VI SA/Wa 1993/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg P. D. i H. S. na decyzje Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2011 r. o nr [...] oraz [...] w przedmiocie unieważnienia patentu europejskiego na wynalazek 1. stwierdza nieważność zaskarżonych decyzji; 2. stwierdza, że decyzje o których mowa w punkcie 1 nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego P. D. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych oraz na rzecz skarżącej H. S. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej w trybie postępowania spornego po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] czerwca 2010 r. sprawy z wniosku P. D. oraz sprawy z wniosku H. S. o unieważnienie patentu europejskiego na wynalazek pt. "Moduł chłodzący dla przenośnego lodowiska" nr [...], udzielonego na rzecz I., B., Holandia, decyzjami z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] oraz [...] wydanymi na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.), dalej cyt. jako p.w.p. oraz art. 54 i 56 Konwencji o udzielaniu patentów europejskich z dnia 5 października 1973 r., zmienionej aktem zmieniającym art. 63 Konwencji z dnia 17 grudnia 1991 r. oraz decyzjami Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 21 grudnia 1978 r., 13 grudnia 1994 r., 20 października 1995 r., 5 grudnia 1996 r. oraz 10 grudnia 1998 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 79, poz. 737 i 738) a także art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p. – wniosek oddalił oraz przyznał zwrot kosztów postępowania. Do wydania tych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 1 marca 2010 r. do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek P. D. o unieważnienie patentu europejskiego na wynalazek pt. "Moduł chłodzący dla przenośnego lodowiska" nr [...], udzielonego na rzecz I., B., Holandia. Swój interes prawny wnioskodawca uzasadnił faktem, iż prowadzi działalność gospodarczą, m. in. w zakresie projektowania i budowy lodowisk oraz ich wyposażania. Ponadto, od uprawnionego z patentu otrzymał pisma ostrzegawcze z żądaniem zaprzestania naruszeń prawa z patentu oraz wezwanie do wycofania z obrotu lodowisk według technologii objętej patentem oraz do zaniechania korzystania ze sposobu zastrzeżonego patentem. W tym samym dniu, tj. 1 marca 2010 r. do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek H. S. o unieważnienie ww. patentu europejskiego. Interes prawny wnioskodawczyni uzasadniała podobnie: faktem prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie projektowania i budowy lodowisk i ich wyposażania. Ponadto, od uprawnionego z patentu otrzymała pisma ostrzegawcze z żądaniem zaprzestania naruszeń prawa z patentu oraz wezwanie do wycofania z obrotu lodowisk według technologii objętej patentem, przekazania listy klientów, do których lodowiska zostały sprzedane, nieodpłatnego przekazania uprawnionemu niesprzedanych lodowisk oraz przekazania wszystkich zysków ze sprzedaży lodowisk według spornego patentu. W ocenie każdego z wnioskodawców, sporny patent został udzielony z naruszeniem art. 25 i 26 p.w.p. oraz art. 54 i 56 Konwencji o udzielaniu patentów europejskich, ponieważ w dacie zgłoszenia nie spełniał warunków nowości i nieoczywistości. Zarzut braku nowości uzasadniali ujawnieniem cech znamiennych wynalazku w stanie techniki, wskazanym zresztą przez samego uprawnionego w opisie patentowym. Zarzut niespełnienia kryterium poziomu wynalazczego uzasadniali tym, iż sformułowany w spornym patencie problem techniczny w postaci uzyskiwania wielu różnych pól powierzchni lodowiska jest już od dawna rozwiązany poprzez połączenie odpowiedniej ilości modułów z EPDM lub PE i stosowane już było przed datą pierwszeństwa, na lodowisku Torwar w Warszawie, w Bielsku-Białej i w Gdyni. Cechy rozwiązania objętego patentem zostały ujawnione również w wielu publikacjach patentowych i załączonych przez każdego z wnioskodawców materiałach dowodowych. Uprawniony z patentu nie zgodził się z argumentami wnioskodawców, wnosił o oddalenie wniosków o unieważnienie przedmiotowego patentu europejskiego. W dniu [...] grudnia 2010 r. odbyła się rozprawa, z protokołu znajdującego się w przesłanych Sądowi aktach administracyjnych wynika, iż został wyznaczony pięcioosobowy skład Kolegium Orzekającego: przewodniczący kolegium i czterech członków. Następna rozprawa, w dniu [...] czerwca 2011 r. odbyła się już w składzie trzyosobowym: przewodniczący kolegium i dwóch członków. Ogłoszenie decyzji nastąpiło w dniu [...] czerwca 2011 r. Oddalając wniosek o unieważnienie spornego europejskiego patentu Urząd Patentowy uznał, iż każdy z wnioskodawców posiada interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu. Każdy z nich jest konkurentem uprawnionego na rynku, zaś sam uprawniony wystąpił w oparciu o sporny patent z roszczeniami, zatem wnioskodawcy mają prawo żądania ustalenia, czy sporny patent został udzielony z zachowaniem ustawowych warunków. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonych decyzji organ stwierdził, iż zakres przedmiotowy spornego patentu został określony w zastrzeżeniach patentowych, zacytował je. Uznał, iż wnioski o unieważnienie patentu są bezzasadne bowiem wnioskodawcy nie udowodnili ani braku nowości, ani nie wykazali braku poziomu wynalazczego. Urząd Patentowy stwierdził, iż zarzut braku nowości może być skutecznie postawiony, jeżeli wynika z porównania dwóch tylko rozwiązań: badanego i przeciwstawionego, przy czym przeciwstawienie najczęściej jest oparte na jednym dokumencie, chyba że takie samo rozwiązanie jest ujawnione w całości w kilku dokumentach. Stwierdził, że istotne jest przy tym, aby przeciwstawione rozwiązanie było identyczne bądź tożsame, tzn. charakteryzowało się takim samym zestawieniem cech technicznych budowy, co rozwiązanie badane. Podkreślił, iż rozwiązanie jest patentowanym wynalazkiem, o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy i nieoczywisty element. W ocenie organu nie wykazano, że sporne rozwiązanie zostało w jakikolwiek sposób ujawnione; brytyjskie zgłoszenie patentowe [...] nie posiada wszystkich cech technicznych spornego wynalazku, ponadto jest konstrukcją z zupełnie innej dziedziny techniki. Rozpatrując kryterium poziomu wynalazczego Urząd Patentowy przytoczył zasady oceny poziomu wynalazczego i uznał, iż specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku, nie mógłby w sposób zawodowo-rutynowy dojść do zastrzeżonego rozwiązania. Dokonał oceny przywołanych przez wnioskodawcę trzech dokumentów i stwierdził, iż dokumenty te nie zawierają żadnych informacji, które umożliwiłyby specjaliście na ich podstawie dojście do rozwiązania, jak w spornym patencie. Brak nowości i poziomu wynalazczego nie potwierdziły również zeznania świadków. Zasądzając zwrot kosztów postępowania Urząd Patentowy wskazał, iż złożony wniosek o zwrot kosztów postępowania uwzględnił zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. a ich wysokość (1.600 zł) została ustalona zgodnie z § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. Nr 212, poz. 2076 z późn. zm.). Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. D. oraz odrębną skargę złożyła H. S., reprezentowani przez rzecznika patentowego, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 54 i 56 Konwencji o udzielaniu patentów europejskich poprzez uznanie, że sporny wynalazek w dacie pierwszeństwa spełniał prawne wymogi do udzielenia patentu oraz art. 69 Konwencji poprzez uznanie, że zastrzeżenia patentowe spornego wynalazku obejmują tylko moduł chłodniczy przenośnego lodowiska zawierający rury aluminiowe. Zarzucili również zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 255, 2558, 279 p.w.p. oraz art. 7, 8, 11, 77, 80 i 107 k.p.a. Uzasadniając naruszenie przepisów procesowych podnosili, iż w niniejszej sprawie wyznaczony został skład pięcioosobowy i w tym składzie organ przeprowadził rozprawę w dniu [...] grudnia 2010 r., natomiast druga rozprawa odbyła się przed Kolegium Orzekającym w składzie trzyosobowym, w tym też składzie została podjęta i podpisana decyzja. Skarżący uznali to uchybienie za rażące naruszenie przepisów procesowych. Podkreślali, iż przesłanką wyznaczenia składu poszerzonego jest zawiłość sprawy i nie można wykluczać – ze względu na sposób podejmowania decyzji, iż zmiana składu mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucali również nierozpoznanie istoty sprawy, niewyjaśnienie stanu faktycznego, nieprzeprowadzenie analizy zespołu cech technicznych spornego rozwiązania, a w konsekwencji nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. Podnieśli zarzut powierzchownego i lakonicznego odniesienia się do przedstawionych przez nich materiałów dowodowych a do niektórych dowodów (zeznanie świadka W. G. oraz twierdzenie wnioskodawcy o stosowaniu przed datą pierwszeństwa wynalazku wg spornego patentu) organ w ogóle nie odniósł się. Podnieśli, iż organ nie ustalił aktualnego stanu techniki i nie wyjaśnił, dlaczego specjalista nie uzyska z powołanych dowodów informacji, które naprowadziłyby go do rozwiązania chronionego patentem, akcentowali, iż sam uprawniony w zgłoszeniu wskazał zgłoszenie patentowe [...], jako najbliższy stan techniki. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargi Urząd Patentowy wniósł o ich oddalenie jako bezzasadnych podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach. Odnosząc się do zarzutu zmiany składu orzekającego stwierdził, iż zgodnie z art. 279 ust. 2 p.w.p. sprawy rozpatrują kolegia w składzie w składzie trzyosobowym i w takim składzie orzekano na rozprawie w dniu [...] czerwca 2011 r., w trakcie której przeprowadzono postępowanie dowodowe. Możliwość orzekania sprawy przez skład poszerzony nie podważa prawidłowości składu trzyosobowego. Podkreślił, iż pierwszy termin rozprawy w składzie pięcioosobowym miał charakter czysto przygotowawczy a pełne postępowanie dowodowe odbyło się w składzie trzyosobowym. Uczestnik postępowania - I., B., Holandia, wnosił o oddalenie skarg jako bezzasadnych uznając podniesione w nich zarzuty za bezpodstawne. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. Sąd działając na podstawie art.111 § 2 p.p.s.a. postanowił połączyć sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1993/11 i VI SA/Wa 1994/11 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić dalej pod sygn. akt VI SA/Wa 1993/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.p.s.a. Analizując zaskarżone decyzje z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skargi są uzasadnione albowiem przy wydaniu zaskarżonych decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa. Sąd uznał, że musi zostać stwierdzona nieważność zaskarżonych decyzji, ponieważ obarczona jest ona wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na stwierdzenie, że zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 156 k.p.a. dająca podstawę do stwierdzenia nieważności badanych rozstrzygnięć. Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] czerwca 2011 r. Urząd Patentowy rozstrzygnął sprawę z wniosku o unieważnienie patentu na sporny wynalazek udzielony na rzecz uczestnika postępowania. Zgodnie z art. 255 ust. 1 pkt 9 p.w.p. Urząd Patentowy – w trybie postępowania spornego – rozstrzyga sprawy o unieważnienie patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji na skutek złożonego sprzeciwu uznanego przez uprawnionego za bezzasadny. Powyższe sprawy rozpatrywane są przez kolegia orzekające do spraw spornych działające w Urzędzie Patentowym (art. 279 ust. 1 p.w.p.). Zgodnie z art. 279 ust. 2 p.w.p. kolegia rozpatrują sprawy należące do ich właściwości w składzie: przewodniczący kolegium i dwaj członkowie kolegium. W sprawach zawiłych można wyznaczyć skład pięcioosobowy. Z powyższego przepisu wynika, że od decyzji organu zależy, czy w sprawie zawiłej wyznacza skład pięcioosobowy. Samo uznanie sprawy za zawiłą nie nakłada jeszcze na organ obowiązku wyznaczenia składu pięcioosobowego. Jak wynika z akt administracyjnych nadesłanych Sądowi, do rozpatrzenia złożonych wniosków o unieważnienie spornego patentu wyznaczono skład pięcioosobowy. Wprawdzie w aktach brak jest dokumentu w kwestii uznania zawiłości sprawy ale fakt wyznaczenia składu pięcioosobowego nie budzi wątpliwości, czego dowodem są protokoły z pierwszej rozprawy z dnia [...] grudnia 2010 r. Zatem organ uznał sprawy za zawiłe uzasadniające wyznaczenie składu pięcioosobowego. Skoro został wyznaczony skład pięcioosobowy organ w takim właśnie składzie winien rozpatrzyć sprawy. Zgodnie ze wskazanym art. 279 ust. 1 p.w.p. Kolegium Orzekające w składzie pięcioosobowym było właściwym organem kolegialnym do rozpatrzenia złożonych wniosków o unieważnienie spornego patentu. W ocenie Sądu niedopuszczalna jest zmiana składu kolegialnego w toku postępowania. W tej sytuacji wydanie zaskarżonych decyzji w składzie trzyosobowym (przewodniczący kolegium i dwaj członkowie kolegium), w ocenie Sądu, oznacza wydanie decyzji przez organ kolegialny w nieprawidłowym składzie, stanowi rażące naruszenie prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności z powodu zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W bogatym orzecznictwie administracyjnym i piśmiennictwie przyjmuje się, że niezgodny z przepisami prawa procesowego lub ustrojowego skład organu kolegialnego administracji powoduje, że decyzję wydaną przez taki organ należy uznać za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Uwzględnienie skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji następuje w przypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym przypadku wcześniejsze ustalenie, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (skutek ex tunc). (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 699). Z istoty kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika, że stwierdzenie nieważności decyzji zwalnia Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz zasadności podniesionych w skardze zarzutów. Rozpatrując ponownie sprawy organ przede wszystkim ponownie, stosownie do treści art. 279 ust. 2 p.w.p., wyznaczy właściwy skład kolegium, mając na uwadze, iż wyznaczenie składu poszerzonego powinno być poprzedzone oceną stopnia zawiłości spraw, wszczętych na skutek wniosków skarżących o unieważnienie spornego patentu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2, 3 i 4 p.p.s.a. oraz na podstawie § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. Nr 212, poz. 2076 z późn. zm.).