III SA/Gd 504/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Alina Dominiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 6 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatów do gier o niskich wygranych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 5 maja 2011 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 5 maja 2011 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego, działając na podstawie art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 8 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540) w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946 ze zm.) i art. 2 ust. 2b ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27) cofnął rejestrację dwunastu automatów do gier o niskich wygranych należących do A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. o nr rejestracji [...]. Ponadto organ umorzył postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji dwóch innych automatów do gier o niskich wygranych o nr rejestracji [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że funkcjonariusze celni przeprowadzili w drodze eksperymentu i doświadczenia kontrolę w zakresie urządzania i prowadzenia gier o niskich wygranych, należących do spółki. Kontrolujący stwierdzili naruszenia przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W sprawie dopuszczono dowód z ekspertyzy biegłego Sądu Okręgowego w [...]. W opiniach dotyczących trzech pozostałych automatów stwierdzono, że nie spełniają one wymogów technicznych dla automatów o niskich wygranych podlegających przepisom ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W świetle bowiem art. 2 ust. 2b ustawy grami na automatach o niskich wygranych są gry na urządzeniach, w których wartość jednorazowej wygranej nie może przekroczyć równowartości 15 euro, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,07 euro. W sprawie biegły sądowy wskazał, że w badanych automatach maksymalna stawka za udział w jednej grze wynosi odpowiednio od 2 zł do 20 zł. Wygrane natomiast przekraczają wartość 15 euro. W odwołaniu od w/w decyzji A Sp. z o.o. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie zakwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wydanemu rozstrzygnięciu spółka zarzuciła: - naruszenie art. 129 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych oraz § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że stan rzeczywisty przedmiotowych automatów do gier o niskich wygranych jest niezgodny z warunkami rejestracji, chociaż przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie pozwoliło na takie stwierdzenie, gdyż wykazało okoliczność dokładnie odwrotną, to jest doprowadziło do nie budzącego wątpliwości potwierdzenia, że automaty te funkcjonują dokładnie tak, jak opisano to w opiniach poprzedzających rejestrację, sporządzonych przez właściwe Jednostki Badające Ministra Finansów; - naruszenie § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych poprzez jego bezzasadne niezastosowanie w sytuacji, gdy wątpliwości organu celnego wywołane okolicznościami sprawy nakazywały bezwzględne jego zastosowanie; przeprowadzenie badania kontrolnego automatu w Jednostce Badającej jest bowiem obligatoryjne w procedurze cofnięcia rejestracji, gdyż tylko nowa, szczególnie kwalifikowana opinia techniczna jest wystarczająca do zanegowania dokumentu urzędowego posiadającego tą samą rangę, czyli opinii poprzedzającej rejestrację urządzenia; - naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów i administracji publicznej oraz pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli, poprzez zupełnie dowolne, pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia materialnego, czyli całkowicie bezpodstawne zanegowanie wydanego wcześniej, prawomocnego orzeczenia, to jest poświadczenia rejestracji; - naruszenie zasady trwałości prawomocnej decyzji administracyjnej, poprzez dowolne zanegowanie wcześnie zapadłego, prawomocnego rozstrzygnięcia administracyjnego, mimo, że stan faktyczny i prawny od czasu wydania pierwszego, zanegowanego orzeczenia nie uległ zmianie, wobec czego zaskarżana decyzja jest niedopuszczalną próbą odmiennego rozstrzygnięcia sprawy już raz prawomocnie i ostatecznie załatwionej. Nadto spółka wniosła o uzupełnienie postępowania dowodowego w postępowaniu odwoławczym poprzez zarządzenie wykonania badania przedmiotowych automatów przez biegłego z Jednostki Badającej Ministra Finansów, o której mowa w § 8 i następnych rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie urządzania gier i zakładów wzajemnych na okoliczność ustalenia, iż sporne urządzenia spełniają wszelkie prawem wprowadzone wymagania dla automatów do gier o niskich wygranych, w szczególności ograniczenia co do dopuszczalnej wysokości stawki za pojedynczą grę oraz co do wysokości maksymalnej wygranej. Postanowieniami z dnia 16 lutego 2011 r. i 14 kwietnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w oparciu o art. 188 i art. 216 ustawy – Ordynacja podatkowa odmówił przeprowadzenia dowodu z badań weryfikacyjnych automatów, wykonanych przez jednostki badające posiadające upoważnienia Ministerstwa Finansów. Pismem z dnia 4 maja 2011 r. spółka ponownie wniosła o przeprowadzenie dowodu z badań spornych automatów na okoliczność ustalenia, iż urządzenia spełniają wymagania dla automatów do gier o niskich wygranych. Wniosek swój spółka uzasadniła kategorycznym brzmieniem art. 23b ust. 1 i n. znowelizowanej od dnia 14 lipca 2011 r. ustawy o grach hazardowych. Decyzją z dnia 6 października 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 233 § pkt 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, art. 8, art. 23a ust. 7, art. 129 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, art. 2 ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych oraz § 10 ust. 4 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz. U. Nr 134, poz. 779), która weszła w życie w dniu 14 lipca 2011 r. dodała do ustawy o grach hazardowych art. 23a wskazujący na konieczność cofania świadectwa rejestracji przez naczelnika urzędu celnego w drodze decyzji w przypadku jeżeli zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. W konsekwencji należało uznać, że art. 23a ustawy o grach hazardowych zastąpił § 14 ust. 5 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych. W związku z tym przepis ten – jako zawarty w akcie prawnym wyższego rzędu – stanowić winien podstawę rozstrzygnięcia w prowadzonym postępowaniu odwoławczym. W ocenie organu oparcie rozstrzygnięcia na opiniach biegłego Sądu Okręgowego w [...] nie stoi w sprzeczności z zapisem art. 23b ust. 1 ustawy o grach hazardowych, zgodnie z którym na pisemne żądanie naczelnika urzędu celnego, w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, podmiot eksploatujący ten automat lub urządzenie jest obowiązany poddać automat lub urządzenie badaniu sprawdzającemu. Ponowne sprawdzenie automatu nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Tym samym wnioskowane przez stronę ponowne badanie spornych urządzeń byłoby w danym przypadku niecelowe. W konsekwencji brak jest podstaw do wyeliminowania decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z obrotu prawnego. Stan niezgodności automatów z warunkami rejestracji a także z warunkami określonymi w ustawie o grach hazardowych obligował bowiem organ do podjęcia rozstrzygnięcia cofającego poświadczenia rejestracji. Organ odwoławczy powołał także orzecznictwo sądów administracyjnych zbieżne z jego stanowiskiem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A Sp. z o.o. w N. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Rozstrzygnięciu Dyrektora Izby Celnej spółka zarzuciła naruszenie: - art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych oraz art. 23a ust. 7 ustawy o grach hazardowych poprzez bezpodstawne przyjęcie, że sporne automaty nie spełniają warunków określonych w ustawie: - art. 23b ust. 1 i n. ustawy o grach hazardowych poprzez jego niezastosowanie, mimo, że w okolicznościach niniejszej sprawy ich zastosowanie było obligatoryjne i konieczne, zwłaszcza mając na uwadze wątpliwości organu celnego podnoszone w toku postępowania; przeprowadzenie badania sprawdzającego automat w Jednostce Badającej jest obligatoryjne w procedurze cofnięcia rejestracji, a organ nie ma w tym zakresie jakiejkolwiek swobody orzeczniczej; - art. 188 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez pominięcie wniosku skarżącej spółki zawartego w piśmie z dnia 24 maja 2011 r., - art. 166 § 1 i § 2 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez przeprowadzenie jednego postępowania co do kilku w istocie spraw, gdy nie wydano jakiegokolwiek postanowienia o ich połączeniu do wspólnego prowadzenia. W załączeniu do skargi przedstawiono kopię opinii technicznej nr [...] dotyczącej automatów do gier o niskich wygranych, sporządzoną przez mgr inż. Z. S. – biegłego Sądu Okręgowego. Skarżąca domagała się przeprowadzenia dowodu z tego dokumentu na okoliczność ustalenia, że zasady i sposób działania automatów objętych niniejszym postępowaniem są zgodne z przepisami. W uzasadnieniu podniosła, m.in. że tylko Jednostki Badawcze posiadają kompetencję do prawnie doniosłego wypowiadania się w zakresie technicznych aspektów działania urządzeń do gier. Sam wynik eksperymentu celnego oraz opinia biegłego zaczerpnięta z innego postępowania to zbyt mało, by stwierdzić działanie urządzenia w sposób sprzeczny z warunkami rejestracji lub przepisami prawa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte 10 listopada 2010 roku a zatem pod rządami nowej ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.), która weszła w życie, co do zasady 1 stycznia 2010 r. Według art. 8 tej ustawy do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Przepis art. 129 ust. 1 ustawy o grach hazardowych stanowi, że działalność w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach na podstawie zezwoleń udzielonych przed dniem wejścia w życie ustawy jest prowadzona, do czasu wygaśnięcia tych zezwoleń, przez podmioty, których im udzielono, według przepisów dotychczasowych, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W ust. 3 tego artykułu określono natomiast, że przez gry na automatach o niskich wygranych rozumie się gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których wartość jednorazowej wygranej nie może być wyższa, niż 60 zł, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,50 zł. Z treści art. 129 ust. 1 i 3 wynika więc, że do działalności skarżącej podjętej pod rządem ustawy z 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych mają dalej zastosowanie przepisy tej ustawy, z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej przez ust. 3 art. 129 ustawy o grach hazardowych. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą oceny wymagań dotyczących gier prowadzonych na automatach należących do skarżącej powinien być przepis art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. Sąd zwraca uwagę, że w dacie orzekania przez organ odwoławczy na mocy art.16 ustawy z dnia 26 maja 2011 roku o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz. U Nr 134 poz. 779), która weszła w życie w dniu 14 lipca 2011 roku, dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane m.in. na podstawie art. 16 pkt 2 ustawy o grach hazardowych zachowały moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie m.in. art. 23d zmienianej ustawy o grach hazardowych, jednak nie dłużej niż przez okres 9 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej. Z mocy art. 14 ustawy nowelizującej do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Ustawa nowelizująca dodała do ustawy o grach hazardowych przepis art. 23b, w myśl którego w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, podmiot eksploatujący ten automat lub urządzenie jest obowiązany poddać automat lub urządzenie badaniu sprawdzającemu, na pisemne żądanie naczelnika urzędu celnego /ust.1/. W żądaniu, o którym mowa w ust. 1, wskazuje się automat lub urządzenie do gier podlegające badaniu sprawdzającemu, jednostkę badającą przeprowadzającą badanie oraz podmiot, któremu automat lub urządzenie ma być przekazane w celu przeprowadzenia badania, i termin tego przekazania /ust.2/. Badanie sprawdzające przeprowadza, na zlecenie naczelnika urzędu celnego, jednostka badająca upoważniona do badań technicznych automatów i urządzeń do gier, w terminie nie dłuższym niż 60 dni od dnia otrzymania zlecenia /ust.3/. Powyższa regulacja ustawowa, zastąpiła dotychczasową zawartą w akcie niższego rzędu, a mianowicie w przepisie § 14 ust.4 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2003 roku w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych. Zatem przy rozstrzygnięciu sprawy należało uwzględniać stan prawny ukształtowany ustawą nowelizującą. Z art. 23 b ustawy o grach hazardowych wynika, zdaniem sądu, że podstawą ustalenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie może być wyłącznie dowód w postaci badania sprawdzającego przeprowadzonego przez upoważnioną jednostkę badającą, potwierdzający, iż zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. Nie może być zatem uznany za przydatny jakikolwiek inny dowód np. opinia biegłego albo eksperyment funkcjonariusza celnego. Identyczne stanowisko zajął NSA w sprawach o sygn. II GSK 1031/11 i II GSK 1262/11, dotyczących stanu prawnego obowiązującego przed 14 lipca 2011 r., dokonując wykładni celowościowej przepisów regulujących kwestię podmiotu właściwego do przeprowadzenia wskazanego badania. Reasumując podkreślić trzeba, iż oparcie przez organy rozstrzygnięcia na dowodzie z opinii biegłego, który został przeprowadzony w toku innego postępowania było wadliwe, tylko bowiem jednostka badająca – upoważniona przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, spełniająca warunki o których mowa w art.23f ustawy hazardowej, może w badaniu sprawdzającym ustalić czy dany automat lub urządzenie do gier spełnia warunki określone prawem. Zwrócić należy ponadto uwagę, że ustawa hazardowa w brzmieniu znowelizowanym z dniem 14 lipca 2011r. zawiera przepis art. 23 a ust. 7, zgodnie z którym naczelnik urzędu celnego, w drodze decyzji, cofa rejestrację przed jej wygaśnięciem, jeżeli zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. Art. 11 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowi, że poświadczenia rejestracji dokonane na podstawie przepisów dotychczasowych w celu dopuszczenia do eksploatacji i użytkowania automatów i urządzeń do gier, o których mowa w art. 23a ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, zachowują ważność do czasu ich wygaśnięcia albo cofnięcia zgodnie z art. 23a ust. 6 i 7 ustawy zmienianej. Skoro cofnięcie zgodnie z art. 23 a ust. 7 dotyczy rejestracji, a nie jej poświadczenia, to uznać należy, że utrata ważności poświadczenia stanowi prawną, nie wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia konsekwencję ostatecznej decyzji orzekającej o cofnięciu rejestracji. Zatem przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie, w której stwierdzono by naruszenie warunków ustalonych w ustawie przez zarejestrowany automat lub urządzenie do gier może być wyłącznie cofnięcie rejestracji, a nie "cofnięcie poświadczenia rejestracji", jak wadliwie sformułował swe rozstrzygnięcie organ II instancji. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I instancji. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.