II FSK 1469/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia del. WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Rz 129/10 w sprawie ze skargi D. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 14 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w R. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II FSK 1469/10 Uzasadnienie 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie o sygnaturze akt I SA/Rz 129/10, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.,) dalej u.p.p.s.a., oddalił skargę D.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 14 grudnia 2009 roku w przedmiocie zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 grudnia 2009r., Dyrektor Izby Skarbowej w R., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2009r. w sprawie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...]. Wierzyciel, to jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 września 2009r. wystawił przeciwko D.J. oraz skierował do egzekucji 24 tytuły wykonawcze o kolejnych numerach od [...], obejmujące należności z tytułu należnych składek na rzecz Funduszu Pracy, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od marca 1999 r. do lutego 2000 r., oraz dalsze. Jednocześnie, zawiadomieniem z dnia 18 września 2009 r., nr [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej, u dłużnika zajętej wierzytelności tj. organu rentowego. Z powodu dokonanego zajęcia D.J., na podstawie art. 33 pkt 1 i pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej u.p.e.a, wniosła zarzuty stwierdzając, iż nastąpiło przedawnienie części egzekwowanych należności tj. należności za okres od marca 1999r. do lutego 2000r. Przesądza to w jej ocenie o niedopuszczalności prowadzonej egzekucji. Podniosła również, że w stosunku do wymienionych tytułów wykonawczych nie spełniono ustawowego obowiązku dołączenia dowodu doręczenia upomnienia, czym nie spełniono wymogów formalnych wystawienia tytułu wykonawczego w rozumieniu art. 33 pkt 10 u.p.e.a. Wierzyciel, to jest Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 9 października 2009 r., oddalił zarzuty zobowiązanej stwierdzając, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanych należności, gdyż na podstawie art. 24 pkt.5 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r. Nr 137 poz. 887) zwanej dalej ustawą o s.u.s., bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania od zobowiązanej należności z tytułu składek tj. w ocenie wierzyciela, od dnia wydania w dniu 4 marca 2005r. decyzji o objęciu D.J. ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wierzyciel podkreślił również, iż zarzut dotyczący niespełnienia wymogów formalnych wystawionych tytułów wykonawczych jest bezzasadny, gdyż zgodnie z art. 23 § 7 u.p.e.a, dowód taki został dołączony do pierwszego egzemplarza tytułu wykonawczego, będącego w posiadaniu organu egzekucyjnego. Natomiast egzemplarze tytułów wykonawczych przeznaczone dla zobowiązanego, zostały sporządzone według wzoru będącego załącznikiem rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 20078r. nr 11 poz. 74), z tym że zgodnie z § 5 pkt. 4 tego rozporządzenia, przy ich wystawianiu pominięto stronę 3 i 4 przedmiotowego wzoru. W ocenie wierzyciela nie ma zatem podstaw do podnoszenia zarzutu niespełnienia wymogów formalnych wystawionych tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej w R. w zaskarżonym do Sądu postanowieniu utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 października 2009r. 2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w wyniku przeprowadzenia sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia uznał, że nie narusza ono prawa. Sąd podniósł, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w celu wyegzekwowania niezapłaconych przez skarżącą składek na ubezpieczenie społeczne, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 4 marca 2005r. decyzję o objęciu skarżącej ubezpieczeniem z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej okresie od marca 1999r. do marca 2002r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2005r. oddalił ostatecznie apelację skarżącej w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu społecznemu, wobec czego powyższa decyzja stała się prawomocna. Pismami z dnia 20 października 2005r. i 8 listopada 2005r., skarżąca wezwana została do złożenia stosownych dokumentów rozliczeniowych oraz do zapłaty należnych składek, a wobec braku zapłaty Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 listopada 2005r., wymierzył z urzędu wysokość tychże składek. Decyzja ta została prawidłowo doręczona skarżącej. Sąd argumentował następnie, że w latach 2006 - 2009 toczyło się postępowania z wniosku skarżącej o umorzenie powyższej zaległości, zakończone ostatecznie wyrokiem tutejszego sądu z dnia 16 lipca 2009r., I SA/Rz 366/09 oddalającym skargę na decyzję Prezesa ZUS o odmowie umorzenia zaległości. Wobec bezskuteczności upomnienia skierowanego do skarżącej w dniu 8 września 2009r., w którym po raz kolejny wezwano stronę do dobrowolnego uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę, w dniu 18 września 2009r., sporządzono a następnie doręczono stronie opisane na wstępie tytuły wykonawcze oraz zawiadomiono ją o dokonaniu zajęcia przysługującego jej świadczenia emerytalnego. Sąd następnie argumentował, że kwestię przedawnienia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w rozpoznawanej sprawie reguluje wyłącznie ustawa o s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust 1 pkt 4 ustawy o s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zgodnie zaś z art. 24 ust 1 pkt 5b ustawy o s.u.s. w brzmieniu nadanym od 1 lipca 2004r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Sąd argumentował, że przed dniem 1 lipca 2004r. przepis ten przewidywał zawieszenie biegu przedawnienia, od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Zatem zawieszenie biegu przedawnienia następowało na czas postępowania egzekucyjnego oraz sądowego, z wyłączeniem wcześniejszych faz postępowania. Na skutek nowelizacji przepisów od dnia 1 lipca 2004r. zakres zawieszenia biegu przedawnienia został rozszerzony na okres od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Sąd dodał, że ustawodawca dla skorzystania z instytucji zawieszenia biegu przedawnienia nie wymaga wszczęcia i prowadzenia wobec dłużnika postępowania egzekucyjnego, a ograniczył ten wymóg jedynie do podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności. Czynność ta nie musi, jak argumentował Sąd, w sposób bezpośredni zmierzać do wyegzekwowania należności, gdyż jedynymi wymogami jakie stawia ustawodawca jest aby czynność ta zmierzała, tj. była podjęta w celu umożliwienia przyszłej egzekucji, oraz aby podjęta została za wiedzą dłużnika. Oceniając w tych kategoriach czynności wydania decyzji o objęciu ubezpieczeniem, jak również skierowania do strony wezwań do zapłaty z 20 października i 8 listopada 2005r., Sąd stwierdził, iż spełniają one ustawowy wymóg zmierzania do wyegzekwowania należności stanowiący warunek konieczny ewentualnej przyszłej egzekucji. Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącej dotyczącego braku tytułu wykonawczego spowodowanego brakiem załączenia do niego dowodu doręczenia upomnienia, Sąd uznał, iż jest on bezzasadny. Zgodnie z art. 27 § 3 u.p.e.a. do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Argumentował za organami, że odpowiednie upomnienia zostały przesłane skarżącej w dniu 9 września 2009 r., o czym świadczy podpisane przez nią zwrotne potwierdzenie odbioru, znajdujące się w aktach sprawy. Wymóg załączenia do sporządzonych tytułów wykonawczych dowodu doręczenia upomnienia został zatem spłoniony. 3. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca zaskarżyła wskazany powyżej wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Polegać ono miało na przyjęciu, przez Sąd, że za "czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności" należy rozumieć czynność podjętą w celu umożliwienia przyszłej egzekucji, choćby bezpośrednio nie zmierzała do wyegzekwowania należności, w sytuacji gdy musi to być czynność zawierająca element przymusu bezpośrednio dotycząca czynności egzekucyjnych. Zarzucono też w następstwie tak dokonanej wykładni niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że wydanie decyzji o objęciu ubezpieczeniem społecznym, jak również skierowanie wezwań do zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stanowiły czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek i spowodowały zawieszenie biegi terminu przedawnienia. W ocenie autora skargi kasacyjnej, wskazane czynności wobec braku elementu przymusu oraz związku z czynnościami egzekucyjnymi nie mogą zostać uznane za czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazując na powyższe autor skargi kasacyjnej domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznania skargi. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono też o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. 4. Dyrektor Izby Skarbowej w R. w odpowiedzi na skargę kasacyjną domagał się jej oddalenia oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Argumentował, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw ani zarzutów, a więc podlega oddaleniu. W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, to jest art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy zatem zauważyć, że w orzecznictwie na gruncie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej: u.p.p.s.a. – dominuje pogląd, że w ramach zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. Jednak, zarzut ten dotyczyć musi przepisu, który był przedmiotem wykładni dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Tymczasem przedmiotem skargi kierowanej do Sądu pierwszej instancji było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalające zarzuty na postępowanie egzekucyjne wniesione w oparciu o art. 33 pkt 1 i pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zadaniem Sądu rozpoznającego skargę było zatem zbadanie, czy w rozpoznawanej sprawie wystąpiła choć jedna z okoliczności występujących we wskazanych powyżej przepisach uzasadniająca wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Tym samym, zarzuty skargi kasacyjnej powinny wskazywać na dokonanie przez Sąd ujemnej, w opinii autora skargi kasacyjnej, oceny niewystąpienia przesłanek uzasadniających zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, a ich oddalenia dotyczy postanowienie znajdujące się u podstaw rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej, mogą być zgłaszane tylko na podstawie okoliczności wymienionych w art. 33 pkt 1-10 ustawy egzekucyjnej. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter enumeratywny. Oznacza to, że żadna inna przyczyna niż wymieniona w art. 33 pkt 1-10 ustawy egzekucyjnej, nie może stanowić podstawy do uruchomienia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutu i wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, zaś ewentualne postępowanie sądowej kontroli, musi odnosić się do oceny wystąpienia tak wszczętej sprawie sądowoadaministracyjnej okoliczności wymienionych w tym przepisie. Regulacja ta oznacza więc, że zobowiązany może bronić się przed egzekucją lub przed naruszeniem przepisów o postępowaniu egzekucyjnym poprzez wniesienie zarzutów opartych na podstawie art. 33 pkt 1-10 ustawy, zaś obowiązkiem sądu w toku sądowej kontroli postanowienia wydanego w oparciu o art. 33 ustawy, jest sformułowanie zwrotu stosunkowego zawierającego ocenę wystąpienia wymienionych w tym przepisie okoliczności. W konsekwencji, samym skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie, by mogła zostać uznana za złożoną skutecznie, powinna była zostać oparta na jednej z podstaw wymienionych w art. 174 u.p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 tej ustawy w powiązaniu z którymś z przepisów art. 33 ustawy egzekucyjnej. Rozpoznawana skarga kasacyjna tak sformułowanych zarzutów jednak nie zawiera. Skarga kasacyjna jest bowiem wysoko sformalizowanym środkiem zaskarżenia, dla którego wymogi materialne oraz formalne zostały sprecyzowane w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawidłowe wskazanie zarzutów oraz ich uzasadnienie stanowi najważniejszy wymóg materialny skargi kasacyjnej wynikający z art. 176 u.p.p.s.a., gdyż sąd kasacyjny nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania przepisów prawa, którym uchybił sądu pierwszej instancji ani tym bardziej ich uzasadniania. Sąd rozpoznający skargę kasacyjną jest bowiem, na mocy art. 183 § 1 u.p.p.s.a., związany podstawami kasacyjnymi, podniesionymi zarzutami, ich uzasadnieniem oraz zgłaszanymi wioskami. Braki w tym zakresie nie podlegają uzupełnieniu oraz czynią skargę kasacyjną nieskuteczną, uniemożliwiając jej merytoryczne rozpoznanie. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy i § 14 ust. 2 pkt 2 lit b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)