II GZ 427/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 830/11 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie za skargi R. M. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sz. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarstwa na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. zaskarżonym postanowieniem z 4 października 2012 r., sygn. w akt I SA/Sz 830/11, odmówił R. M. zmiany postanowienia tegoż Sądu z 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 830/11, odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący w dniu 21 maja 2012 r . (k. 77 akt sądowych) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, w skład jego majątku wchodzi wyłącznie (cyt.) "1,81 h ziemi w połowie części rolnej", zaś jedyny dochód strony stanowi emerytura w kwocie 1600 zł. Jako spoczywające na nim obciążenia skarżący podał obowiązek alimentacyjny w wysokości 500 zł wobec małoletniej córki oraz koszty: utrzymania lokalu (skarżący nie wskazał kwoty), na leczenie stałe – 50 zł, studiów – 200 zł. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek złożony przez skarżącego jest kolejnym wnioskiem o prawo pomocy. Poprzedni został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2012 r., które stało się prawomocne w dniu 14 maja 2012 r. Zmiana takiego postanowienia jest możliwa tylko w przypadku takiej zmiany okoliczności sprawy, która uzasadnia wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie zmiana taka nie nastąpiła, gdyż skarżący w kolejnym wniosku powołał w zasadzie te same okoliczności co uprzednio, które w poprzednim postępowaniu z zakresu prawa pomocy Sąd uznał za niewystarczające do przyznania mu prawa pomocy z powodu uchylania się skarżącego od przedstawienia dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. Skutkowało to odmową zmiany prawomocnych postanowień odmawiających skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżący składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazał, że w jego przypadku nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej ani nie wykazał istnienia nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jego zdolności płatniczych. Skarżący, podobnie jak w poprzednim postępowaniu zakończonym wydaniem prawomocnego postanowienia z 4 kwietnia 2012 r. uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnosząc w to miejsce o wyłączenie jawności postępowania dowodowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W konkluzji Sąd podniósł, że nie zachodzą określone w art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270.; dalej: p.p.s.a.) przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w tym zakresie, co oznacza konieczność oddalenia jego wniosku o orzeczenie takiej zmiany. R. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Podniósł również, na podstawie art. 45 Konstytucji RP, o wyłączenie jawności postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - zgodnie z art. 165 p.p.s.a. - mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W niniejszej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to wobec niewniesienia przez skarżącego zażalenia stało się prawomocne w dniu 14 maja 2012 r. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie było uznanie, iż uchylał się on od przedłożenia – na wezwanie Sądu – żądanych dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację materialną. Z kolei analiza oświadczeń zawartych w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy z 21 maja 2012 r. – trafnie potraktowanym przez Sąd pierwszej instancji jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy – wynika, że sytuacja majątkowa skarżąco nie uległa zmianie. Z kolei bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Skarżący w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, w skład jego majątku wchodzi wyłącznie (cyt.) "1,81 h ziemi w połowie części rolnej", zaś jedyny dochód strony stanowi emerytura w kwocie 1600 zł. Jako spoczywające na nim obciążenia skarżący wskazał obowiązek alimentacyjny w wysokości 500 zł wobec małoletniej córki oraz koszty: utrzymania lokalu (skarżący nie wskazał kwoty), na leczenie stałe – 50 zł, studiów – 200 zł. Skarżący wezwany do nadesłania dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową i osobistą w celu porównania i oceny, czy w sytuacji skarżącego wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska sądu zajętego w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2012 r., uchylał się od przedstawienia swojej sytuacji materialnej. Wnosił w to miejsce o wyłączenie jawności postępowania dowodowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Powyższe uniemożliwia pełną ocenę jego obecnej sytuacji materialnej. W związku z powyższym nie sposób przyjąć, że – w odniesieniu do okoliczności faktycznych będących przedmiotem oceny we wskazanym na wstępie prawomocnym postanowieniu odmawiającemu przyznania prawa pomocy – nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu – kolejnego już wniosku o wyłączenie jawności postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy - podkreślenia wymaga, że w przypadku postępowania o przyznanie prawa pomocy wszelka dokumentacja w tym zakresie, przesyłana przez wnioskodawcę i gromadzona przez Sąd, jest dołączana do akt sądowych sprawy. Sąd nie przesyła kopii tych dokumentów innym podmiotom (skarżonemu organowi), rozstrzygnięcie w sprawie zainicjowanej wnioskiem zapada na posiedzeniu niejawnym, zaś postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy Sąd doręcza wyłącznie stronie, która złożyła wniosek. Powyższej wykładni i oceny Sądu nie zmienia również wskazany w zażaleniu przez skarżącego art. 45 konstytucji RP. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.