VI SA/Wa 1339/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M. G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. G., utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2011 r. ustalającą objęcie jej we wskazanym okresie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W wyniku kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (dalej ZUS) u płatnika składek – T.G. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej T. G., płatnik) w okresie (z przerwami) od dnia 19 marca 2008 r. do 4 lutego 2009 r. (omyłkowo podano datę 4 lutego 2008 r.) ustalono, że płatnik nie zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych M. G. (dalej skarżąca). Powołując się na wyniki tej kontroli, ZUS pismem z dnia 20 września 2010 r. – działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm. (dalej śoz) - wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej [...] Oddział WNFZ) o wydanie decyzji w sprawie podlegania skarżącej ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazał w tym piśmie, iż ww. umowy dotyczyły prowadzenia lektoratów z języków obcych i zawarte były na okres: od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 15 lipca 2006 r., od 16 września 2006 r. r. do 26 stycznia 2007 r. Jednocześnie ZUS podał, iż skarżąca od 1 lipca 2002 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W toku postępowania administracyjnego skarżąca w piśmie z dnia 11 października 2010 r. wyjaśniła, że pracowała dla płatnika w okresie od 2004 r. na podstawie umowy o dzieło. W ramach zatrudnienia prowadziła w W. w P. (w której działał płatnik) zajęcia z jęz. niemieckiego zwane lektoratem. Skarżąca wskazała, że do jej obowiązków w dużym uproszczeniu należało: - zebranie materiałów i opracowanie autorskiego konspektu dla konkretnie wskazanej grupy studenckiej i udostępnieanie go Uczelni i studentom wskazanym przez Uczelnię poprzez przeprowadzenie na jego podstawie prezentacji autorskiej w formie lektoratów i koniecznych konsultacji z języka niemieckiego; - przeprowadzenie badań stanu wiedzy języka niemieckiego u studentów w trakcie semestru, zaliczenia, w tym także w formie pierwszej poprawki, w trybie drugiej poprawki, w trybie komisyjnym wraz z dokonaniem wymaganych wpisów w protokoły i indeksy. Do pisma skarżąca dołączyła umowy o dzieło o numerach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] z których wynika, że świadczyła pracę na rzecz T. G. w okresach od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 15 lipca 2006 r. oraz od 16 września 2006 r. do 26 stycznia 2007 r. Oświadczyła również, że wykonywane przez nią prace nie wchodzą w zakres prowadzonej działalności gospodarczej, z której jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczeń zdrowotnych od dnia 1 lipca 2002 r. Pismem z dnia 18 października 2010 r. [...] Oddział WNFZ wezwał płatnika do udzielenia informacji, czy skarżąca była u niego zatrudniona i na jakiej podstawie, czy ZUS przeprowadzał kontrolę u płatnika w zakresie prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego i czy wydał jakąkolwiek decyzję dotyczącą skarżącej bądź płatnika. Zwrócił się też o wskazanie obowiązków skarżącej. W odpowiedzi T.G. wniósł (pismem z dnia 4 listopada 2011 r.) o umorzenie postępowania, powołując się na art. 66 § 1 pkt 1a i 1e oraz art. 109 § 6 w związku z art. 104 i art. 105 śoz. Podniósł, że nie może zostać uznany za płatnika składek w rozumieniu art. 85 § 1 i § 4 śoz. W przypadku uznania bowiem, że osoby (będące stronami umów o dzieło zawartych z T. G.) de facto świadczyły pracę na rzecz W., to płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne będzie ta Szkoła (a nie T.G.). Jednakże za przyjęciem, iż przedmiotowe umowy były umowami o dzieło przemawiają następujące argumenty: - treść umowy odnosząca się do wykonania konkretnego i oznaczonego dzieła (m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładu czy lektoratu z określonej tematyki), - przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie, - samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia, - wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia, - wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1 oraz art. 109 śoz w związku z art. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 9 ust. 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887 z późn. zm.) oraz art. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 9 ust. 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) a także art. 627 oraz art. 734 i art. 750 Kodeksu cywilnego (dalej kc) Dyrektor [...] Oddziału WNFZ uznał skarżącą za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z T. G. umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia w okresie od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 15 lipca 2006 r. oraz od 16 września 2006 r. do 26 stycznia 2007 r. Odwołania od powyższej decyzji do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ, organ drugiej instancji lub organ odwoławczy) złożyli zarówno skarżąca M. G., jak i płatnik T. G. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Prezes NFZ, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 śoz oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), umorzył postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika. Uznał bowiem, że płatnik składek - w tym przypadku T. G. – w postępowaniu przed organami NFZ nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, co czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i w konsekwencji odwołanie płatnika nie podlega rozpatrzeniu. W następstwie natomiast odwołania wniesionego przez skarżącą M. G. (w którym zakwestionowano zakwalifikowanie łączących skarżącą i płatnika umów o dzieło jako umów zlecenia), decyzją nr [...] podjętą również dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes NFZ, mając za podstawę art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 śoz oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Oddziału WNFZ. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes NFZ podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym w świetle art. 627-646 kc oraz art. 734-750 kc umowy skarżącej zawarte z T. G. należy uznać za umowy zlecenia. Umowa o świadczenie usług, jak również umowa zlecenia, jest przykładem umowy starannego działania, natomiast umowa o dzieło jest umową rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu (w przypadku skarżącej – do nauczania), a jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Wykonywanie przez skarżącą umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającym do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka obcego, co oznacza, iż umowa ta była umową świadczenia usług nauczania języka. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wydane w sprawie o sygn. akt. VI SA/WA 1511/09) i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00, publ. OSCN 2001/4/63. Jednocześnie Prezes NFZ wskazał, że decyzja wydana przez organ pierwszej instancji ustala jedynie, iż skarżąca była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia, w okresie od dnia od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 15 lipca 2006 r. oraz od 16 września 2006 r. do 26 stycznia 2007 r. Natomiast stosownie do treści art. 109 ust. 2 śoz, organem właściwym do ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącej jest ZUS. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie art. 627 kc oraz art. 734 kc przez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że obowiązki powierzone skarżącej w oparciu o przedłożone umowy oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazują na to, iż zawarte umowy wbrew ich nazwie, były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło, - naruszenie art. 66 § 1 lit. e) w związku z art. 69 § 1 śoz przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz orzeczenie o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy o dzieło zawartej z T. G. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że do jej obowiązków w ramach zawartych z T. G. umów należało odbywanie zajęć i egzaminów w oparciu o przygotowane przez siebie w sposób autorski materiały, opracowywanie konspektów, prowadzenie lektoratów oraz przeprowadzanie badań stanu wiedzy języka niemieckiego u studentów. Zdaniem skarżącej powyższe czynności należy zaklasyfikować do umowy o dzieło. W tym kontekście wskazała, że jej zadaniem było przygotowanie konkretnych lektoratów o określonej treści i tematyce, z których każdy miał stanowić odrębne dzieło. Zadaniem prowadzącego zajęcia było też zaopatrzenie słuchaczy w określony poziom wiedzy i umiejętności, pozwalający na przystąpienie do egzaminu końcowego, zdanie tego egzaminu oraz kontynuację nauki w kolejnych latach studiów. Zatem finalnym efektem umowy było "wypuszczenie" z uczelni studenta dysponującego określonym stanem wiedzy, czego wyrazem jest wydawany dyplom. Charakteryzujące umowę zlecenia staranne działanie – w ramach zawartej przez strony umowy - byłoby niewystarczającym zobowiązaniem wykonawcy. Liczył się bowiem efekt końcowy, a więc należycie przygotowany lektorat, a w konsekwencji wykształcony student opuszczający uczelnię. Skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, zgodnie z którym o braku możliwości zakwalifikowania zawartej umowy jako umowy o dzieło świadczy to, że umowa nie mogła zostać poddana sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych. Większość przygotowanych przez skarżącą materiałów miała formę pisemną (program zajęć, plany, testy, dokumentacja), a zatem była możliwa do weryfikacji pod kątem wad fizycznych. Na fakt, iż strony zawarły umowę o dzieło wskazuje także treść poszczególnych postanowień tej umowy, a mianowicie: - przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie, - samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia, - wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia, - wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153 p. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Prezes NFZ, który w myśl zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego (art. 15 kpa), skutkiem odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej obowiązany był rozpoznać sprawę na nowo w jej całokształcie, wyjaśniając stosownie do przepisów art. 7,77 § 1, 80 107 § 3 kpa wszystkie istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia okoliczności faktycznoprawne, nie wywiązał się bowiem z tego zadania w sposób wymagany powołanym przepisem. Ww. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. umorzył bowiem postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika T. G. i ograniczył się do rozpatrzenia w drugiej instancji odwołania wniesionego przez skarżącą M. G. Tym samym sprawa na etapie postępowania odwoławczego została przez organ rozpoznana bez udziału płatnika T. G., który jest stroną w sprawie i winien mieć z tego powodu zapewniony w niej udział we wszystkich stadiach procedowania (vide wyrok z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt VISA/Wa 1338/11). Skutkiem umorzenia względem niego postępowania odwoławczego został natomiast z tej sprawy wyeliminowany. W ocenie Sądu stanowisko organu, odmawiające płatnikowi T. G. przymiotu strony w sprawie, które legło u podstaw tego umorzenia, jest błędne. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu łączących ją z płatnikiem ww. umów o prowadzenie lektoratów z języków obcych – według płatnika umów o dzieło, a według organu umów zlecenia – dotyczy, wbrew stanowisku organu, interesu prawnego lub obowiązku płatnika w rozumieniu art. 28 kpa. Skoro zatem T. G. legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z racji zawierania z nią umów, których charakter, a w konsekwencji prawa i obowiązki T.G. są sporne między stronami tego postępowania, to miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia. W postępowaniu zakończonym ww. ostateczną decyzją organu z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] (zaskarżoną w tej sprawie) o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem T. G. umów, co do których stosuje się – według organu – przepisy kc o umowie zlecenia, zasada ta została naruszona, gdyż – jak już wyżej nadmieniono – organ prowadził je w drugiej instancji bez udziału jednej ze stron, tj. T. G., który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Stało się tak w następstwie umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego odwołaniem płatnika i poprzestania na rozpatrzeniu odwołania skarżącej. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym, zatem brak tego udziału nie wynikł z jego winy, tylko był następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Wyczerpana została w tej sytuacji przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Stosownie do tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Należy dodać, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również, gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych jego fazach/stadiach, z przyczyn leżących po stronie organu. Stosownie do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro wykazano wyżej, że T. G. jest stroną postępowania w przedmiocie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a umarzając (względem niego) postępowanie odwoławcze organ pozbawił go udziału w sprawie na etapie rozpoznania jej w drugiej instancji, czym naruszył zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa), to wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa. Skutkiem uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ w instancji odwoławczej z uwzględnieniem dyspozycji art. 10 § 1 kpa (to jest w realiach tej sprawy z udziałem zarówno skarżącej jak i płatnika T. G.). W tym stanie rzeczy Sąd nie wdając się w ocenę zarzutów skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 po myśli art. 152 ppsa zaś o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.