I SA/Wa 1473/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz D. G. kwotę 200 zł (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2008 r. D. G. wystąpiła do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. i J. S. nieruchomości na dawnych [...], w miejscowości B., gm. S., powiat W., w byłym województwie [...]. M. S. zmarła w dniu [...] kwietnia 1969 r., a spadek po niej nabyła córka J. S., na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w G. z dnia [...] marca 1972 r., sygn. akt [...]. Natomiast z postanowienia Sądu Rejonowego G. w G. z dnia [...] kwietnia 2009 r., sygn. akt [...] wynika, iż spadek po J. S. zmarłej dnia [...] stycznia 2007 r. nabyły córki: D. G. i B. I. B. I. w oświadczeniu datowanym na dzień [...] kwietnia 2009 r. wskazała jako osobę uprawnioną do przysługującej jej części rekompensaty D. G. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] odmówił potwierdzenia D. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. i J. S. opisanej wyżej nieruchomości, bowiem nie przedłożono dokumentów potwierdzających prawo własności M. S. do spornej nieruchomości. W szczególności organ nie uznał jako wystarczającego dowodu aktu kupna – sprzedaży z dnia [...] lutego 1922 r. zawartego pomiędzy M. M. i M. S., ponieważ umowa ta obejmowała wyłącznie same budynki oraz umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 1935 r. nie stanowiącej dokumentu urzędowego. W zasobach właściwych instytucji archiwalnych nie odnaleziono dokumentacji na potwierdzenie prawa własności M. S. bądź J. S. do nieruchomości położonej w miejscowości B. Na potwierdzenie prawa własności D. G. dołączyła do akt sprawy oświadczenia dwóch świadków J. K. i J. S. Jednak organ pierwszej instancji stwierdził, że oświadczenia świadków nie mogą stanowić jedynych dowodów na potwierdzenie prawa do własności M. S. do nieruchomości z uwagi na fakt, iż jedynie z oświadczenia J. S. wynika powierzchnia gruntu pozostawionego w B. oraz przybliżona powierzchnia pozostawionych zabudowań. Minister Skarbu Państwa, rozpoznając odwołanie D. G. wniesione w dniu 9 marca 2011 r. od powyższej decyzji Wojewody [...] doręczonej skarżącej w dniu 22 lutego 2011 r., postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Następnie D. G. wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2011 r. wystąpiła do Ministra Skarbu Państwa o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2011 r., zarzucając organowi, iż ten nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sposób rzetelny i wnikliwy, co spowodowało wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji Wojewody [...], a następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ odwoławczy podzielając argumentację przedstawioną w decyzji Wojewody [...] i wskazując na brak przesłanek do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, stwierdził, iż Wojewoda dokonał oceny materiału dowodowego zgodnie z dyspozycją przepisów zawartych w ustawie zabużańskiej, a przede wszystkim w prowadzonym postępowaniu zostały wyczerpane wszelkie środki dowodowe, dopuszczone przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r.: kwerenda w instytucjach archiwalnych, oświadczenia świadków, zeznania stron postępowania. W ocenie Ministra w rozpatrywanej sprawie skorzystano ze wszelkich środków dowodowych, które jednak nie potwierdziły prawa własności M. S. i J. S. do nieruchomości pozostawionej w miejscowości B., zatem nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające potwierdzenie D. G. prawa do rekompensaty. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2011 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: – art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w zw. z art. 156 § 1 kpa poprzez ich niezastosowanie w sprawie i niedostrzeżenie, że zostały spełnione wszystkie wymogi dotyczące dowodów na potwierdzenie prawa do rekompensaty; – art. 80 kpa z pominięciem art. 76 kpa, który według oceny organu przyznaje Wojewodzie nieograniczoną władzę w ocenie mocy dowodowej wszystkich dokumentów; – art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z art. 76 i art. 156 § 1 kpa poprzez uznanie, że oświadczenia świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz umowa notarialna zakupu [...] opatrzony pieczęciami okrągłymi z godłem RP, datami, podpisami nie są dokumentami urzędowymi i świadczącymi o własności nieruchomości; 2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: – art. 7 i art. 107 § 3 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącej i niewskazanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącej odmówiono wiarygodności. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uznać za uzasadnioną – aczkolwiek z zupełnie innych względów niż te, które zostały w niej podniesione – albowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, Sąd bada w pierwszej kolejności, czy zaskarżony akt nie zawiera wad istotnych, które obligują Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego danego aktu, bez względu na to, czy wada taka miała wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do stwierdzenia, że organ naruszył art. 156 § 1 pkt 4 kpa, w świetle którego stwierdza się nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Takie naruszenie daje podstawę Sądowi do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały skierowane do B. I., która nie była stroną postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem D. G. W rozpoznawanej sprawie postępowanie wszczęte zostało na skutek wniosku D. G. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, rozpoznanego przez Wojewodę [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Również odwołanie od powyższej decyzji, a następnie wniosek o stwierdzenie jej nieważności wniesione zostały przez D. G. Będąca z kolei przedmiotem zaskarżenia decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. i poprzedzająca ją decyzja tegoż organu z dnia [...] maja 2011 r., wydane na skutek powyższego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...], skierowane zostały – według rozdzielników – do D. G. i B. I. Zatem adresatem decyzji organ odwoławczy uczynił podmiot nie będący stroną postępowania – B. I., której nie doręczano decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] lutego 2011 r. i która nie składała od tej decyzji odwołania i w ogóle nie była inicjatorką tegoż postępowania administracyjnego. Zauważyć należy, że brzmienie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wskazuje, że wniosek każdego ze współspadkobierców stanowi odrębną sprawę administracyjną, która może być połączona z innymi sprawami do jednego postępowania na podstawie art. 62 kpa, chyba że wcześniej (przed śmiercią) wniosek złożył sam spadkodawca, wówczas zastosowanie ma art. 30 § 4 kpa. Nie ma to jednak znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem – jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy – B. I. nie składała wniosku w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z wnioskiem takim wystąpiła jedynie D. G., zaś B. I. oświadczeniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. wskazała jako osobę uprawnioną do przysługującej jej części rekompensaty D. G. Zatem B. I. nie miała przymiotu strony przedmiotowego postępowania administracyjnego, bowiem postępowanie nie dotyczyło jej interesu prawnego lub obowiązku, a mimo to została przez organ administracji publicznej potraktowana jako strona tegoż postępowania, wobec tego taka decyzja jest obarczona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Organ powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym. Pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym definiuje art. 28 kpa, stanowiący, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem koniecznym warunkiem do uznania danego podmiotu za stronę postępowania jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku związanego z prowadzonym postępowaniem, wynikającego z przepisów prawa materialnego. Skierowanie aktu administracyjnego do podmiotu nie będącego stroną w sprawie jest poważną wadą, stanowiącą przesłankę stwierdzenia nieważności tego aktu w świetle treści art.156 § 1 pkt 4 kpa, zaś błąd wobec osoby wywołuje nieważność, gdyż nie mogło być wątpliwości, że osoba ta nie może być podmiotem danych praw i obowiązków z uwagi na brak spełnienia materialnych przesłanek wynikających z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Tymczasem organ nadzorczy skierował kwestionowane decyzje do B. I. jako strony przedmiotowego postępowania, pomimo że analiza zebranych w sprawie dokumentów nie daje podstaw do takiego wniosku. Z akt sprawy nie wynika, by występowała ona z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, uzasadniającym przyjęcie przez organ, że posiada ona samodzielny przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i ponownie ustali właściwy krąg stron postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Jednocześnie należy wyjaśnić, że wskazane uchybienie formalne jakiego dopuścił się Minister Skarbu Państwa uniemożliwiło Sądowi dokonanie merytorycznej oceny zarzutów skargi. Ocena taka byłaby bowiem wobec wadliwości przeprowadzonego przez Ministra postępowania nadzorczego przedwczesna, a nadto równoznaczna z zastąpieniem przez sąd jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, których działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, a których w rozstrzyganiu spraw nie zastępuje. Mając powyższe na uwadze decyzje Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. i [...] czerwca 2011 r. podlegały wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.