II GSK 846/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego I. M.S., P.W. Spółki jawnej w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1970/11 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego I. M.S., P.W. Spółki jawnej w R. na decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1970/11, oddalił skargę P. "I." M.S., P.W. Sp. j. w R. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Skarżąca w dniu 9 września 2010 r. złożyła do Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. Organ dwukrotnie stwierdził uchybienia formalne, do których usunięcia wezwał skarżącą. Spółka "I." pismem z dnia 28 marca 2011 r. zwróciła się do organu rozpoznającego wniosek o wydłużenie terminu do złożenia uzupełnień/wyjaśnień wskazanych w wezwaniu z dnia 14 lutego 2011 r. Pismem z dnia 18 kwietnia 2011 r. ARiMR powiadomiła wnioskodawcę o wyrażeniu zgody na przedłużenie terminu do uzupełnienia ww. wniosku do dnia 30 kwietnia 2011 r. W dniu 6 maja 2011 r. przedstawiciel I. Sp. jawnej złożył osobiście w kancelarii ARiMR pisma zatytułowane uzupełnienia i wyjaśnienia do wniosku o dofinansowanie w ramach działania "Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej". Do pisma dołączono kopertę ze stemplem pocztowym z dnia 30 kwietnia 2011 r. Pismem z dnia 20 maja 2011 r. ARiMR rozpoznająca sprawę jako organ I instancji powiadomiła spółkę I. o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na zaistnienie okoliczności określonych w § 10 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Zwiększanie wartości dodanej podstawowej produkcji rolnej i leśnej objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1444 ze zm. – dalej jako rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r.). W uzasadnieniu pisma wyjaśniono, iż zainteresowana Spółka nie uzupełniła w zakreślonym do dnia 30 kwietnia 2011 r. terminie dostrzeżonych braków złożonego wniosku. Skarżąca zwróciła się do ARiMR o usunięcie naruszenia prawa w związku z odmową przyznania wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu wskazała, iż wymagane uzupełnienie wniosku przesłane zostało w dniu 30 kwietnia 2011 przesyłką pocztową zwykłą bez potwierdzenia nadania pisma. Następnego dnia po nadaniu pisma wnioskodawca zorientowawszy się, iż przedmiotowa przesyłka nadana została bez potwierdzenia odbioru, wycofał nadaną przesyłkę z poczty i postanowił złożyć ją osobiście w siedzibie ARiMR. Pismem z dnia 11 lipca 2011 r. ARiMR poinformowała skarżącą, iż w sprawie nie doszło do naruszenia prawa. W uzasadnieniu pisma podzielono ustalenia faktyczne i prawne zawarte w piśmie informującym o odmowie prawa pomocy. Odnosząc się do okoliczności złożenia, a następnie wycofania przesyłki zawierającej uzupełnienie wniosku, ARiMR wyjaśniła, iż w jej ocenie nie doszło do skutecznego zawarcia umowy o świadczenie usługi pocztowej, bowiem przedmiotowa przesyłka została wycofana z jednostki nadawczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę stwierdził, że kwestią zasadniczą jest odpowiedź na pytanie w jakim terminie skarżąca uzupełniła braki złożonego wniosku, czy uczyniła to w dniu 30 kwietnia 2011 r., tj. w dniu złożenia przesyłki w jednostce nadawczej, czy też w dniu 6 maja 2011 r. Sąd stwierdził, że odpowiedź na powyższe pytanie wymaga wykładni § 29 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. oraz oceny następstw wycofania przesyłki nadanej w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na nieuzupełnienie braków przedmiotowego wniosku w zakreślonym terminie. Sąd uznał zatem, iż w pełni uzasadnione jest prezentowane przez organ stanowisko w zakresie dotyczącym daty złożenia uzupełniania wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że § 29 ust. 2 powołanego rozporządzenia stanowi, iż termin wykonania określonych czynności w toku postępowania w sprawie przyznania przedmiotowej pomocy uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem nadano pismo w polskiej placówce operatora publicznego albo złożono w polskim urzędzie konsularnym. Jednocześnie rozporządzenie to nie definiuje pojęcia "nadania pisma w polskiej placówce operatora publicznego". W ocenie Sądu zasadnie organ administracyjny celem wykładni przedmiotowego pojęcia zastosował tutaj przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159). Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 8 Prawa pocztowego przez "nadanie" rozumieć należy m.in. polecenie doręczenia przesyłki zgodnie z umową o świadczenie usługi pocztowej. Sąd pierwszej instancji stwierdził zatem, że nadanie pisma w polskiej placówce operatora publicznego w rozumieniu § 29 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. nie jest czynnością jednostronną, czyli samym poleceniem doręczenia przesyłki. Za "przesyłki" ustawa Prawo Pocztowe uznaje rzeczy opatrzone adresem, przedłożone do przyjęcia lub przyjęte przez operatora w celu przemieszczenia i doręczenia adresatowi. Słusznie organ administracyjny uznał, iż samo pojęcie nadania wskazuje, że jest to czynność w ramach zawieranej umowy o świadczenie usług pocztowych, która ma na celu doręczenie przesyłki do odbiorcy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, iż celem uznania dnia 30 kwietnia 2011 r. za datę przesłania uzupełnienia braków przedmiotowego wniosku, skarżącą oraz jednostkę nadawczą musiałaby łączyć umowa o świadczenie usług pocztowych. Jednakże w przypadku, gdy skarżąca wycofała swoją przesyłkę z dnia 30 kwietnia 2011 r., to w żadnej mierze nie można uznać faktu skutecznego zawarcia takiej umowy. Wycofanie przesyłki spowodowało bowiem automatyczne odstąpienie od wykonania umowy o świadczenie usług pocztowych. Wycofanie przedmiotowej przesyłki z jednostki nadawczej zobowiązało zatem organ do uznania, iż nie doszło do nadania pisma w rozumieniu § 29 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r., a w konsekwencji do uznania, że skarżąca uzupełniła swój wniosek dopiero w dniu 6 maja 2011 r., czyli po upływie zakreślonego terminu. Dla oceny zachowania przedmiotowego terminu, w ocenie Sądu, pozostają bez znaczenia okoliczności dotyczące błędnych informacji udzielanych skarżącej przez pracowników organu i jednostki nadawczej. Kontrolą Sądu objęty jest bowiem zaskarżony akt administracyjny. Postępowanie sądowe nie odnosi się do skontrolowania wszystkich działań organu zaistniałych w określonym czasie. Z poddanych kontroli akt administracyjnych nie wynika jakakolwiek nieprawidłowość w działaniu organu, wpływająca na wynik sprawy. Zarzuty skarżącej spółki w zakresie błędnych informacji uznać zatem należało za gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami. P."I." M.S., P.W. Sp. j. w R. złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 29 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym uznaniu, iż skarżąca uchybiła terminowi do usunięcia braków wniosku o przyznanie pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej w sytuacji, w której skarżąca odstępując od umowy o świadczenie usług pocztowych działała pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, o którym mowa w art. 84 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, co skutkuje uchyleniem się skarżącej od skutków prawnych oświadczenia o odstąpieniu. W uzasadnieniu kasator stwierdził, że działanie skarżącej w postaci wycofania przesyłki można rozpatrywać w kategoriach złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy o świadczenie usług przez operatora pocztowego. Jako istotne wskazała, działanie pod wpływem błędu warunkującego możliwość uchylenia się od skutków swego oświadczenia woli. Pracownik poczty nie wskazał, że wycofując przesyłkę skarżąca zniweczy skutki nadania. Wręcz przeciwnie – wydał przesyłkę, nie czyniąc żadnej adnotacji o wycofaniu, nie zwrócił również uiszczonej opłaty. Skarżąca odbierając uprzednio nadaną przesyłkę pozostawała w błędnym przekonaniu, że dopełniła obowiązku nadania, zgodnie z wymogami § 29 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. Gdyby nie działała pod wpływem błędu i oceniała sprawę rozsądnie nie złożyłaby oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej skardze kasacyjnej kasator postawił zarzut naruszenia § 29 ust. 2 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. przez niewłaściwe jego zastosowanie i bezzasadne uznanie, że uchybił on terminowi do uzupełnienia wniosku o przyznanie pomocy finansowej z budżetu UE. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było pismo ARiMR z dnia 20 maja 2011 r. informujące wnioskodawcę o odmowie przyznania pomocy, z uwagi na okoliczności określone w § 10 ust. 5 powołanego rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wnioskodawca, pomimo ponownego wezwania do usunięcia braków, nie usunął w terminie wszystkich braków, Agencja informuje na piśmie wnioskodawcę o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy, stosując odpowiednio art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (tekst jedn. Dz. U. z 2013 poz. 173). W stanie sprawy ostateczny termin do usunięcia braków wniosku pomocowego upływał w dniu 30 kwietnia 2011 r. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez kasatora. Zatem, najpóźniej do godziny 24 – tej tego dnia kasator powinien był nadać pismo w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego (§ 29 ust. 2 powołanego rozporządzenia). Mógł też, zachowując wyznaczony termin, wnieść je bezpośrednio do organu. Z akt sprawy wynika, że pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie organu zostało złożone osobiście przez przedstawiciela spółki w kancelarii ARiMR w dniu 6 maja 2011 r. Organ, a następnie Sąd I instancji uznały, że uzupełnienie braków wniosku pomocowego nastąpiło po upływie wyznaczonego terminu. Stanowisko to należy uznać za prawidłowe. Nie do zaakceptowania jest bowiem twierdzenie kasatora, że przedmiotowe pismo zostało nadane w dniu 30 kwietnia 2011 r. i doręczone organowi za pośrednictwem operatora pocztowego. Jak wynika z wyjaśnień kasatora w dniu 30 kwietnia 2011 r. złożył on przedmiotową przesyłkę w placówce pocztowej operatora publicznego w celu jej nadania, lecz następnie wycofał ją i osobiście doręczył organowi, w dniu 6 maja 2011 r. Tak więc w wyniku podjętych przez stronę działań nie doszło do zrealizowana usługi pocztowej. Operator pocztowy nie mógł bowiem doręczyć przedmiotowej przesyłki organowi, skoro została ona wycofana przez jej nadawcę. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz. U. z 2008 Nr 189, poz. 1159 ze zm. ) istotą usługi pocztowej jest przyjęcie przesyłki od nadawcy w celu jej przemieszczenia i doręczenia adresatowi. Natomiast podnoszona przez kasatora argumentacja w kwestii złożenia oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy o świadczenie usług pocztowych pod wpływem błędu nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy. Na marginesie wypada jedynie zauważyć, iż kodeks cywilny nie definiuje wprost pojęcia błędu, ale przez sprecyzowanie przesłanek mających znaczenie prawne określa, które błędy są uważane przez prawo za wadę oświadczenia woli, w rozumieniu art. 84 – art. 86 i art. 88 Kodeksu cywilnego, będącą podstawą do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli. Stąd możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli zachodzi jedynie wtedy, gdy błąd dotyczył okoliczności faktycznych lub prawnych, przy czym musi on być istotny i odnosić się do treści samego oświadczenia woli. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że mylna ocena zarówno aktualnych, jak i przyszłych okoliczności, wywołujących skutki prawne, w zakresie nieobjętym treścią dokonanej czynności, nie może być postrzegane jak błąd. Ocena taka dotyka bowiem sfery motywacyjnej, a w ramach obecnych rozwiązań normatywnych błąd w pobudce nie ma prawnej doniosłości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z taką sytuacją, jak wskazana wyżej, mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie – kasator dokonał oceny podjętych działań (wycofania przesyłki) w kontekście następstw prawnych, które powstały na gruncie postępowania administracyjnego, w związku z niedochowaniem terminu do usunięcia braków wniosku pomocowego. Kasator nie przedstawił też żadnego dowodu potwierdzającego, że powiadomił on placówkę pocztową o złożeniu oświadczenia woli pod wpływem błędu oraz informującego jakie stanowisko zajęła ta placówka. Zgodnie z art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli wadliwe oświadczenie woli zostało złożone innej osobie, to wówczas, uchylenie się od jego skutków należy złożyć jego adresatowi. Zatem czynności tej dokonuje się na drodze pozasądowej. Skuteczność uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu zależy wyłącznie od decyzji składającego to oświadczenie. Uprawnienie to ma charakter prawa podmiotowego, a jego wykonanie kształtuje stosunki między stronami, prowadząc do nieważności czynności prawnej. Druga strona - adresat oświadczenia - nie może przeszkodzić powstaniu skutków uchylenia, ani też zapobiec unieważnieniu czynności prawnej. Może się jednak sprzeciwić temu stanowisku. Wówczas możliwe jest rozstrzygnięcie przez sąd powszechny, czy było ono uzasadnione. W stanie sprawy kasator nie wykazał, aby tego rodzaju czynności miały miejsce. Natomiast zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, wady oświadczeń woli, w rozumieniu przepisów art. 82 – art. 88 Kodeksu cywilnego, nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2001 r., sygn. akt II SA 2142/00, niepubl.). Podsumowując, skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.