II FZ 401/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sedzia WSA (del.): Danuta Kuchta, , , po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 32/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. z dnia 21 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. II FZ 401/12 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/OI 32/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd stwierdził, że ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 100 m² (3/4 domu obciążone jest prawem dożywocia rodziców), nieruchomość rolną o powierzchni 33,05 ha, w tym 10,55 ha przeliczeniowych klasy V i VI. Dodatkowo dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 3,30 ha. Posiada również budynki gospodarcze, które tak jak dom, wymagają remontu. Nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, ani samochodu. Maszyny do prac polowych wypożycza od rodzeństwa i rodziców, w zamian za ich naprawy w wysokości 10.000 zł. Utrzymuje się ze środków ze sprzedaży zboża, z której otrzymał 8.000 zł oraz z otrzymywanych dopłat w wysokości 29.000 zł. Skarżący z uzyskanych dochodów w ciągu roku w łącznej wysokości 37.000 zł ponosi wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a dotyczące zakupów paliwa na kwotę 9.000 zł oraz nawozów i środków ochrony roślin na sumę 9.000 zł. Opłaty wynoszą: podatkowe 1.000 zł, za światło 5.000 zł., na ubezpieczenie budynków i składki KRUS 2.000 zł, na remont maszyn 10.000 zł. W związku z czym pozostaje mu 2.000 zł na chleb. Według oświadczenia skarżącego posiada on zobowiązanie wobec rodzeństwa w kwocie 200.000 zł za przejęcie gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz wobec rodziców w wysokości 30.000 zł, w związku z zaciągnięciem przez nich pożyczki na spłatę kredytu "klęskowego" dla skarżącego w kwocie 12.000 zł. Z przyczyn leżących po stronie organów inspekcji weterynaryjnej oraz A., nie otrzymał dopłat bezpośrednich w kwocie 30.000 zł za 2009 r. Podniósł także, iż nie otrzymał premii w wysokości 50.000 zł dla młodych rolników. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 13 marca 2012 r. skarżący wskazał, że jedynym jego dochodem są dopłaty otrzymywane do 30 czerwca 2012 r. za rok produkcyjny 2011, co zostaje przeznaczone na zakup nawozów, paliwa oraz wszelkie opłaty, natomiast pozostałą część strona przeznacza na swoje utrzymanie. Ze względu na brak stałych dochodów strona nie otrzyma z banku wyciągów, natomiast odległość do A. i brak pieniędzy na bilet stanowi przyczynę nie przedstawienia dokumentów. Skarżący dodał, iż dotacje przekazywane są przez A. na rachunek bankowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Wskazując, że według tej regulacji, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, że znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. Podkreślono, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca wezwany został do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca nie przedstawił pomimo wezwania dokumentów mogących potwierdzić wysokość ponoszonych wydatków, w tym m.in. na utrzymanie gospodarstwa rolnego, nie przedłożył też wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Tymczasem ustalenia w powyższym zakresie były niezbędne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych i w konsekwencji zasadności złożonego wniosku. Sąd przyjął, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiła uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł, zwłaszcza, że skarżący wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód za 2011 r. w wysokości 37.000 zł, uzyskany ze sprzedaży zboża oraz dopłat oraz prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej, z dzierżawionymi gruntami, 36 ha. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie wątpliwości co do przedstawionych w ten sposób informacji sąd na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się w tym zakresie niewystarczające. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącego pismem z dnia 13 marca 2012 r. o uzupełnienie wniosku poprzez złożenie: a). wyjaśnień w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków, b). wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, c). zaświadczenia banku o wysokości uzyskanych kredytów, warunkach ich spłaty, dacie wypłaty pochodzących z nich środków pieniężnych oraz aktualnym stanie zadłużenia, d). zaświadczenia A. o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych mu od początku ubiegłego roku do chwili obecnej. Odpowiedź skarżącego na wezwanie z dnia 13 marca 2012 r. nie mogła zostać uznana za prawidłowe jego wypełnienie, co uniemożliwiało ocenę sytuacji majątkowej gdyż nie przedstawił wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów oraz nie udzielił informacji. Była ona powtórzeniem opisu sytuacji majątkowej i osobistej przedstawionej we wniosku o udzielenie prawa pomocy. Trafnie w tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykonał wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu I instancji w zakresie ustalonego stanu faktycznego i możliwości płatniczych skarżącego w związku z jego sytuacją rodzinną i majątkową, której argumentacja zażalenia nie podważyła. Zatem nieujawnienie w pełni swojej sytuacji majątkowej nie pozwala na oceną rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. I FZ 104/09, zbiór LEX nr 574249; post. NSA z dnia 30 maja 2009 r., sygn. I FZ 171/09, zbiór LEX nr 552205; post. NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. I FZ 216/09, zbiór LEX nr 552212; post. NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.