II OZ 101/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...]" Spółka Jawna Z. K., J. K., J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 1356/11 o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych w ½ części i odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi "[...]" Spółka Jawna Z. K., J. K., J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zwolnił stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części, zaś w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji powołał art. 246 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. WSA w Szczecinie, oceniając wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych miał na uwadze, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie różnorodnych usług ogólnobudowlanych, majątek firmy stanowi kwota 15.000 zł, zaś za ostatni rok obrotowy spółka uzyskała zysk w wysokości 150.817 zł, co w skali miesiąca dało kwotę 12.568 zł. Sąd I instancji, wziął pod uwagę również fakt, że w aktualnej sytuacji gospodarczej na rynkach usług, w szczególności w zakresie obrotu nieruchomościami i inwestycji budowlanych, możliwości zarobkowe firm budowlanych mogły ulec znacznemu pogorszeniu. Sąd miał również na względzie koszty utrzymania takiego przedsiębiorstwa oraz wydatki związane z działalnością gospodarczą tego rodzaju. Wziął także pod uwagę wysokość miesięcznego zysku oraz kwestię podziału uzyskanej kwoty pomiędzy wspólników i stwierdził, że osiągany przez stronę zysk oraz zgromadzone środki finansowe nie stanowią o bardzo dobrej sytuacji ekonomicznej i finansowej skarżącej firmy budowlanej. Ponadto Sąd wskazał, że dla prawidłowej działalności przedsiębiorcy niezbędne jest utrzymanie płynności finansowej w firmie, co gwarantuje między innymi posiadanie zapasu środków finansowych, niezbędnych dla swobodnego obrotu pieniężnego w działalności gospodarczej. Sąd mając na względzie powyższe okoliczności, jak również wysokość opłaty początkowej jaką jest wpis sądowy od skargi w kwocie 7.199 zł, uznał, że skarżąca spółka wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast, w ocenie Sądu I instancji, jest ona w stanie partycypować częściowo w kosztach postępowania sądowego, tj. w ½ części kosztów sądowych, czyli na tym etapie postępowania w kwocie 3.599, 50 zł, zaś w przypadku ewentualnych dalszych kosztów sądowych, skarżąca zobowiązana będzie ponosić te koszty każdorazowo w ½ ich wysokości. Zażalenie na postanowienie z dnia 16 stycznia 2012 r. wniosła "[...]" Spółka Jawna Z. K., J. K., J. K. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 w związku z art. 245 § 1 p.p.s.a. poprzez przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, pomimo że skarżąca wykazała brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania oraz naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przez Sąd dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie wskazanie w sposób wyczerpujący przyczyn, dla których Sąd odmówił zwolnienia skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Strona skarżąca stwierdziła, że z przedłożonego przez nią oświadczenia wyraźnie wynika, że spółka uzyskuje niskie dochody, zaś wyzbycie się środków finansowych w wysokości odpowiadającej kosztom postępowania wywoła niekorzystne skutki dla jej dalszej działalności. Strona wskazała także na znaczną wysokość kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w sektorze budowlanym, niskie marże wykonawców oraz złą koniunkturę gospodarczą. Ponadto skarżąca podniosła, że posiadanie majątku w niewielkiej wysokości nie świadczy o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, a zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Przede wszystkim podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Należy również pamiętać, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, a także wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Skarżąca w oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 15. 000 zł zaś wartość środków trwałych 1. 300 000 zł. Ponadto za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca osiągnęła zysk w wysokości 150. 817 zł, zaś stan konta bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 37. 000 zł. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można zatem przyjąć, że jedynym przesądzającym argumentem przemawiającym za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych są wskazane przez skarżącą niskie dochody, wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej w sektorze budowlanym czy zła koniunktura gospodarcza. Uwzględniając bowiem wysokość kapitału zakładowego, środków trwałych, wysokość zysku a także zgromadzone na rachunku bankowym środki w wysokości 37. 000 zł należy dojść do wniosku, że skarżąca jest w stanie ponieść część kosztów postępowania. Należy przy tym wskazać, że już sama wartość środków zgromadzonych na rachunku bankowym kilkakrotnie przewyższa wysokość wpisu. Z drugiej jednak strony WSA w Szczecinie prawidłowo, poza sytuacją finansową strony skarżącej, wziął także pod uwagę aktualną sytuację na rynku usług budowlanych, koszty utrzymania takiego przedsiębiorstwa oraz wydatki związane z działalnością przedsiębiorcy. Wbrew zarzutom zażalenia, Sąd, zwalniając stronę skarżącą od połowy kosztów sądowych i odmawiając zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, w uzasadnieniu wyczerpująco wyjaśnił motywy swojego postanowienia. Z przytoczonych wyżej względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.