II FZ 189/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 27 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Rz 870/11 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. M. na decyzję decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w R. z 28 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 27 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie sygn. akt I SA/Rz 870/11 oddalił wniosek S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, gdyż z przedstawionych przez niego oświadczeń nie wynika aby nie mógł on ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Miesięczny dochód w jego gospodarstwie domowym, wynosi 6.206,33 zł co, mając nawet na uwadze fakt zajęcia części wynagrodzenia skarżącego przez organ egzekucyjny, pozwala na opłacenie wpisu od skargi, a także innych kosztów sądowych, jakie mogą wyniknąć w sprawie. Nie bez znaczenia, zdaniem Sądu I instancji jest także, to że skarżący dysponuje majątkiem w postaci działki budowlanej, co do której nosi się z zamiarem sprzedaży, która może stanowić źródło sfinansowania wydatków, związanych między innymi z przedmiotową sprawą. Sąd zaznaczył również, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (jakimi obciążony jest skarżący) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. M. wniósł o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podniósł, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Nie ma możliwości, pełnej regulacji zobowiązań kredytowych w związku z czym jego zadłużenie stale rośnie. Jeden z wierzycieli zobowiązał go do opuszczenia domu a jego wynagrodzenie zostało zajęte na podstawie tytułu wykonawczego. Po uregulowaniu koniecznych zobowiązań pozostaje dochód w wysokości 200 – 400 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu I instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W myśl z kolei art. 255 P.p.s.a. sąd administracyjny może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów w przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż ocena sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego dokonana przez Sąd I instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Skarżący natomiast nie podważył tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Przedłożone dokumenty dotyczące kosztów utrzymania wskazują, że ponosi on wydatki w postaci rachunków za energię elektryczną, których wysokość kształtuje się od 170,22 zł do 203,21 zł, za gaz, w wysokości od 92,07 zł do 111,09 zł, a także dostawę wody i odprowadzanie ścieków w wysokości 150,39 zł. Koszty te są powiększone o spłaty zaległości podatkowych oraz rat pożyczek. Pomimo precyzyjnego wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentacji wydatków na leczenie. Z kolei łączny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 6.206,33. Żona skarżącego posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,48 ha. Ponadto w lutym 2011 r. zawarła umowę pośrednictwa sprzedaży działki budowlanej o powierzchni 1,69 ha z propozycją ceny ofertowej 3.000 zł za 1 ar. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego, w szczególności brak informacji o aktualnej kondycji finansowej (wynikającej m.in. z nie przedłożenia wyciągów z kont bankowych), posiadanie nieruchomości o znacznej wartości a nadto cywilnoprawny charakter większości zobowiązań, nie pozwala przyjąć, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie Strony jako bezzasadne podlegało oddaleniu w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.