II OZ 100/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 884/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia [...] września 2011 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji dotyczącej wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie drugim, 2. przyznać I. P. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał skarżącej I. P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia [...] września 2011 r. w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji dotyczącej wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że sytuacja materialna skarżącej nie daje podstaw do przyjęcia, że nie może ona partycypować w kosztach postępowania. Na podstawie formularza wniosku oraz nadesłanych przez skarżącą dokumentów Sąd przyjął, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrą, zamieszkując w domu o pow. 90 m2. Na dochód gospodarstwa domowego skarżącej składa się jej emerytura (848,38 zł) oraz jej siostry (883,33 zł). Ponadto skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,0536 ha, w tym 12,8356 ha użytków rolnych, co stanowi 9,0891 ha przeliczeniowego. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010 r. (M. P. Nr 87, poz. 917) Sąd przyjął, iż z posiadanego gospodarstwa rolnego skarżąca osiąga dochód w wysokości 1 725, 41 zł. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala na zaliczenie jej do osób ubogich, które nie mają możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Jednakże mając na uwadze znaczne koszty ustanowienia adwokata Sąd uznał, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu skarżąca podniosła, że jest osobą straszą, schorowaną i nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 1500 zł. Wydatki na energię, gaz, wodę i telefon wynoszą miesięcznie 300 zł, oraz na jej leki 300 zł. Ponadto skarżąca ma na utrzymaniu 80 letnią siostrę, która jest chora na zwyrodnienie kręgosłupa, cukrzycę oraz miażdżycę. Skarżąca zarzuciła ponadto, że Sąd błędnie przyjął, że jest właścicielką nieruchomości rolnej w całości, podczas gdy jest współwłaścicielką w 2/3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy podzielić zarzut skarżącej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie przyjął, iż jest ona właścicielką nieruchomości rolnej w całości i w związku z czym otrzymuje z tego gospodarstwa dochód miesięczny w kwocie 1 725, 41 zł. Z zaświadczenia Wójta Gminy T. z dnia 5 stycznia 2012 r. wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego (udział 2/3) o powierzchni 13,0536 ha, w tym użytki rolne 12,8356 co stanowi 9,0891 ha przeliczeniowego. Zgodnie z powołanym obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011 r., mając na uwadze, iż skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego w 2/3, należy przyjąć, że jej miesięczny dochód wynosi 1150,28 zł, a nie jak przyjął Sąd pierwszej instancji 1725, 41 zł. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty sądowe i inne wydatki istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Skarżąca jest osobą starszą (76 lat), zamieszkuje z siostrą (79 lat) w domu o pow. 90 m2. Uwzględniając wysokość emerytury skarżącej i jej siostry (w sumie 1 731, 74 zł miesięcznie), średnie miesięczne dochody z gospodarstwa rolnego (w wysokości 1150, 28 zł), posiadanie nieruchomości (domu o pow. 90 m2 oraz udział w gospodarstwie rolnym w 2/3), a także wysokość ponoszonych wydatków (utrzymanie domu 300 zł, lekarstwa dla skarżącej i jej siostry 800 zł), należało dojść do wniosku, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze wiek skarżącej oraz jej siostry nie można kwestionować, że przeznacza wskazane przez nią środki na leki. Odmienna ocena dokonana w zaskarżonym postanowieniu nie jest więc trafna, co uzasadnia jego uchylenie i przyznanie skarżącej prawa pomocy także w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zmianę adwokata należy wskazać, że o tym, jaka konkretnie osoba będzie pełnomocnikiem, stosownie do art. 253 P.p.s.a., decyduje wyłącznie właściwa korporacja zawodowa (w rozpoznawanej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka w Lublinie). W sytuacji gdy skarżąca nie jest zadowolona z ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata może złożyć do Okręgowej Rady Adwokackiej w Lublinie wniosek o zmianę pełnomocnika. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.