II GSK 431/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 2196/11 w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej uchyla zaskarżony i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2196/11, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę G. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu 21 lipca 2011 r., na drodze krajowej nr 7, odcinek G. (obwodnica G.) – J., inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli drogowej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki Renault o nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował G. P. (dalej: skarżący). Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Skarżący poruszał się po odcinku drogi krajowej wyszczególnionej w załączniku nr 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 80, poz. 433, dalej: rozporządzenie). Kontrola pojazdu potwierdziła, iż zatrzymany pojazd był wyposażony w urządzenie służące do poboru opłat elektronicznych (jednostkę pokładową viaBOX), bez uiszczonej opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm., dalej: u.d.p. ). Wobec powyższego, decyzją z dnia 21 lipca 2011 r. M. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu, bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. W odwołaniu skarżący podniósł, że nie znał realiów nowego systemu opłat, który zaczął obowiązywać od niedawna. W trasę wjechał z przedpłatą w wysokości 120 zł, natomiast w momencie kontroli urządzenie wykazało minus 70 zł. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 u.d.p., oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia, decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując, iż obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy zawartej w przepisie art. 13k u.d.p. Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w sprawie stan faktyczny. Z materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drodze wymienionej w rozporządzeniu i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13 k ust. 1 i 2 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem wskazanym na wstępie oddalił skargę G. P., wskazując, że w ustalonym i niekwestionowanym przez skarżącego stanie faktycznym sprawy organ prawidłowo uznał, iż istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł. W myśl bowiem obowiązującego w dacie kontroli art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do uiszczenia opłat elektronicznych, jeżeli poruszają się po nich m.in. zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej następuje w przypadku korzystania z drogi krajowej bądź jej odcinka, wymienionych w rozporządzeniu. W tym stanie rzeczy nałożenie na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł było zgodne z przepisami prawa, tj. z art. 13k ust. 1 pkt 1 u.p.d. W ocenie Sądu, organy obu instancji słusznie stwierdziły, że kierujący pojazdami samochodowymi mają bezwzględny obowiązek znajomości podstawowego zakresu przepisów dotyczących korzystania z dróg publicznych. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych, czy też ponoszenia opłat elektronicznych, nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Sąd przychylił się ponadto do stanowiska organów obu instancji, iż ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p., w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Konieczność zastosowania prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przewóz po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłat, które nakładają na nich przepisy ustawy o drogach publicznych, jest konsekwencją samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. W ocenie Sądu, obiektywny fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji. Taka formuła odpowiedzialności powoduje, że w tego typu sytuacjach zasada domniemania niewinności nie znajduje zastosowania. Podstawową przesłanką odpowiedzialności jest bezprawność czynu rozumiana, jako zachowanie sprawcy niezgodne z przepisami prawa. Z obowiązujących powszechnie unormowań prawa krajowego wynika bezspornie, iż organy Inspekcji Transportu Drogowego, w toku postępowania administracyjnego, dokonują jedynie stwierdzenia faktów i jeżeli ustalą naruszenie przepisów prawa - mają obowiązek zastosowania ściśle określonych sankcji. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których skarżący dopuścił się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Zatem przyczyny, z powodu których opłata elektroniczna nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. G. P. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13 k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, 2) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez brak uchylenia decyzji pomimo braku właściwego ustalenia stanu faktycznego; 3) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób uniemożliwiający stronie prawidłowe ustosunkowanie się do ustaleń organu; 4) art. 77 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego i ustalenie błędnego stanu faktycznego; Naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wyrażenia poglądu w uzasadnieniu wyroku (brak dostatecznego poglądu); 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy doszło do naruszenia prawa. W uzasadnieniu zarzutów wskazał, iż wyjeżdżając w drogę posiadał nadpłatę na koncie. W jego ocenie organ niedokładnie rozliczył kwoty znajdujące się na koncie auta skarżącego, a także nie wskazał, czy skarżący nie uiścił opłaty elektronicznej czy też opłata nie została uiszczona jedynie w całości, a powtarzające się awarie systemu rejestracyjnego Vitatoll nie mogą być wyłącznym dowodem, na którym należy opierać nałożenie kary administracyjnej. W piśmie procesowym z dnia 2 lipca 2013 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego poinformował, iż w związku z zarejestrowaną notatką pracownika organu oraz kopią paragonów dotyczących kaucji, przedpłat oraz nadpłat związanych z poborem opłaty elektronicznej za pośrednictwem urządzenia pokładowego viaBox, przypisanego do pojazdu skarżącego, którego przejazd po drodze ekspresowej S7 w dniu 21 lipca 2011 r. stanowił podstawę do wymierzenia skarżącemu ww. kary pieniężnej, organ postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. zawiesił z urzędu postępowanie wznowione postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r., dotyczące zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy na wstępie stwierdzić, że w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyraził pogląd, iż obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej wynika z samego prawa i jego powstanie nie jest powiązane z kwestią braku zawinienia po stronie skarżącej. Ponadto Sąd I instancji podniósł, że bezwzględną przesłanką odpowiedzialności podmiotu wykonującego przejazd po drodze publicznej bez uiszczenia opłaty elektronicznej jest stwierdzenie nieprzestrzegania określonego prawem obowiązku uiszczenia stosownej opłaty za ten przejazd. Niewątpliwie należy podzielić stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji, wskazujące na to, że obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o drogach publicznych, jednakże w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy podstawowe znaczenie ma kwestia związana z odpowiedzią na pytanie, czy rzeczywiście, co kwestionował skarżący zarówno na etapie postępowania przed organami jak i przed Sądem pierwszej instancji, nie uiścił on opłaty elektronicznej za przejazd po drodze wymienionej w załączniku do rozporządzenia. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący konsekwentnie twierdził, że wyjeżdżał w trasę po oznaczonej drodze z przedpłatą w wysokości 120 zł, natomiast w momencie kontroli urządzenie viaBox wykazało minus 70 zł. Skarżący ponadto podkreślał, że nie znał realiów nowego systemu uiszczania opłat, który zaczął obowiązywać od 1 lipca 2011 r. Przyznał także, że przesłanką nałożenia kary administracyjnej jest jazda bez uiszczonej opłaty, nie zaś błędne ustawienia urządzenia viaBox. Zarzucił, że organ nie dokonał dokładnego sprawdzenia faktycznych, kwot jakie figurowały na jego koncie w trakcie przejazdu oraz nie zbadał prawidłowości pobrania opłat, opierając się wyłącznie na końcowym wyniku podanym przez urządzenie rejestrujące, co zostało pominięte zarówno przez organy jak i przez Sąd pierwszej instancji. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela zarzut naruszenia art. 77 § 1 i 2 k.p.a., bowiem ustalony stan faktyczny sprawy budzi uzasadnione wątpliwości. Bezwzględną przesłanką wymierzenia kary na podstawie art. 13 k ust. 1 pkt 1 u.d.p. jest fakt nieuiszczenia opłaty elektronicznej a nie brak środków na koncie, wykazywany przez urządzenie rejestrujące. Jednak ta kluczowa okoliczność nie została w sposób dostateczny wyjaśniona przez organy administracji, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Potwierdzeniem powyższego jest pismo organu z dnia 2 lipca 2013 r. z którego wynika, że brak środków na koncie skarżącego niekoniecznie wynikał z nieuiszczenia przez skarżącego opłaty elektronicznej za przejazd po wskazanej drodze lecz mógł być wynikiem rozliczenia przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. transakcji z opóźnieniem. Wyjaśnienie tej kwestii stanowi kluczową przesłankę nałożenia na skarżącego kary administracyjnej. W świetle powyższego Sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę ponownie, mając na uwadze przedstawione uwagi. Wobec tego Naczelny Sad Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.