II GSK 2091/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Protokolant Marta Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2322/11 w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 11 września 20112 r., sygn. akt V SA/Wa 2322/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę S. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (pkt 1) oraz przyznał jej pełnomocnikowi koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2). Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] maja 2011 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) ustalił S. T. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 2.823,57 zł. Kolejną decyzją z [...] lipca 2011 r. Prezes ARiMR odmówił S. T. umorzenia powyższych należności. Zdaniem organu nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. Nr 258, poz. 1747; dalej rozporządzenie RM), ponieważ kwota należności pieniężnych przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które kształtują się na poziomie 8,80 zł., podczas gdy zadłużenie S. T. z tytułu nienależnie pobranych płatności wynosi 2.823,57 zł. Organ uznał, że bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, Prezes ARiMR nie może umorzyć S. T. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR. Organ wskazał, że z uwagi na § 4 ust. 1 rozporządzenia RM kwota płatności nienależnie pobranych przez skarżącą mogłaby zostać umorzona, gdyby nie przekraczała 393,56 zł, jednak warunek ten nie został spełniony. Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia RM Prezes ARiMR może z urzędu umarzać w całości lub w części należności pieniężne w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Przepis ten może znaleźć jednak zastosowanie, dopiero gdy wszczęto postępowanie egzekucyjne w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ustalono, że należność nie może zostać ściągnięta od dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na wskazaną decyzję. W ocenie Sądu I instancji kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z [...] maja 2011 r. wyniosła 2.823,57 zł i jest wyższa niż równowartość 100 euro (393,56 zł), więc nie zaszła przesłanka z § 4 ust. 1 rozporządzenia RM. Zdaniem WSA nie zaszły również inne – mogące skutkować umorzeniem należności – przesłanki wymienione w rozporządzeniu RM, w szczególności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM. Ani trudna sytuacja finansowa skarżącej, ani okoliczności przekazania uzyskanych płatności dla dzierżawcy na dalszy rozwój gospodarstwa nie mogły stanowić samoistnych przesłanek do umorzenia należności. Do ewentualnego umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM konieczne było bowiem uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Tymczasem dokumentacja zgromadzona w sprawie takiego przypuszczenia nie uzasadniała. Skarżąca uzyskuje bowiem stały dochód (w dacie wydania zaskarżonej decyzji była to emerytura) w wysokości 883,34 zł, zatem dysponuje środkami, które mogą być wykorzystane w egzekucji nienależnie pobranych przez nią płatności. Wobec tego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skargę kasacyjną od wskazanego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie tego wyroku w pkt 1 i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed Sądem I instancji oraz o przyznanie wynagrodzenia adwokackiego na rzecz pełnomocnika z urzędu. Zarzuciła: 1) w trybie art. 176 w zw. z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie art. 209 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że do umorzenia należności przypadającym agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej może dojść tylko z urzędu na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747); 2) w trybie art. 176 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżąca nie została przez organ prawidłowo pouczona o możliwościach postąpienia w niniejszej sprawie przez co poniosła szkodę, gdyż organ dopuścił się naruszenia art. 9 k.p.a., którego Sąd I instancji nie dostrzegł. W uzasadnieniu przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga ta została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O naruszeniu powyższego przepisu można byłoby mówić dopiero wówczas, gdyby kasator wykazał, iż doszło do "innego naruszenia" przepisów postępowania, którego nie dostrzegł Sąd I instancji. Tymczasem kastor ograniczył się do stwierdzenia, iż organ naruszył art. 9 k.p.a., gdyż "skarżąca nie została przez organ prawidłowo pouczona o możliwościach postąpienia w niniejszej sprawie przez co poniosła szkodę", przy czym nie podał żadnych konkretnych okoliczności pozwalających na przyjęcie, iż organ nie informował skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Tak ogólnikowy zarzut nie pozwala też na ocenę, iż naruszona została "zasada informowania stron postępowania". Naruszenie tej zasady przejawia się w: a) odmowie udzielenia informacji stronie, bądź b) nienależycie udzielonej informacji, przez udzielenie informacji niejasnej lub błędnej lub udzielenie informacji niewyczerpującej, tj. takiej, która pomija okoliczności faktyczne lub prawne, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy. Skutki prawne udzielenie nieprawidłowej informacji nie powinny obciążać strony, dlatego też aby mogła powoływać się na wadliwe działania powinna zadbać o to, aby organ udzielił informacji w formie pisemnej. W przedmiotowej zaś sprawie skarżąca o udzielenie takich informacji się nie zwracała. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie naruszył też prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 209 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z tym przepisem należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być w szczególnie uzasadnionych przypadkach umarzane w całości lub w części, a także ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. W przepisie tym brak jest bliższego określenia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a przesłanki uzasadniające umorzenie należności zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747) wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 209 ust. 2 powołanej ustawy o finansach publicznych, w którym zawarto upoważnienie dla Rady Ministrów m.in. do określenia przesłanek uzasadniających umorzenie w całości lub w części, odroczenie lub rozłożenie na raty spłaty tych należności. Z niewadliwych ustaleń organu, które zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji wynika, że skarżąca nie spełnia warunków do umorzenia należności, gdyż uzyskuje dochody, które nie pozwalają na przyjęcie, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. W skardze zaś kasacyjnej te ostatnie ustalenia w żaden sposób nie zostały zakwestionowane i dlatego nie można też mówić o tym, aby doszło do naruszenia prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a. W sprawie zaś kosztów nieopłaconej pomocy pełnomocnik skarżącej może się zwrócić do WSA w W. (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).