użytkownika wieczystego tych gruntów nie niosą za sobą skutków prawnych w zakresie prawa do własności lokalu stanowiącego odrębną własność. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz może nią być również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., ONSA 1995/1/32; wyrok NSA z dnia 13 października 2003 r., ONSA 2004/1/3). Do kręgu tych osób należą właściciele lokali (użytkownicy wieczyści gruntów), gdyż z ich tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości art. 28 kpa wiąże interes prawny, który warunkuje bycie stroną w postępowaniu administracyjnym. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jak słusznie zauważył organ, jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie pisemnych rozstrzygnięć (art. 109 § 1 kpa). Z doręczeniem orzeczenia administracyjnego wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 kpa, szczególne znaczenie także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa). Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom rozstrzygnięć administracyjnych. Jeżeli zaś organ administracji wydał akt z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa, czy też skierował go do osoby zmarłej, to wadliwość takiego aktu pozwala na ewentualne jego uchylenie, jeżeli jest on badany w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie aktu do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością aktu, która nie podlega konwalidacji, przy czym nie ma tu znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd orzekający stwierdził, że jak wynika z akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. skierowało zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] grudnia 2010 r. do zmarłego w dniu [...] października 1996 r. – W. Ż. (współwłaściciel lok. Nr[...],), zmarłej w dniu [...] listopada 2000 r. – J. Z. (współwłaścicielki lok. Nr[...]), zmarłego w dniu [...] marca 2007 r. – W. W. (współwłaściciela lok. Nr[...]), zmarłego w dniu [...] października 2009 r. – J. W. (współwłaściciela lok. Nr[...]), zmarłej w dniu [...] lipca 2008 r. – M. A. (właścicielki lok. Nr[...]), zmarłego w dniu [...] listopada 2008 r. – J. S. (współwłaściciela lok. Nr[...]), zmarłej w dniu [...] lipca 2007 r. M. B. (właścicielki lok. Nr[...],) oraz zmarłego w dniu go w dniu [...] września 2000 r. – W. N. (współwłaściciela lok. Nr[...]). Zmarłej w dniu [...] grudnia 2010 r. W. R. (właścicielki lok. Nr[...],) nieprawidłowości dotyczyły jedynie doręczania zaskarżonego postanowienia. O zgonie M. A., M. B., J. S., W. W., W. Ż. oraz W. N, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. było powiadomione pismami Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Urzędu W. z dnia 11 lutego 2010 r., a zatem jeszcze przed wydaniem postanowienia o zawieszeniu postępowania z dnia [...] grudnia 2010 roku. Powyższe oznacza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. prowadziło postępowanie czyniąc jego stronami osoby nieżyjące w dacie wydania przez nie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] grudnia 2010 roku. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania postanowień w stosunku do osób zmarłych, a z nadesłanych akt sprawy nie wynika, aby w chwili śmierci podmioty te nie posiadały tytułów prawnych do lokali, to należy przyjąć, że zaskarżone akty obarczone były wadą nieważności. Skierowanie bowiem postanowienia do osoby zmarłej, która w chwili jego wydania nie miała już przecież przymiotu strony, jest wadliwością postanowienia powodującą stwierdzenie jego nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Podkreślić należy, że z nadesłanych akt sprawy nie wynika również, aby na dzień wdania postanowienia o zawieszeniu postępowania z dnia [...] grudnia 2010 r. lub na dzień rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, tytuły prawne do lokali będących wcześniej własnością ww. zmarłych przysługiwały innym osobom, które nabyłyby je przed śmiercią właścicieli, ewentualnie od ich następców prawnych. Stwierdzenie takich wad formalnych postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali krąg aktualnych właścicieli lokali oraz użytkowników wieczystych gruntu, czyli prawidłowo określi właściwe strony postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.